පෘථිවියේ දේශගුණය 'අන් කවදාටත් වඩා අසමතුලිත' බව එක්සත් ජාතීන්ගේ කාලගුණ ඒජන්සියෙන් අනතුරු ඇඟවීමක්

ඉතිහාසයේ අන් කවරදාකටත් වඩා පෘථිවියේ දේශගුණය අසමතුලිත වී ඇති බව එක්සත් ජාතීන්ගේ කාලගුණ ඒජන්සිය අනතුරු අඟවා තිබේ.

ලෝක කාලගුණ විද්‍යා සංවිධානය පවසන්නේ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වැනි උණුසුම් වායු විමෝචනය හේතුවෙන් අපගේ ග්‍රහලෝකය එයට මුදා හැරිය හැකි ප්‍රමාණයට වඩා බොහෝ තාප ශක්තියක් ලබා ගනිමින් සිටින බවයි.

මෙම වාර්තාගත "බලශක්ති අසමතුලිතතාවය" පසුගිය වසරේ සාගරය නව වැඩි අගයකට උණුසුම් කළ අතර අපගේ ග්‍රහලෝකයේ අයිස් තට්ටු දියවීම අඛණ්ඩව ම සිදු විය.

මෙම වසර අගදී ආරම්භ වීමට නියමිත එල් නිනෝ ලෙස හඳුන්වන ස්වභාවික උණුසුම් තත්ත්වය තවත් වැඩි උණුසුමක් ගෙන එනු ඇතැයි විද්‍යාඥයෝ බිය පළ කරති.

වාර්තාවට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් අන්තෝනියෝ ගුටරෙස් විසින් "දේශගුණික ආරක්ෂාව, බලශක්ති ආරක්ෂාව සහ ජාතික ආරක්ෂාව ලබා දීම සඳහා "රටවල් පොසිල ඉන්ධනවලින් ඉවත් වී පුනර්ජනනීය බලශක්තිය වෙත යොමු වන ලෙස කළ ඉල්ලීම සම්බන්ධයෙන් නැවත අවධාරණය කළේ ය.

"පෘතුවිය එහි සීමාවන් ඉක්මවා තල්ලු වෙමින් පවතිනවා. සෑම ප්‍රධාන දේශගුණික දර්ශකයක් ම රතු පැහැයෙන් තියෙන්නේ," ඔහු වීඩියෝ දේශනයකින් අනතුරු ඇඟවීය.

1850 දක්වා ඇති වාර්තා අනුව, පසුගිය වසර 11 පෘතුවියේ උණුසුම් ම වසර 11 බව ලෝක කාලගුණ විද්‍යා සංවිධානය (WMO) පවසයි.

මිනිසුන් විශාල වශයෙන් පොසිල ඉන්ධන දහනය කිරීමට පෙර ගෝලීය සාමාන්‍ය වායු උෂ්ණත්වය කාර්මිකකරණයට පෙර මට්ටමට වඩා 2025 දී 1.43°C පමණ වැඩි විය.

ලානිනා හි සිසිලන බලපෑමක් ඇති නිසා, 2025 වසර 2024 ට වඩා තරමක් සිසිල් විය. එය ප්‍රතිවිරුද්ධ එල් නිනෝ මගින් වඩාත් උණුසුමක් ඇති විය.

නමුත් වාර්තා කිරීම් ආරම්භ වූ දා සිට පසුගිය වසර තවමත් උණුසුම් ම වසර තුනෙන් එකකි. බොහෝ විද්‍යාඥයින් දැන් විශ්වාස කරන්නේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම වේගවත් වුවත්, තවමත් උෂ්ණත්වය දිගු කාලීනව පුරෝකථනය කළ මට්ටමේ පවතින බවයි.

තවද ලෝක කාලගුණ විද්‍යා සංවිධානය, දේශගුණය පෙර කවරදාටත් වඩා වේගයෙන් වෙනස් වන බවට පුළුල් සාක්ෂි පෙන්වා දෙයි.

ඇතැම්විට වඩාත් ම සවිස්තරාත්මක මිනුම වන්නේ පෘතුවිය විසින් අවශෝෂණය කරන අමතර තාප ශක්තියේ ප්‍රමාණයයි.

මෙම "බලශක්ති අසමතුලිතතාවය" අවසානයේ දේශගුණික විපර්යාසයන්ට හේතු වන අතර පසුගිය වසරේ එය නව ඉහළ මට්ටමකට ළඟා වූ බව ලෝක කාලගුණ විද්‍යා සංවිධානය පවසයි.

පසුගිය දශකය තුළ පෘතුවිය මෙතරම් අමතර තාපයක් රැස් කර ගැනීමට හේතුව විද්‍යාඥයින් තවමත් නිශ්චිතවම තීරණය කරමින් සිටිය ද, කාබන්ඩයොක්සයිඩ් (CO2) වැනි තාපය රඳවා ගන්නා හරිතාගාර වායු අසමතුලිතතාවයට ප්‍රධාන හේතුව බව ඔවුහු විශ්වාස කරති.

පොසිල ඉන්ධන දහනය වැනි මානව ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් වායුගෝලීය CO2 මට්ටම් අවම වශයෙන් වසර මිලියන දෙකකට පසු ඉහළම මට්ටමක පවතින බව ලෝක කාලගුණ විද්‍යා සංවිධානය පවසයි.

මෙම වායූන් මගින් සිරවී ඇති අමතර ශක්තියෙන් කොටසක් වාතය සහ භූමිය උණුසුම් කරන අතරම පෘථිවියේ අයිස් දිය කරයි.

තාවකාලික දත්ත වලට අනුව, ලෝකයේ ග්ලැසියරවලට 2024/25 වාර්තාගත නරකම වසර පහෙන් එකක් වූ අතර, ධ්‍රැව දෙකෙහි ම මුහුදේ අයිස් 2025 වසරේ වැඩි කාලයක් වාර්තාගත අවම මට්ටමක හෝ ඊට ආසන්නයේ පැවතිණි.

නමුත් පෘතුවියේ අමතර ශක්තියෙන් 90%කට වඩා සාගර මගින් අවශෝෂණය කර ගන්නා අතර, එය සාගර ජීවීන්ට හානි කරයි. වඩාත් තීව්‍ර කුණාටු ඇති කරන අතර මුහුදේ ජල මට්ටම ඉහළ යාමට ද දායක වේ.

ලෝක කාලගුණ විද්‍යා සංවිධානය පවසන්නේ ගෝලීය සාගරයේ ඉහළ කිලෝමීටර 2ක (සැතපුම් 1.2ක්) ප්‍රමාණයේ ගබඩා වී ඇති තාපය පසුගිය වසරේ නව වාර්තාගත අගයකට ළඟා වූ බවත්, පසුගිය දශක දෙක තුළ එය 20 වන සියවසේ අගභාගයේදී මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වේගයෙන් උණුසුම් වෙමින් පවතින බවත් ය.

"මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් ස්වභාවික සමතුලිතතාවයට වැඩි වැඩියෙන් බාධා කරමින් සිටිනවා, මෙම ප්‍රතිවිපාක සමග අපට වසර සිය දහස් ගණනක් ජීවත් වීමට සිදු වෙනවා," ලෝක කාලගුණ විද්‍යා සංවිධානයෙහි මහලේකම් මහාචාර්ය සෙලෙස් සවුලෝ පැවසීය.

උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම ආන්තික කාලගුණික තත්ත්වයන් තීව්‍ර කරන අතර ඩෙංගු වැනි රෝග පැතිරීමට උපකාරී වන බව වාර්තාව අවධාරණය කරයි.

ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිරිතදිග ප්‍රදේශ දැනට වාර්තාගත තාප තරංගයක් අත්විඳිමින් සිටින අතර, මෑත දිනවල සමහර ප්‍රදේශවල උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 40 ඉක්මවයි. එය සාමාන්‍යය තත්ත්වයට වඩා සෙල්සියස් අංශක 10–15 ක් පමණ වැඩිවීමකි.

ලෝක කාලගුණ විද්‍යා සංගමයක විද්‍යාඥයින්ගේ විශ්ලේෂණයක් මගින් අනාවරණය කර ඇත්තේ, මිනිසා විසින් ඇති කරන ලද දේශගුණික විපර්යාස නොමැතිව අධික තාපය "ඇති නොවන" බව යි.

2026 දෙවන භාගයේදී උණුසුම් වන එල් නිනෝ අවධියක් වර්ධනය විය හැකි බවට දිගුකාලීන අනාවැකි දැඩි ලෙස යෝජනා කරන බැවින්, පර්යේෂකයෝ පැසිෆික් සාගරය සමීපව නිරීක්ෂණය කරමින් සිටිති.

මිනිසා විසින් ඇති කරන ලද උණුසුම් වීමේ ප්‍රවණතාවයට අමතරව, එල් නිනෝ තත්ත්වය මගින් 2027 දී උෂ්ණත්වය නව වැඩි අගයකට තල්ලු කළ හැකි ය.

"අපි එල් නිනෝවට ගියොත්, ගෝලීය උෂ්ණත්වය නැවත ඉහළ යන ආකාරය අපට දැකගත හැකියි, එය අලුත් වාර්තාවක් කරා ළඟා විය හැකියි," ලෝක කාලගුණ විද්‍යා සංවිධානයේ ආචාර්ය ජෝන් කෙනඩි පැවසීය.