توافق آتش‌بس با ایران، برون‌رفتی از جنگ برای ترامپ، اما با هزینه‌ سنگین

در نهایت، عقلانیت غلبه کرد - دست‌کم فعلا.

در ساعت ۱۸:۳۲ سه‌شنبه به وقت واشنگتن، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در شبکه اجتماعی خود «تروث سوشال» نوشت که ایالات متحده و ایران برای دستیابی به یک توافق صلح «قطعی»، «بسیار پیش رفته‌اند» و او با برقراری یک آتش‌بس دو هفته‌ای موافقت کرده است تا مسیر مذاکرات ادامه پیدا کند.

این اقدام دقیقا در واپسین لحظه انجام نشد، اما با توجه به ضرب‌الاجل نزدیک دونالد ترامپ برای ساعت ۲۰:۰۰ به وقت شرق آمریکا (۰۳:۳۰ صبح به وقت تهران، در روز چهارشنبه ۱۸ فروردین ۱۴۰۵) جهت دستیابی به توافق، فاصله چندانی با آخرین لحظه نداشت. در غیر این صورت قرار بود حملات گسترده آمریکا به زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل ایران آغاز شود.

تمام این موارد منوط به آن است که ایران نیز درگیری‌ها را متوقف کرده و تنگه هرمز را به‌طور کامل به روی تردد کشتی‌های تجاری باز کند؛ اقدامی که حکومت ایران اعلام کرده انجام خواهد داد، هرچند همچنان تاکید دارد که «حاکمیت» خود بر این آبراه را حفظ می‌کند.

این توافق به دونالد ترامپ امکان داد خود را از موقعیتی که در حال تبدیل شدن به یک انتخاب پرخطر بود خارج کند. او یا باید مطابق وعده‌اش مبنی بر اینکه «یک تمدن کامل امشب از بین خواهد رفت» تنش را تشدید می‌کرد، یا عقب‌نشینی کرده و به اعتبار خود لطمه می‌زد. با این حال، رئیس‌جمهور آمریکا ممکن است تنها یک مهلت موقتی برای خود خریده باشد.

اکنون آمریکا و ایران طی دو هفته آینده وارد مذاکرات خواهند شد و زمانی به دست می‌آورند تا برای رسیدن به یک توافق پایدار تلاش کنند. این مسیر احتمالا پر فراز و نشیب خواهد بود، اما در معاملات پس از ساعات رسمی، قیمت هر بشکه نفت برای نخستین بار طی چند روز به زیر ۱۰۰ دلار سقوط کرد و شاخص‌های آتی بورس آمریکا جهش یافت. به نظر می‌رسد نوعی خوش‌بینی نسبت به پایان یافتن بدترین شرایط شکل گرفته است.

حتی چنین پیشرفتی تا صبح روز سه‌شنبه (۱۷ فروردین ۱۴۰۵) نیز به‌هیچ‌وجه قطعی به نظر نمی‌رسید؛ زمانی که آقای ترامپ تهدید کرده بود «تمدن ایران» نابود خواهد شد، «بی‌آنکه هرگز دوباره بازگردد».

اینکه آیا چنین تهدید شوکه‌کننده‌ای از سوی یک رئیس‌جمهور آمریکا، ایران را تحت فشار قرار داده تا با نوعی آتش‌بس که پیش‌تر رد کرده بود موافقت کند یا نه، مشخص نیست. آنچه روشن است، این است که اظهارات شگفت‌انگیز و تحریک‌آمیز دونالد ترامپ، تنها دو روز پس از پیامی مشابه و آکنده از الفاظ رکیک در شبکه «تروث سوشال»، با هر آنچه یک رئیس‌جمهور مدرن آمریکا تاکنون مطرح کرده یا حتی به آن اشاره داشته، تفاوتی بنیادین دارد.

و حتی اگر این آتش‌بس دو هفته‌ای به صلحی پایدار منجر شود، جنگ ایران و اظهارات اخیر آقای ترامپ، ممکن است به‌طور بنیادین نحوه نگاه سایر کشورهای جهان به ایالات متحده را تغییر داده باشد.

کشوری که زمانی خود را نیرویی برای ثبات در سراسر جهان می‌دانست، اکنون در حال لرزاندن بنیان‌های نظم بین‌المللی است. رئیس‌جمهوری که به‌نظر می‌رسد از شکستن هنجارها و سنت‌ها در سیاست داخلی لذت برده، اکنون همان رویکرد را در عرصه جهانی دنبال می‌کند.

دموکرات‌ها روز سه‌شنبه به‌سرعت اظهارات دونالد ترامپ را محکوم کردند و برخی حتی پا را فراتر گذاشته و خواستار برکناری او شدند.

خواکین کاسترو، نماینده کنگره، در شبکه ایکس نوشت: «روشن است که رئیس‌جمهور همچنان در مسیر افول قرار دارد و برای رهبری مناسب نیست».

چاک شومر، رهبر دموکرات‌ها در سنای آمریکا، گفت هر جمهوری‌خواهی که به رای‌گیری برای پایان دادن به جنگ ایران نپیوندد، «باید پاسخ‌گوی تمام پیامدهای این وضعیت، هر چه که هست، باشد.»

در حالی که بسیاری از اعضای حزب دونالد ترامپ از او حمایت کردند، این حمایت به هیچ‌وجه نزدیک به آن پشتیبانی تقریبا همگانی‌ای نبود که او معمولا از آن برخوردار است.

آستین اسکات، نماینده جمهوری‌خواه از ایالت جورجیا و عضو ارشد کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان، به‌شدت تهدیدهای آقای ترامپ درباره نابودی یک تمدن را مورد انتقاد قرار داد.

او به بی‌بی‌سی گفت: «اظهارات رئیس‌جمهور نتیجه معکوس دارد» و افزود: «من با آن‌ها موافق نیستم.»

ران جانسون، سناتور ویسکانسین که معمولا از حامیان وفادار آقای ترامپ به شمار می‌رود، هشدار داد که اگر دونالد ترامپ برنامه بمباران خود را عملی کند، «اشتباهی بزرگ» خواهد بود. ناتانیل موران، نماینده تگزاس، نیز در شبکه‌های اجتماعی نوشت که از «نابودی یک تمدن کامل» حمایت نمی‌کند.

او نوشت: «این آن چیزی نیست که ما هستیم و با اصولی که مدت‌ها راهنمای آمریکا بوده، همخوانی ندارد.»

لیزا مورکوفسکی، سناتور آلاسکا که بارها با رئیس‌جمهور اختلاف نظر داشته، به همان اندازه صریح بود و نوشت که تهدید رئیس‌جمهور «نمی‌تواند به‌عنوان تلاشی برای کسب اهرم در مذاکرات با ایران توجیه شود.»

با این حال، کاخ سفید احتمالا پاسخ خواهد داد که این فشار مؤثر بوده است. و برای رئیس جمهوری که با کاهش محبوبیت در نظرسنجی‌ها، افزایش تعداد منتقدان در داخل حزب خود و اقتصادی که تحت فشار افزایش قیمت انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند مواجه است، هر مسیر خروجی از این تنش احتمالا تسکین‌بخش خواهد بود.

دونالد ترامپ در پست خود در شبکه تروث سوشال که آتش‌بس را اعلام کرد، گفت که آمریکا «تمام اهداف نظامی خود را محقق و حتی فراتر از آن عمل کرده است.»

نیروی نظامی ایران به‌طور قابل‌توجهی تضعیف شده است. هرچند حکومت اسلامی بنیادگرای این کشور هنوز در قدرت است، بسیاری از رهبران ارشد آن در حملات هوایی کشته شده‌اند.

با این حال، در حال حاضر بسیاری از اهداف اعلام‌شده آمریکا همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارند. وضعیت اورانیوم غنی‌شده ایران، که پایه برنامه تسلیحات هسته‌ای آن است، نامعلوم است. این کشور همچنان بر گروه‌های نیابتی منطقه‌ای، مانند شورشیان حوثی در یمن، نفوذ دارد.

حتی اگر ایران تنگه هرمز را کاملا باز کند، بدون اینکه عبور کشتی‌ها را مشروط به پرداخت عوارض یا پرداخت‌های دیگر کند، توانایی این کشور برای کنترل این گلوگاه ژئوپلیتیکی حیاتی اکنون واضح‌تر از هر زمان دیگری است.

در بیانیه‌ای پس از پیام آتش‌بس ترامپ، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد که ایران عملیات «دفاعی» خود را متوقف خواهد کرد و عبور امن از تنگه هرمز را «با هماهنگی نیروهای مسلح ایران» امکان‌پذیر می‌سازد. او افزود که آمریکا «چارچوب کلی» طرح ۱۰ ماده‌ای ایران را پذیرفته است.

این طرح شامل خروج نیروهای نظامی آمریکا از منطقه، لغو تحریم‌های اقتصادی علیه ایران، پرداخت غرامت برای خسارات ناشی از جنگ و اجازه به ایران برای حفظ کنترل بر تنگه هرمز است. شرایطی که تصور اینکه دونالد ترامپ واقعا با آن‌ها موافقت کند دشوار است. نشانه‌ای از اینکه مذاکرات دو هفته آینده می‌تواند بسیار سخت و پیچیده باشد.

با این حال، در حال حاضر این یک پیروزی سیاسی جزئی برای آقای ترامپ به شمار می‌رود. او تهدیدی دراماتیک مطرح کرد و به نتیجه مورد نظر خود دست یافت. اما آتش‌بس تنها یک فرصت موقت است و نه یک توافق دائمی.

هزینه بلندمدت اظهارات و اقدامات رئیس‌جمهور، و همچنین جنگ به طور کلی، هنوز به‌طور کامل ارزیابی نشده است.