چین چگونه میان ایران و کشورهای عرب خلیج فارس توازن برقرار می‌کند؟

چین در تلاش است میان ایران و کشورهای خلیج فارس توازنی ظریف برقرار کند، در حالی که بحرین و دیگر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس می‌کوشند از طریق سازمان ملل اقدام‌های بیشتری برای بازگشایی تنگه هرمز پیش ببرند.

با وجود مخالفت پکن در شورای امنیت سازمان ملل با استفاده احتمالی از زور برای تامین امنیت مسیرهای کشتیرانی، چین همچنین به صراحت اعلام کرده است که از حملات ایران به کشورهای خلیج فارس حمایت نمی‌کند. این دومین بار است که چین در مخالفت با قطعنامه‌های کشورهای خلیج ‌فارس از چنین عبارتی استفاده می‌کند.

تعاملات علنی پکن با ایران از آغاز جنگ به اندازه ارتباط آن با کشورهای خلیج فارس مانند بحرین، عربستان سعودی و امارات متحده عربی نبوده است و تحلیلگران بر این باورند که چین حاضر نخواهد بود به بهای مخدوش کردن روابط خود با کشورهای عربی از تهران حمایت کند، زیرا پیوندهای اقتصادی آن با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بسیار قوی‌تر از ارتباط اقتصادی‌اش با ایران است.

موضع چین درباره استفاده از زور در تنگه هرمز چیست؟

چین با تلاش‌های بحرین، رئیس دوره‌ای شورای امنیت سازمان ملل، برای پیشبرد قطعنامه‌ای که به کشورهای عضو اجازه می‌دهد از «تمامی ابزارهای لازم» برای حفاظت از کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز استفاده کنند، مخالفت کرده است.

رسانه نیمه‌‌دولتی گوانچا روز ۳ آوریل گزارش داد که این پیش‌نویس قطعنامه که به رهبری بحرین و با حمایت کشورهای عربی خلیج فارس و ایالات متحده تهیه شده، با مخالفت چین، روسیه و فرانسه روبه‌رو شده است. این کشورها به صراحت با هرگونه عبارتی که استفاده از زور را مجاز کند، مخالفت کرده‌اند.

روزنامه دولتی و ملی‌گرای گلوبال تایمز گزارش داد که فو کونگ، نماینده چین در سازمان ملل، با این قطعنامه مخالفت کرده و گفته است که چنین اقدامی به‌کارگیری غیرقانونی و سوءاستفاده‌ از زور را مشروع جلوه می‌دهد و به تشدید بیشتر تنش منجر خواهد شد.

وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در تماس تلفنی خود با عبداللطیف بن راشد الزیانی، وزیر خارجه بحرین، در روز ۲ مارس به ابتکار پنج‌ ماده‌ای مشترک با پاکستان اشاره کرد که خواستار تضمین امنیت تنگه هرمز و بازگرداندن عبور عادی کشتی‌ها بود.

وانگ یی تاکید کرد که اقدامات شورای امنیت سازمان ملل باید با کمک به کاهش تنش‌ها، «جنگ را متوقف کند و گفت‌وگوها را از سر گیرد، نه اینکه اقدامات غیرقانونی جنگی را تایید کند یا به شعله‌ور شدن اوضاع دامن بزند».

پکن درباره هدف قرار دادن کشورهای خلیج فارس چه گفته است؟

پکن همچنین به روشنی مخالفت خود را با حملات ایران به کشورهای عربی خلیج فارس اعلام کرده است. فو کونگ در نشست شورای امنیت سازمان ملل در ۲ آوریل، گفت که چین «از حمله ایران به کشورهای شورای همکاری خلیج فارس حمایت نمی‌کند».

این دومین بار بود که پکن مخالفت خود را با اقدامات ایران ابراز می‌کرد. پیش‌تر در ۱۱ مارس، زمانی که چین در رای‌گیری درباره پیش‌نویس قطعنامه ارائه‌شده از سوی بحرین به نمایندگی از کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و اردن برای محکوم کردن حملات ایران به کشورهای عربی خلیج فارس رای ممتنع داد، فو کونگ چنین موضعی اتخاذ کرده بود.

او در آن زمان گفت که اگرچه چین نگرانی‌های عمده کشورهای عربی خلیج فارس را کاملا درک می‌کند، اما این پیش‌نویس قطعنامه «به طور متوازن علت‌های ریشه‌ای و تصویر کلی مناقشه را به طور کامل منعکس نمی‌کند».

فو کونگ در اظهارات خود در ۲ آوریل، حمله آمریکا و اسرائیل به ایران را «منشا» جنگ دانست که به گفته او «نقض آشکار» منشور سازمان ملل است و خواهان توقف اقدامات نظامی آن‌ها به عنوان «راه‌ حل اساسی» برای جلوگیری از وخامت بیشتر اوضاع شد.

فو کونگ با توصیف چین به عنوان «دوست و شریک خوب» کشورهای شورای همکاری خلیج فارس افزود که حاکمیت، امنیت و تمامیت ارضی این کشورها باید «به طور کامل محترم شمرده شود» و افزود پکن «همه حملات بی‌هدف به غیرنظامیان بی‌گناه و اهداف غیرنظامی را محکوم می‌کند». او همچنین تاکید کرد که امنیت مسیرهای کشتیرانی «نباید مختل شود».

تعاملات سیاسی چین در قبال جنگ ایران چگونه است؟

پکن در مورد آخرین تلاش‌های دیپلماتیک خود در قبال تهران محتاطانه عمل کرده است. وزارت امور خارجه چین در ۲ آوریل از پاسخ مستقیم به این پرسش که آیا با ایران درباره ابتکار مشترک با پاکستان گفت‌وگو کرده است یا نه، خودداری کرد و تنها گفت که این یک «ابتکار باز و علنی» است و همه «طرف‌ها آن را مد نظر قرار داده‌اند.»

بر اساس داده‌هایی که بی‌بی‌سی مانیتورینگ گردآوری کرده، تعاملات دیپلماتیک علنی پکن با تهران از آغاز جنگ کمتر از ارتباط آن با برخی کشورهای خلیج فارس مانند بحرین، عربستان سعودی و امارات متحده عربی بوده و هم‌سطح تعامل آن با پاکستان، مصر، کویت و قطر بوده است.

وانگ یی در روزهای ۲ و ۲۴ مارس دو تماس تلفنی با عباس عراقچی، همتای ایرانی خود داشت و همچنین ژای جون، نماینده ویژه چین در امور خاورمیانه، در ۲۰ مارس با عبدالرضا رحمانی فضلی، سفیر ایران در پکن، دیدار کرد.

وانگ یی در تماس ۲۴ مارس حمایت کمتری از ایران نشان داد و گفت که «گفت‌وگو همیشه بهتر از جنگ است» و این امر «به نفع ایران و مردم آن است» و از همه طرف‌ها خواست «هر فرصت و روزنه صلح را غنیمت بشمارند.»

در مقابل، او در تماس ۲ مارس گفته بود که چین برای «دوستی سنتی» با ایران ارزش قائل است و از تهران در حفظ حاکمیت، امنیت، تمامیت ارضی و عزت ملی خود حمایت می‌کند.

ملاحظات اقتصادی و سیاسی چین چیست؟

دنگ یوون، تحلیلگر چینی مقیم آمریکا، گفته است که با توجه به ملاحظات مربوط به امنیت خلیج فارس، انرژی، مسیرهای کشتیرانی، روابط با کشورهای عربی و فشارهای اقتصادی داخلی، پکن از ایران به بهای بی‌ثبات کردن خاورمیانه حمایت نخواهد کرد.

در اظهاراتی که خبرگزاری مرکزی تایوان منتشر کرد، دنگ یوون به سخنان ژای جون اشاره کرد که موضع چین را «کمک به کسانی که منطقی هستند، نه کسانی که به شما نزدیک‌اند» توصیف کرده بود و آن را نشانه فاصله گرفتن پکن از متحد نزدیک خود، تهران، دانست.

دنگ یوون همچنین اشاره کرد که حجم تجارت میان چین و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در سال ۲۰۲۴ از ۲۸۸ میلیارد دلار فراتر رفته، در حالی که مجموع سرمایه‌گذاری چین در ایران از سال ۲۰۰۷ کمتر از ۵ میلیارد دلار بوده است.

با این حال، روزنامه خصوصی ساوت چاینا مورنینگ پست چاپ هنگ‌کنگ به نقل از تحلیلگران، رویکرد چین برای دوری از جنگ را مثبت ارزیابی کرده است. به گفته آن‌ها، این سیاست می‌تواند به پکن اجازه دهد از روابط نزدیک خود با ایران بهره ببرد و عبور محموله‌های بیشتری را از تنگه هرمز تسهیل کند. افزون بر این، تداوم جنگ می‌تواند آمریکا را در خاورمیانه درگیر نگه دارد و تمرکز واشنگتن را از تنگه تایوان و دریای چین جنوبی منحرف کند.

تحلیلگران همچنین پیش‌بینی می‌کنند قدرت نرم چین با «تکیه بر اقناع به‌ جای اجبار» بیش از پیش تقویت شود؛ به‌ ویژه در مقایسه با سیاست‌های دونالد ترامپ که به گفته آن‌ها «اعتماد جهانی به واشینگتن را تضعیف کرده و به نفع چین تمام شده است.»