Wanawake hawakukusudiwa kujifungua wakiwa wamelala chali

Kwa kawaida ni hatari zaidi kwa mwanamke kujifungua akiwa amelala, lakini kwa nini hufanya hivyo? Sababu kubwa ni Mfaransa mmoja aliyeamua kwamba hali hiyo ilikuwa rahisi zaidi hasa kwa wanaume.

Kwa maelfu ya miaka, duniani kote, wanawake walizoea kujifungua wakiwa wamesimama au katika hali ya wima iwe kwa kupiga magoti kama ilivyodaiwa kwenye Cleopatra, kutumia viti maalum vya kujifungulia, au kuchuchumaa.

Kwa kweli, kuchuchumaa kunaweza kuongeza upana wa nyonga kwa angalau sentimita 2.5 (inchi 1), na kutumia nguvu ya uvutano hufanya mchakato wa kujifungua kuwa rahisi zaidi.

Basi kwa nini wanawake wengi leo hujifungua wakiwa wamelala chali?

"Kuna mapuuza ya jumla miongoni mwa wataalamu na wanawake wajawazito kuhusu fiziolojia ya kujifungua," anasema Janet Balaskas, mwanzilishi wa Kituo cha Uzazi Hai nchini Uingereza na mwandishi wa vitabu kadhaa vinavyoelezea jinsi mama wanaweza kudhibiti uzoefu wao wa kujifungua.

Mnamo 1982, Balaskas alichapisha "tamko la uzazi hai" lililokuwa msingi wa shirika lake.

"Duniani kote, na kwa maelfu ya miaka, wanawake wamekuwa wakipata uchungu wa uzazi na kujifungua kwa hiari katika hali za wima au za kujikunyata," tamko hilo linasema. "Bila kujali rangi au utamaduni… hali hizo za wima ndizo zimekuwa zikitumika zaidi."

Wanawake wengi katika nchi zilizoendelea baada ya mapinduzi ya viwanda hulazimishwa kuwa hospitalini wakiwa wamelala, anasema Balaskas.

"Utaratibu huu hauna mantiki, unafanya uzazi kuwa mgumu na wa gharama kubwa bila sababu, unageuza mchakato wa asili kuwa tukio la kitabibu na mwanamke anayejifungua kuwa mgonjwa asiyehusika kikamilifu," anasema.

"Hakuna kiumbe kingine kinachochagua hali isiyofaa kiasi hiki katika wakati muhimu kama huu."

Wataalamu wengine wanakubaliana.

Kwa kweli, kujifungua ukiwa umelala chali ni "jambo la kisasa kiasi," anaandika Hannah Dahlen, profesa wa ukunga katika Chuo Kikuu cha Western Sydney, Australia, katika makala ya 2013.

Ujauzito kama 'ugonjwa'

Ni katika miaka 300 hadi 400 iliyopita tu ambapo wanawake wengi wameanza kujifungua wakiwa wamelala chali.

Hali hii inahusishwa na Mfaransa aitwaye François Mauriceau. Alidai kuwa hali ya kulala ingetosha kuwa ya faraja zaidi kwa mwanamke mjamzito na pia rahisi zaidi kwa daktari mwanaume anayemhudumia (wakati huo kulikuwa na harakati ya kuwaondoa wakunga na badala yake kutumia madaktari wanaume).

Mauriceau aliuona ujauzito kama ugonjwa.

Katika kitabu chake cha mwaka 1668 ''The Diseases of Women with Child and in Child-Bed,'' alishauri: "Njia bora na salama zaidi ni kujifungulia kitandani, ili kuepuka usumbufu wa kuhamishwa baadae."

Hata hivyo, baadhi ya wasomi wanaamini kuwa mabadiliko ya hali ya kujifungua huenda yalichangiwa na Mfaransa mwingine wa kipindi hicho, Mfalme Louis XIV.

Inasemekana kwamba Louis XIV alipenda kutazama wanawake wakijifungua, na alikasirishwa na kutoona vizuri wakati uzazi ulifanyika kwenye kiti cha kujifungulia, hivyo akahamasisha matumizi ya hali ya kulala chali. Ingawa athari ya sera yake haijulikani wazi, tabia za kifalme mara nyingi huathiri jamii kwa kiwango fulani.

"Kwa kuwa Louis wa XIV aliripotiwa kufurahia kuwatazama wanawake wakijifungua, alichanganyikiwa na mtazamo usioeleweka wa kuzaliwa wakati ulipotokea kwenye kinyesi cha kuzaa, na kupendekeza nafasi mpya ya kujilaza," aliandika Lauren Dundes, profesa wa sosholojia katika Chuo cha McDaniel huko Maryland, Marekani, katika chapisho lake la 1987 kuhusu mabadiliko ya nafasi za uzazi.

Inawezekana kwamba matakwa yake yalichangia mabadiliko hayo.

Bila kujali chanzo chake, mtindo wa kujifungua ukiwa umelala uliendelea, jambo lililoathiri vibaya uzoefu wa uzazi kwa wanawake wengi.

"Uzazi umegeuzwa kuwa wa taasisi, huku chaguo kama kujifungua nyumbani, ambalo ni rafiki zaidi kwa wanawake wanaotaka uzazi wa asili, likipungua," anasema Balaskas.

Imethibitishwa kisayansi

Sababu kuu iliyowafanya wanawake kujifungua katika hali za wima kwa maelfu ya miaka ni rahisi: nguvu ya uvutano.

Mtoto lazima ashuke kupitia njia ya uzazi, na uvutano husaidia mchakato huo.

Imeonekana kuwa wanawake, wakiachwa wafanye kwa silika zao, hujiegemeza mbele wakati wa uchungu badala ya nyuma wakichukua hali kama kuchuchumaa, kujiegemeza kwa mikono na magoti, au kuegemea kitu cha chini.

Tathmini ya mwaka 2013 ya tafiti 25 zilizohusisha zaidi ya wanawake 5,200 yalibaini kuwa wanawake waliojifungua wakiwa wamesimama au wakitembea walikuwa na hatari ndogo ya kufanyiwa upasuaji wa tumbo 'Caesarean', walihitaji dawa chache za kutuliza maumivu kama 'epidural', na watoto wao walikuwa na uwezekano mdogo wa kupelekwa katika kitengo cha watoto wachanga.

Hata hivyo, tafiti zaidi zinahitajika kwa wanawake walio katika hatari kubwa, kwani baadhi ya tafiti zimeonyesha kuongezeka kwa upotevu wa damu katika hali za wima.

Kujifungua ukiwa wima pia hupunguza muda wa uchungu wa uzazi.

"Kuwa katika hali ya wima wakati wa uchungu na kujifungua kuna faida kwa mama na mtoto," aliandika Dahlen mwaka 2013.

Alitaja faida kama mikazo ya uzazi yenye ufanisi zaidi, maumivu kidogo, matumizi machache ya vifaa kama wembe au mashine ya kuvuta nyumba ya mtoto, pamoja na upatikanaji bora wa oksijeni kwa mtoto tumboni kwa kuwa mshipa mkubwa haufinywi na mfuko wa uzazi.

Mnamo 2011, Dahlen na wenzake walifanya utafiti ili kuchunguza kama mazingira ya kujifungua yanaathiri hali anayochukua mwanamke.

Walilinganisha vituo vya uzazi vyenye vifaa vya kusaidia kama mipira na viti maalum, na wodi za hospitali zenye vitanda pekee. Waligundua kuwa wanawake katika vituo vya uzazi walikuwa na uwezekano mkubwa zaidi wa kuchukua hali za wima asilimia 82 ikilinganishwa na asilimia 25 katika wodi za hospitali.

Leo, kuna uelewa unaoongezeka katika nchi za Magharibi kuhusu dhana ya "uzazi hai," ambayo inahimiza wanawake kusonga kwa uhuru na kufuata silika zao wakati wa uchungu badala ya kulala chali wakiwa wamefungwa na mashine za ufuatiliaji. Hata hivyo, viwango vya upasuaji wa 'Caesarean' vinaendelea kuongezeka kwa kasi ya kutisha.

Mwongozo kutoka Taasisi ya Kitaifa ya Afya na Ubora wa Huduma ya Uingereza unapendekeza kuwa wanawake wajawazito wanapaswa kuepuka kulala chali katika hatua ya pili ya uchungu na badala yake wahimizwe kuchagua hali yoyote wanayoona inawafaa zaidi.

Kama ilivyo kawaida, maarifa ni nguvu. Kadiri wanawake wanavyopata taarifa zaidi kuhusu chaguo zao za kujifungua, ndivyo wanavyoweza kufanya maamuzi yanayowapa faraja na usalama zaidi.

"Elimu ya umma kuhusu chaguo za uzazi itakuwa na manufaa kila wakati," anasema Eileen Hutton, mkunga aliyebadilika kuwa msomi katika Chuo Kikuu cha McMaster, Kanada.

"Ukichunguza jinsi uzazi unavyoonyeshwa katika vitabu, televisheni na filamu, utaona haraka jinsi unavyowasilishwa visivyo sahihi. Kutoa mtazamo mbadala kunaweza kusaidia sana."

Imetafsiriwa na Mariam Mjahid