Nin milyaneer ah oo ka taajiray dhulal dayaxa ku yaalla oo uu iibiyey

Bal qiyaas, waxaad tahay qof ay kala tageen lamaanihiisa, lacag ma haysatid, waxaana kugu soo dhacaya in aan jeclaan lahaa in aad haysto hanti aad kireeysato si aad lacag uga sameyso. Kadibna waxaad fiirisaa daaqadda fikrad ayaa kuu soo baxaysa: 'Waxaan iibin doonaa dayaxa!'.

Weli ma aadan fahmin miyaa? Laakiin tani waxay ahayd fikradda wax ka beddeshay nolosha muwaadin Maraykan ah oo la yiraahdo Dennis Hope 1980-kii, wuxuuna noqday milyaneer isagoo iibinaya cad dhul ah oo dayaxa ku yaalla.

Aan isku dayno inaan ogaano sida ay ugu suurtagashay in ay waxan oo dhan sameeyaan.

Dhul aanay cidna lahayn

Ka dib markii uu la yimid fikradan, Dennis wuxuu go'aansaday inuu ururiyo macluumaad.

Wareysi uu siiyay wakaaladda wararka ee Voice dhowr sano ka hor, ayuu ku sheegay in uu tagay maktabadda oo uu ka soo saaray 1967-kii heshiiski hawada sare. Maxaa ku qoran dukumeentigan Qaramada Midoobay?

Sida ku cad heshiiskan caalamiga ah, hawada sare waa hantida guud ee bini'aadmiga oo dhan, waana 'dhaxalka guud ee bani'aadamka', mana jiro waddan loo oggol yahay inuu sheegto madax-bannaanidiisa dhuleed.

Qodobka 2aad ee heshiiskan ayaa si gaar ah u sheegaya in aan la ogoleyn in la sheegan karo lahaanshaha Dayaxa iyo meerayaasha kale iyo xiddigaha ee nidaamka samaawiga iyada oo la qabsanayo ama nooc kasta oo ay noqotaba.

Dennis Hope ayaa u fasiray sidan: Haddii ay cid kasta leedahay, cidna ma leh. Hadii aanu waddan sheegan karin, miyaanu shaqsi sheegan karin?

Wuxuu ahaa dhul aan lahayn mulkiile" ayuu ku yiri wareysi uu siiyay BBC-da.

Laakiin su'aasha dhabta ah waxay ahayd, sidee loo ogaan karaa xaqiiqda?

Taas awgeed, mar labaad, Rajadu waxay ka faa'iidaysatay daldaloolo sharci ah, ama 'aamusnaanta' Qaramada Midoobay.

Waxay Qaramada Midoobay u direen ogeysiis ay ku sheeganayaan lahaanshaha Dayaxa, dhammaan siddeeda meere ee ku jira nidaamka qoraxda, iyo dayaxyadooda.

Ogeysiiskan, wuxuu si cad u sheegay inuu doonayo inuu kala qaybiyo hantida oo uu iibiyo. Waxa kale oo uu qoray in haddii Qaramada Midoobay ay wax sharci ah ka haysato arrintan, ay tahay in lagu wargeliyaa. Laakiin cidi uma jawaabin.

Sidee loo jaangooyaa cad dhul ah oo ku yaalla dayaxa.

Tan iyo markaas, Dennis wuxuu iibinayay 'dhulal' kaliya maahan dayaxa, laakiin sidoo kale Mars, Venus iyo Mercury.

Kuwa dhulkaas ka iibsaday waxaa ka mid ah xiddigaha Hollywood-ka, madaxweynayaashii hore ee Mareykanka oo ay ku jiraan Ronald Reagan iyo Jimmy Carter, iyo sidoo kale silsilado hoteello ah sida Hilton iyo Marriott.

Madaxweynihii hore ee Mareykanka George W.Bush ayaa la sheegay in sidoo kale uu qorshe ka leeyahay dayaxa.

Dennis Hope ayaa BBC u sheegay 2007dii in uu iibiyo celcelis ahaan 1,500 guri maalintii. Waxa uu sheegay in uu indhaha isku qabto oo uu farta saaro khariidadda dayaxa si uu u doorto meel dayaxa ku taal. "Ma ahan hab cilmiyeed, laakiin waa madadaalo".

Sida muuqata waa mid u xiiso badan sida ay faa'iido u leedahay. Dennis wuxuu ilaa hadda ka kasbaday ganacsigan ilaa $12 milyan. Sida laga soo xigtay isaga, tani waxay ahayd xirfadiisa kaliya tan iyo 1995.Isagoo la hadlayay Voice, wuxuu sheegay in ugu yaraan hal acre oo dhul ah la iibsan karo. Sida laga soo xigtay Dennis, hantida ugu weyn ee uu qofku iibsan karo waa dhul "qaaradeed". Tani waxay ka kooban tahay 5.332 milyan oo hektar waxaana lagu qiimeeyaa $13.331 milyan.

"Weli ma aanan iibin dhulkii ugu weynaa, laakiin waxaan iibinay dhowr boos oo kala ah 1,800 iyo 2,000 acres. 1,800 oo ka mid ah shirkadaha ugu waaweyn adduunka ayaa naga iibsaday dhul ujeeddooyin gaar ah, oo ay ku jiraan silsiladaha Hilton iyo Marriott".

'Xukuumadda xiddigaha'

Waa in aad is waydiinaysaa waxaas oo dhami ma shaqayn doonaan, side bayse u xaqiijin karaan dadka iibsada dhulka dayaxa in aan 'hantidooda' maalin uun laga qaadi doonin.

Dennis Hope iyo 'milkiilayaasha' kale waxay qabeen su'aal isku mid ah waxayna keeneen xal.

Dennis waxa uu sheegay in dhamaantood ay go'aansadeen in ay wada dhistaan dal dimuqraadi ah, kaas oo ay ugu yeedheen 'Dawladda xiddigaha'.

Saddex sano ayay nagu qaadatay in aan dastuurka samayno, bishii Maarso 2004-tii oo aan haysanay 3.7 milyan oo hanti ah, waxaa lagu daabacay internetka, waxa uu helay in ka badan 173,000 oo cod, marka hadda waxaan nahay qaran madax-banaan oo leh dastuur si rasmi ah loo ansixiyay.

"Waxaan hadda xiriir diblomaasiyadeed la leenahay 30 waddan oo adduunka ah, waxaana dooneynaa in dalal badan oo suurtagal ah ay na aqoonsadaan, sababtoo ah waxaan dooneynaa inaan xubin ka noqonno Sanduuqa Lacagta Adduunka" ayuu yiri.

BBC ma aysan awoodin inay si madax banaan u xaqiijiso sheegashadooda.

Markii muwaadin reer Chile ah uu dayaxa ku iibsaday hal Doollar

Sheegashada lahaanshaha meerayaasha ee nidaamka hawada ayaa soo ifbaxayay waqti dheer ka hor inta aysan aadanuhu xitaa ka fikirin inay cagta saaraan dayaxa.

Sannadkii 1936-kii Dan Lindsay wuxuu sheeganayey lahaanshaha dayaxa oo keliya maahee hawada sare oo dhan, wuxuuna helay dalabyo uu ku iibsanayo xilligaas.

Sheegasho la mid ah ayaa sidoo kale waxaa sameeyay Henaro Gahardo Verre.

Qareenkan u dhashay dalka Chile waxa uu sheegay in 25-kii Sebtembar 1954-tii uu lahaanshaha dayaxa ku helay warqad nootaayo ah oo uu ku sheegay in uu yahay mulkiilaha dayaxa.

Dukumeentigu waxa saxiixay nootaayo ku taalla magaalada beeralayda ee Talca ee bartamaha Chile waxaana hadda lagu kaydiyaa kaydka dukumentiga garsoorka ee Santiago.

Si kastaba ha ahaatee, isku daygii Henaro Gahardo Verre ee ahaa in uu gaaro dayaxa waxa uu ahaa mid kaftan ah.

Sida uu u sheegay wargeyska American Evening Independent 1969-kii, waxa uu rabay in uu iibsado dayaxa si uu xubin uga noqdo naadiga bulsho oo maxalli ah oo la yiraahdo 'Talka'.

Sida laga soo xigtay isaga, marka loo eego qawaaniinta naadiga, waxay ahayd lagama maarmaan in la caddeeyo lahaanshaha qaar ka mid ah hantida xubinnimada.

Isaga oo dhaqaale la'aan ah oo doonaya in uu ku biiro madaxda magaalada ayuu go'aansaday in uu iibsado dayaxa. Sida uu sheegay waxay ku kacday hal dollar oo kaliya.

Ganacsiga hantida ma guurtada

Dennis Hope wuxuu sii wadaa ganacsigiisa guryaha, laakiin sida ay qabaan khubarada, ugu yaraan sharci ahaan, dayaxa cidna ma leh.

Heshiiskii caalamiga ahaa ee 1967 waxa kale oo uu dhigayaa in sahaminta iyo ka faa'iidaysiga hawada sare ay noqdaan kuwo dani ugu jirto dhammaan dalalka. Haddaba shaqsi ma ku dhawaaqi karaa inuu yahay mulkiilaha dayaxa?

Claire Finkelstein oo ah borofisar wax ka dhigta Jaamacadda Pennsylvania, khabiirna ku ah sharciga caalamiga ah, ayaa u sheegtay mareegaha ku xiran warbaahinta Mareykanka ee NPR sanadkii 2019 in aysan taasi dhici karin.

Si kastaba ha ahaatee, marka ay timaado hawlaha ganacsiga ee hawada sare, sida sahaminta kheyraadka, arrintu maaha mid sahlan.

"Sharciga caalamiga ah kuma cadda hawlaha macdan qodista ee shirkadaha gaarka loo leeyahay," Professor Ian Crawford oo ka tirsan Koleejka Birkbeck ee London ayaa BBC u sheegay 2016kii.

Wuxuu yiri "Heshiiska Hawada Sare wuxuu u baahan yahay in dib loo eego".

Laakiin ilaa ay tani dhacdo, sida uu qabo sharciga hawada sare, dayaxa cidna ma yeelan karto. Ma jirto cid gaar u leh, balse waa la wada leeyahay.