بازداشت بستگان کبیری: تنبیه برای سخنرانی؟

جمعی از فعالان شبکه های اجتماعی تاجیکستان با انتشار نامه ای از بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل متحد، خواسته اند که "اقدامهای وحشیانه" و "رفتارهای "غیراخلاقی" دولت تاجیکستان علیه مخالفانش جلوگیری کند.

آنها با اشاره به بازداشت شماری از پیوندان محی الدین کبیری، رهبر حزب ممنوع شده نهضت اسلامی، گفته اند که دولت می خواهد با این شیوه مخالفان را تحت فشار روانی قرار داده و از فعالیت‌های سیاسی بازدارد و آنها را تسلیم اراده خود کند.

مقامات تاجیک هنوز در باره بازداشت و بازپرسی چند تن از پیوندان آقای کبیری، از جمله پدر ۹۵ ساله اش، ابراز نظری رسمی نکرده اند. اما این بازداشت‌ها درست صبح روزی اتفاق افتاد که قرار بود آقای کبیری در یک جلسه میزگرد سازمان "خانه آزادی" در واشنگتن شرکت و سخنرانی کند.

به گزارش سایت "دیپلمات"(The Diplomat)، آقای کبیری به دلیل تاخیر در دریافت ویزا نتوانسته است در این جلسه که زیر عنوان "بحران حقوق بشری تاجیکستان: پاسخ‌ها به سرکوب سیاسی دوشنبه" دیروز (سه شنبه ۱۵ دسامبر) دایر شد، حضور یابد، ولی از طریق اسکایپ حرف‌های خود را با حاضران در میان گذاشته است.

به نظر می رسد آقای کبیری ضمن صحبت آنلاینی در این جلسه از بازداشت بستگانش آگاه بوده و این اقدام را نوعی "تنبیه برای سخنرانی" در جلسه "خانه آزادی" خوانده است: "من وقتی پرسیدم که چرا اعضای خانواده من امروز بازداشت شدند... به من گفتند ما شنیدیم که شما قصد دارید امروز در یک همایش سخنرانی کنید."

'بحران حقوق بشری'

سایت "دیپلمات" در استناد به اظهارات رهبر تبعیدی حزب نهضت اسلامی آورده که دولت تاجیکستان در صدد بستن این حزب برآمده و مقامات به او مشورت داده بودند که برای احتراز از نقض پیمان صلح سال ۱۹۹۷ داوطلبانه فعالیت حزب را متوقف کند.

اما با شنیدن پاسخ رد از او، مقامات تاجیک، این هدف خود را دنبال کرده اند. سرکوبی این حزب نخست از اعضای عادی اش شروع شده و مقامات آنها را وادار ساخته اند که حزب را ترک کنند و بیانیه هایی علیه آن انتشار بدهند.

آقای کبیری با اشاره به ناآرامیهای ماه سپتامبر در تاجیکستان مدعی شده که دولت، عبدالحلیم نظرزاده، معاون وزیر دفاع را هم وادار به تقبیح این حزب کرده، ولی این ژنرال مخالف دولت که بعدا در شرایط مرموز کشته شد، از این کار سرکشی کرده است.

سازمان "خانه آزادی" قبلا اعلام کرده بود که جلسه میزگردی با شرکت تحلیلگران و فعالان حقوق بشر و چندی از نمایندگان گروه‌های مخالف دولت تاجیکستان در باره بدتر شدن وضع حقوق بشر در این کشور طی دو سال اخیر برگزار می کند.

محی الدین کبیری، رهبر نهضت اسلامی که در تبعید به سر می برد، و صابر ولی یف، معاون رهبر "گروه ۲۴"، از گروه‌های دیگر مخالف، به این جلسه دعوت شده بودند. اما هر دوی آنها توانسته اند فقط از طریق اسکایپ با حاضران صحبت کنند.

آقای ولیف هم از آزار و اذیت متداوم طرفداران "گروه ۲۴" و اعضای خانواده های آنها سخن گفته است. از دیگر سخنرانان این همایش استیو سوردلوف، پژوهشگر منطقه ای دیدبان حقوق بشر، بود که گفته است سرکوبی اخیر در تاجیکستان، از جمله بازداشت‌های خودسرانه، شکنجه، بازداشت حقوقدان‌ها و فشار بر روزنامه نگاران بی سابقه است.

'گروگانگیری سیاسی'

کاترین کاسمن، تحلیلگر کمیسیون آزادی مذهبی آمریکا، گفته است بحران حقوق بشری تاجیکستان به مسایل مذهبی محدود نمی شود. وی گفته است سرکوب نهضت اسلامی و "گروه ۲۴" نشان می دهد که این بحران انگیزه های سیاسی دارد. به گفته او، مقامات تاجیک این گروه‌ها را افراط گرا اعلام کرده اند، هرچند در فعالیت آنها "اثری از خشونت دیده نمی شود."

برخی از فعالان سیاسی مخالف هم می گویند این دولت است که خشونت علیه مخالفان را پیشه کرده است. نورالدین رضایی، عضو شورای انجمن نیروهای سازنده تاجیکستان، ائتلافی از گروه‌های مخالف در خارج از کشور، می گوید بازداشت پیوندان آقای کبیری ثابت می کند که در تاجیکستان "توده ای اوباش در سر قدرتند و از خشونت کار می گیرند."

وی به بی بی سی گفت: "هدف از این اقدام دور کردن کبیری از سیاست است و احتمالا می خواهند با این شیوه او را به تاجیکستان برگردانند. این یک شیوه نامردانه و بیرون از اخلاق انسانی است. مگر این افراط گرایی نیست؟ این را چه می‌گویند در قاموس سیاسی؟ در کدام قانون نوشته شده که برای اعمال من خانواده‌ام باید پاسخ گوید؟"

آقای رضایی از این اقدام به عنوان "گروگان گرفتن خانواده کبیری" نام برد و این شیوه را بیانگر "ناتوانی و عجز حکومت از یک مبارزه سالم در برابر نیروی نهضت اسلامی" خواند.

به گفته صاحب نظران، فشار بر بستگان شخصیت‌های مخالف دولت تاجیکستان پدیده تازه ای نیست. در گذشته برخی از فعالان "گروه ۲۴" و جنبش "وطندار" هم از این گونه موارد خبر داده بودند. دو سال پیش ویدئویی با تصاویر مادر داداجان عطاالله، رهبر جنبش "وطندار" منتشر شد که در آن آقای عطاالله از نام مادرش سرزنش می شد.

'عدم اعتماد به نفس'

"خانه آزادی" می گوید به دنبال ناآرامی‌های اول ماه سپتامبر، دولت امامعلی رحمان کارزار علیه مخالفانش را شدت داده است. افزون بر ممنوعیت و بازداشت دست کم ۷۸ فعال نهضت اسلامی عده زیادی از مخالفان در خارج از تاجیکستان هم با تهدید استرداد، آدم‌ربایی، ناپدیدی و حتی قتل روبرو شده اند. با مهاجرت گسترده فعالان سیاسی از کشور، بازداشت حقوقدان‌ها، روزنامه‌نگاران و نمایندگان جامعه مدنی این بحران روز به روز گسترده تر می شود.

نگرانی‌ها از بد شدن وضع حقوق بشر در حالی است که تاجیکستان امروزه با بحران عمیق مالی مواجه است. علیم شیرزمانف، تحلیلگر مسایل سیاسی، با اشاره به رکود اقتصادی روسیه و تاثیرات آن بر وضع انتقال پول از سوی کارگران مهاجر تاجیک می گوید دولت امامعلی رحمان اخیرا اعتماد به نفس خود را از دست داده است.

وی به بی بی سی گفت: "تا ماه مارس بهای نفت شاید به ۳۰ دلار برسد. با توجه به بحران اقتصادی روسیه و اثرات جدی آن بر وضع تاجیکستان، مقامات از بروز هر گونه ناآرامی بیم دارند. آنها از هر طرفی که انتظار خطری دارند، تلاش می‌کنند گروه‌های مخالف را بی‌ضرر سازند. شاید بهار آینده باز عملیات ویژه‌ای انجام شود."

گزارش‌ها حاکی است که امسال کارگران مهاجرتاجیک تا یک و نیم میلیارد دلار کمتر به خانه های خود پول فرستاده اند. این وضع به افت بهای سامانی، پول ملی، و آشفتگی بازار ارز در تاجیکستان دامن زده است. در اثر این وضعیت ده‌ها کارخانه و مؤسسات تجاری و صدها تاجر انفرادی فعالیت خود را متوقف کرده اند.

در میان این همه بحران و نومیدی‌های روزافزون نسبت به آینده، پارلمان تاجیکستان رئیس جمهور امامعلی رحمان را "پیشوای ملت" اعلام کرده و امتیازهایی مانند مصونیت و معافیت از همه گونه مسئولیت قانونی در دوران احتمالی پس از ریاست جمهوری را برای او و اعضای خانواده اش در نظر گرفته است.