جنگ ایران در رسانه‌های اسرائیل؛ حمایت گسترده، پرسش‌گری محدود

مدل غزه در برابر ایران؛ تشابه‌ها و تفاوت‌ها

در آغاز برنامه اصلی عصرگاهی کانال ۱۴ اسرائیل به نام «میهن‌پرستان» در روز ۲۴ مارس، این شبکه که به حمایت سرسختانه از بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، شناخته می‌شود، ویدیویی از انفجارها و حملات هوایی پخش کرد. در این تصاویر، اظهاراتی از آقای نتانیاهو و دونالد ترامپ درباره پیروزی، با پس‌زمینه‌ای از موسیقی سینمایی و نظامی در هم تنیده شده بود.

این شبکه بر صفحه تلویزیون، شعارهای جنگی «ما پیروز خواهیم شد» و «با یاری خدا» را در کنار پرچم اسرائیل نمایش داد.

نسخه‌هایی متنوع از این ویدیو هر شب تکرار می‌شود. اگرچه کانال ۱۴ به عنوان نسخه اسرائیلی فاکس‌نیوز توصیف شده است، اما لحن کلی این رسانه بازتابی از فضای گسترده‌تر رسانه‌ای یک ماه پس از آغاز جنگ ایران است: میهن‌پرستانه، بدون نقد و کاملا همسو با پیام‌های دولت.

از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، شبکه‌های اصلی در سراسر طیف سیاسی اسرائیل، به ‌طور معمول شعارهای جنگی را در کنار پرچم‌های اسرائیل و آمریکا نمایش داده‌اند تا هماهنگی قوی میان دو کشور را نشان دهند. این شیوه پوشش خبری،‌ یا‌دآور رویکرد رسانه‌ای در جریان جنگ غزه است.

در جریان جنگ غزه، خبرنگاران بر وحدت، تاب‌آوری ملی و حمایت از ارتش اسرائیل تاکید داشتند. با ادامه جنگ، برخی رسانه‌ها توانایی دولت را زیر سوال بردند. این انتقادها عمدتا درباره سرنوشت گروگان‌های اسرائیلی بودند و در حالی در رسانه‌ها بازتاب پیدا می‌کرد که همچنان از نمایش تصاویر یا روایت‌های مربوط به رنج فلسطینیان خبری نبود. نقطه‌نظرهای اسرائیل در جنگ غزه، تقریبا به ‌طور کامل در پوشش رسانه‌ای غالب بود.

با حملات ۲۸ فوریه به ایران، رسانه‌های اسرائیلی بلافاصله وارد حالت جنگی شدند و پرچم‌ها و شعارها را به نمایش گذاشتند. کانال ۱۴ شعارهای غزه خود یعنی «پیروزی کامل» را با «یاری خدا» تکرار کرده است. این در حالی است که شبکه‌های اصلی از زبان ملایم‌تری استفاده کرده‌اند. کانال ۱۲ اسرائیل اکنون شعار «با هم تا پایان» را نمایش می‌دهد که نسخه‌ای نرم‌تر از شعار غزه این رسانه است که می‌گفت «با هم پیروز خواهیم شد».

در جریان جنگ غزه، نشانه‌های نمادین بر لباس مفسران، سنجاق‌های زرد برای بازگشت گروگان‌ها در شبکه‌های اصلی در مقابل کلاه‌ها و سنجاق‌های «پیروزی کامل» در کانال ۱۴، نشان‌دهنده شکاف‌های عمیق سیاسی بود. اما جنگ ایران شکاف مشابهی ایجاد نکرده است.

قابل توجه است که تحلیلگران کانال ۱۴ شروع به استفاده از سنجاقی با نماد «شیر یهودا» کرده‌اند؛ نمادی که به قبیله باستانی یهودا مربوط می‌شود و همچنین اشاره‌ای است به نام کارزار کنونی اسرائیل، «عملیات شیر خروشان».

به اسرائیلی‌ها چه گفته می‌شود؟

رسانه‌های اسرائیلی به ‌شکلی مداوم هشدارهای دیرینه بنیامین نتانیاهو را تکرار می‌کنند که ایران تهدیدی وجودی است. از ایران به‌ عنوان «سر مار» یا «سر اختاپوس» یاد می‌شود که نیروهای نیابتی منطقه‌ای خود را هدایت و تامین مالی می‌کند.

این چارچوب رسانه‌ای طی دهه‌ها شکل گرفته است. آقای نتانیاهو بخش زیادی از سه دهه گذشته را صرف صحبت درباره ایران به‌ عنوان «تهدیدی وجودی» کرده، در مجامع بین‌المللی درباره برنامه هسته‌ای ایران هشدار داده و گفته است که تهران در آستانه دستیابی به سلاح هسته‌ای است.

این پیام تکراری که ایران «باید متوقف شود» وگرنه اسرائیل با نابودی روبه‌رو خواهد شد، به ‌تدریج در ذهنیت جامعه این کشور نفوذ کرده است. عباراتی مانند «تهدید هسته‌ای» و «رقابت برای بمب» به ‌طور مکرر در تیترهای اسرائیلی دیده می‌شود.

در اوت ۲۰۲۵، پس از جنگ ۱۲ روزه با ایران، ارتش اسرائیل مقاله‌ای با عنوان «پشت رقابت هسته‌ای ایران: راهنمای کامل» منتشر کرد. در این مقاله آنچه «رقابت ایران برای سلاح هسته‌ای» توصیف شده بود، تشریح شد و افزوده شد که اسرائیل «به ‌طور بنیادی و گسترده پروژه سلاح هسته‌ای ایران را مختل کرده است».

گزارشی در وب‌سایت خبری وای‌نت نیز شباهت زیادی به گزارش ارتش اسرائیل داشت و به «رقابت ایران برای بمب» پرداخت.

تا ماه نوامبر، وای‌نت هشدار می‌داد که رویارویی بعدی «فقط مساله زمان است» و ایران «در حال آماده شدن برای بارانی از موشک‌ها علیه اسرائیل» است.

تصویرسازی مداوم از ایران به ‌عنوان تهدید، این چارچوب را تقویت کرده است که استفاده از نیروی نظامی، موثر و ضروری است.

از زمان آغاز جنگ جاری علیه ایران، رسانه‌های اسرائیلی درباره کارآمدی آن گزارش داده‌اند و اغلب ارتش اسرائیل را در حالی که هماهنگی نزدیکی با آمریکا دارد، در آستانه «پیروزی» تصویر کرده‌اند.

سرخط خبری کانال ۱۴ در ۲۷ مارس چنین بود: «در قلب تهران: سایت‌های تولید موشک بالستیک ایران نابود شدند». این گزارش به حملاتی می‌پرداخت که «تهدیدی مستقیم و قابل توجه برای دولت اسرائیل» محسوب می‌شدند.

این لحن در رسانه‌های اصلی اسرائیلی نیز تکرار شده است، جایی که از ارتش با عنوان «نیروهای ما» یاد می‌شود و تحلیلگران اغلب با تحسین از این کارزار سخن می‌گویند و واژه‌هایی مانند «شگفت‌انگیز» و «باورنکردنی» برای توصیف تصاویر حملات هوایی به کار می‌برند.

به اسرائیلی‌ها چه گفته نمی‌شود؟

با وجود ابراز همبستگی اولیه با معترضان ایرانی، با آغاز کارزار نظامی، رسانه‌های اسرائیلی تا حد زیادی گزارش تلفات یا خسارات در ایران را متوقف کردند. بعد از جنگ ۱۲ روزه در تابستان گذشته، اعلام بنیامین نتانیاهو مبنی بر دستیابی اسرائیل به «پیروزی تاریخی» که «تهدیدهای وجودی» ایران را از میان برده، به ندرت مورد بررسی دوباره قرار گرفته است. این در حالی است که کمتر از ۹ ماه بعد، اسرائیل کارزار جدیدی را آغاز کرده است.

پوشش رسانه‌ای تا حد زیادی از بحث درباره منطق راهبردی حملات جدید اجتناب کرده و ادعای دولت درباره «تهدید قریب‌الوقوع» را بدون بررسی پذیرفته است.

یکی از ویژگی‌های تعیین‌کننده پوشش جنگ ایران، سانسور شدید درباره محل اصابت موشک‌ها در اسرائیل و میزان خسارات داخلی است. در جریان جنگ ژوئن، وزرای کابینه، رسانه‌های خارجی را به «کمک به دشمن» متهم کردند که باعث شد گروه‌های خودجوش در محل اصابت‌ها حضور یابند و خبرنگاران غیر اسرائیلی را متوقف کنند.

اگرچه این بار موارد کمتری گزارش شده، اما به نظر می‌رسد محدودیت‌ها بسته به منطقه متفاوت است. مجله مشترک اسرائیلی-فلسطینی «+۹۷۲» موردی را ثبت کرد که در آن داوطلبان غیرنظامی در نزدیکی تل‌آویو مدارک خبرنگاران را بررسی می‌کردند. این در حالی بود که این خبرنگاران از پلیس این کشور مجوز گرفته بودند.

در این گزارش آمده است که فرمانده گروه به همکارانش گفته بود: «بگذارید مطمئن شویم اینجا جاسوسی حضور ندارد.»

در موردی دیگر رسانه‌ها فقط اجازه داشتند درباره قطعاتی که به یک مدرسه برخورد کرده گزارش دهند، نه درباره هدف واقعی موشک.

در حالی که رسانه‌های اسرائیلی به ‌شکل داوطلبانه از گزارش درباره تاثیر حملات اسرائیل و آمریکا بر ایران خودداری می‌کنند، سانسور شدید همچنین مانع از گزارش کامل درباره میزان خسارات ناشی از موشک‌های ایرانی در داخل اسرائیل می‌شود.

اتحاد و اختلاف نظر

در اسرائیل حمایت عمومی از جنگ بسیار گسترده بوده است. «موسسه دموکراسی اسرائیل» اعلام کرده است که ۹۳ درصد مردم در روزهای نخست از اقدام نظامی حمایت کردند و این رقم دو هفته بعد نیز تغییری نکرد.

فراتر از انتقادهای روزنامه هاآرتص که به مواضع چپ‌گرایانه و خط مشی صریح تحریریه‌اش شناخته می‌شود، ابراز مخالفت در رسانه‌ها بسیار اندک بوده است.

در یک مورد نادر، ایلانا دایان، روزنامه‌نگار تحقیقی برجسته، در کانال پرمخاطب ۱۲ صحبت کرد و بر کشته شدن یک زوج سالمند در حمله موشکی تمرکز داشت. او دولت اسرائیل را به دلیل آنچه «ناتوانی در حفاظت از آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه» خواند، مورد انتقاد قرار داد، در حالی که به گفته او «ما را وارد جنگی در دل جنگی دیگر، در دل جنگی دیگر کرده‌اند و هم‌زمان ویدیوهایی از خود منتشر می‌کنند که در آن‌ها به قدرت فوق‌العاده اسرائیل و پیروزی دائمی آن می‌بالند».

او گفت: «آن‌هایی که در دولت طرح‌های حمله را تصویب کرده‌اند، اما طرح‌های حفاظت از مردم را تصویب نکرده‌اند ... باید پاسخگو باشند.»

رسانه‌های راست‌گرا و چهره‌های کانال ۱۴، به سرعت او را محکوم کردند. یکی از مجریان این شبکه او را «منزجرکننده» خواند و پس از آن‌ که او به یک خانواده فلسطینی کشته‌شده در کرانه غربی نیز اشاره کرد، او را به «جانبداری از دشمن» متهم کرد. کانال ۱۴ همچنین یادداشتی با عنوان «تقدس حیات از نگاه ایلانا دایان همه ما را به کشتن خواهد داد» منتشر کرد.

اطلاعات نادرست

در پی این جنگ موجی از ویدیوهای جعلی تولید شده که بسیاری از آن‌ها با انتشار در حساب‌های ایرانی، ادعا می‌کنند تخریب‌های حاصل از پرتاب موشک به تل‌آویو را نشان می‌دهند. برخی با هوش مصنوعی ساخته شده‌اند و برخی دیگر تصاویر مربوط به غزه یا جنگ‌های پیشین بودند که دوباره منتشر شده‌اند.

رسانه‌های اسرائیلی نیز محتوای نادرست را بازنشر داده‌اند. پس از کشته شدن علی خامنه‌ای در ۲۸ فوریه، کانال ۱۴ ویدیویی پخش کرد که ظاهرا نشان می‌داد ایرانیان شعار «بی‌بی جون»، اصطلاحی محبت‌آمیز برای نتانیاهو، سر می‌دهند. مجریان برنامه این کلیپ را «شگفت‌انگیز» توصیف کردند و تاکید کردند که واقعی است. بعدا مشخص شد که این ویدیو با هوش مصنوعی ساخته شده است. حساب‌های حامی آقای نتانیاهو نیز ویدیوهای مشابهی منتشر کردند که گفته می‌شد جمعیت‌هایی در سراسر جهان همان شعار را سر می‌دهند.

در همین حال کانال‌های رسمی اسرائیل به زبان فارسی ویدیوهایی منتشر کردند که پیوندهای باستانی یهودی و ایرانی را جشن می‌گرفت، با تصاویری از شیرها، پرچم‌های پیش از انقلاب، پرچم‌های آمریکا و جنگنده‌های اف-۳۵. این پست‌ها هزاران بار به اشتراک گذاشته شده‌اند و اسرائیل را به عنوان «آزادی‌بخش» به ویژه برای زنان ایرانی، در هماهنگی کامل با آمریکا نشان می‌دهند.

چند روز پس از پخش ویدیو ساخته‌شده با هوش مصنوعی در کانال ۱۴، کانال ۱۲ نیز که پرمخاطب‌ترین شبکه خبری اسرائیل است، تصاویری پخش کرد که گفته می‌شد بمب‌افکن‌های آمریکایی بی-۲ را در حال حمله به ایران نشان می‌دهند. نیر دووری، خبرنگار نظامی این شبکه گفت: «این را آمریکایی‌ها منتشر کرده‌اند. ما فقط از دیدنش لذت می‌بریم.»

با وجود آن‌ که بعدا مشخص شد این تصاویر از بازی شبیه‌ساز جنگی «دی‌سی‌اس ورلد» بوده است، کانال ۱۴ نیز آن را پخش کرد.

چنین ویدیوهایی در رسانه‌های اسرائیلی و میان کاربران آنلاین گسترش یافته‌اند، زیرا باورهایی را که از سوی مقام‌های اسرائیلی و رسانه‌ها ترویج می‌شود، تایید می‌کنند.

در فضایی که رسانه‌های اسرائیلی نقش بسیج افکار عمومی حول پرچم را بر عهده گرفته‌اند، و از به چالش کشیدن پیام‌های رسمی و پوشش میزان خسارات در اسرائیل و ایران، خبری نیست، اطلاعات نادرست، روایت تهدید وجودی ایران و پیروزی قاطع اسرائیل را تقویت می‌کند.