Je, kuna umuhimu gani wa Mlango-Bahari wa Bab al-Mandab, ambao unatishiwa kufungwa na Iran?

Vitisho vya Iran dhidi ya njia muhimu ya meli katika Bahari ya shamu vimeibua wasiwasi kuhusu kuvurugika zaidi kwa biashara ya kimataifa.

Iran imefunga Mlango-Bahari wa Hormuz, kuzuia usafiri wa baharini kutoka kwenye Ghuba ya Uarabuni, na sasa inatishia kuvuruga biashara inayopitia Mlango-Bahari wa Bab el-Mandeb kati ya Ghuba ya Aden na Bahari Shamu, unaoelekea kwenye Mfereji wa Suez.

Iran ilisema inaweza "kufungua nyanja zingine" katika vita ikiwa vikosi vya ardhini vya Marekani vitatumwa.

Shirika la Habari la Tasnim lenye ufungamano na Jeshi la Walinzi wa Mapinduzi ya Kiislamu limenukuu duru moja ya kijeshi ya Iran ikisema: "Mlango-Bahari wa Bab al-Mandab unahesabiwa kuwa ni miongoni mwa matatizo ya kistratijia duniani, na Iran ina nia na uwezo wa kuleta tishio la kweli ndani yake."

Iran ilitishia kuvuruga mkondo huo ikiwa Marekani itashambulia kisiwa cha Kharg, ambacho kina kituo kikuu cha mafuta.

Rais Trump wa Marekani alikuwa ameeleza nia yake ya "kunyakua" mafuta ya Iran, na kwamba anafikiria kukiteka kisiwa hicho.

Kwanini Bab el-Mandab ni muhimu sana?

Mlango-Bahari wa Bab el-Mandeb upo kati ya Yemen upande wa Uarabuni wa Bahari Nyekundu, na Djibouti na Eritrea kwa upande wa Afrika. Trafiki ya baharini kutoka Bahari ya Hindi na Ghuba ya Aden hupitia humo hadi kufikia Mfereji wa Suez.

Mlango huo wa bahari una urefu wa kilomita 115 na upana wa kilomita 36, ​​na ukawa kiungo muhimu katika biashara ya kimataifa baada ya kufunguliwa kwa Mfereji wa Suez mnamo 1869, na kuunda njia fupi ya baharini kati ya Uropa na Asia.

Leo, ukanda wa Bahari ya Shamu ni mojawapo ya njia za maji zenye shughuli nyingi zaidi duniani, na takriban robo ya trafiki ya kimataifa ya baharini inapitia humo.

Asilimia 20 ya trafiki ya mafuta duniani hupitia Mlango-Bahari wa Hormuz, ambao ulifungwa kutokana na vita.

Kufunga Mlango-Bahari wa Bab al-Mandab kungevuruga asilimia 12 nyingine ya usafirishaji wa mafuta duniani.

Kulingana na Utawala wa Taarifa za Nishati wa Marekani, takriban mapipa milioni tano ya mafuta kutoka nchi za Mashariki ya Kati na Asia hupitia mkondo huo kila siku, kuelekea Magharibi.

Zaidi ya hayo, asilimia 8 ya usafirishaji wa gesi asilia iliyoyeyuka duniani hupitia Mlango-Bahari wa Bab el-Mandeb, na kuufanya kuwa kituo muhimu cha usambazaji wa nishati duniani.

Tangu kufungwa kwa Mlango-Bahari wa Hormuz, Bahari ya Shamu imepata umuhimu mkubwa katika biashara ya kimataifa.

Saudia imeanza kutumia Bab al-Mandab kama kituo cha kusafirisha mafuta kutoka bandari ya Yanbu.

Riyadh inasafirisha mamilioni ya mapipa ya mafuta ghafi kila siku kutoka mashamba yake ya mashariki kupitia bomba.

Kando na mafuta na gesi, Mlango-Bahari wa Bab al-Mandab ni sehemu ya kiungo kikuu cha biashara kati ya Mashariki na Magharibi, na makumi ya meli za mizigo hupitia maji yake kila siku.

Kufunga mkondo huo kunaweza kuwa na athari sawa na matukio ya 2021, wakati meli ya mizigo yenye bendera ya Panama Evergeven ilipokwama, na kusababisha kufungwa kwa Mfereji wa Suez.

Hii imesababisha vikwazo vikali katika minyororo ya ugavi duniani, na kusababisha gharama kubwa na ucheleweshaji wa utoaji wa mafuta na bidhaa mbalimbali.

Lengo la Wahouthi

Mashambulizi yoyote kwenye Mlango-Bahari wa Bab al-Mandab yana uwezekano mkubwa zaidi kufanywa na Houthis, kundi la kisiasa na kijeshi linaloungwa mkono na Iran nchini Yemen.

Akizungumza na Reuters kwa sharti la kutotajwa jina, kiongozi wa Houthi alisema kundi hilo "liko tayari kijeshi" kulenga Mlango wa Bab al-Mandab ili kuunga mkono Tehran.

Mnamo Machi 28, Houthis walianzisha shambulio dhidi ya Israeli, kuashiria ushiriki wao wa kwanza katika mzozo wa Marekani na Israeli na Iran. Israel ilitangaza kuwa imezuia makombora mawili yaliyorushwa kutoka Yemen.

Kundi hilo linadhibiti pwani ya Bahari ya Shamu nchini Yemen na hulenga Mlango-Bahari wa Bab al-Mandab wakati wa vita vya Gaza.

Waasi wa Houthi, wakiwa peke yao, walishambulia zaidi ya meli 100 za kibiashara kwa makombora na ndege zisizo na rubani, na kusababisha kuzama kwa meli mbili na kifo cha mabaharia wanne.

Mnamo Novemba 2023, kundi hilo lilitumia helikopta kuteka nyara meli ya mizigo inayomilikiwa na Waingereza inayomilikiwa na Japan katika Bahari ya Shamu.

Licha ya madai ya Wahouthi kwamba walilenga meli pekee zinazohusishwa na Israel, mashambulizi hayo yameelezwa kwa kiasi kikubwa kuwa ya kiholela, na kusababisha makampuni makubwa ya meli na mafuta duniani kusimamisha meli zao katika eneo hilo.

Mashambulizi hayo hatimaye yalipungua huku kukiwa na madai ya Marekani kwamba Wahouthi walikuwa wamejisalimisha, na madai ya kupinga kutoka kwa Wahouthi kwamba ni Marekani ambayo ndio walikuwa wamesalimu amri lakini wachambuzi wanahofia hilo linaweza kujirejea upya.

Mwandishi mkuu wa kimataifa wa BBC Lyse Doucet anasema: "Siku zote ilitarajiwa kwamba Wahouthi nchini Yemen wangejiunga na vita hivi ikiwa vitaendelea."

Anaongeza: "Houthis, ambao wanadhibiti kaskazini magharibi mwa Yemen, bado hawajatumia silaha yao yenye nguvu zaidi - uwezo wao wa kutatiza msongamano wa magari kupitia Bab al-Mandab, njia muhimu ya bahari inayounganisha Bahari Nyekundu na njia za biashara za kimataifa."

Mnamo Februari 26, Utawala wa Bahari wa Idara ya Usafirishaji ya Marekani ulisema katika taarifa: "Ingawa kundi la kigaidi la Houthi halijashambulia meli za kibiashara tangu makubaliano ya kusitisha mapigano ya Oktoba 2025 kati ya Israeli na Gaza, Wahouthi bado ni tishio kwa mali ya Marekani, pamoja na meli za kibiashara, katika eneo hili."

Usafirishaji wa kimataifa chini ya shinikizo

Bab al-Mandab, ambayo ina maana ya "Lango la Huzuni," inaonyesha hatari iliyo ndani yake, kutoka upepo mkali na mawimbi hadi uharamia na migogoro.

Kati ya 2008 na 2012, Mlango-Bahari wa Bab el-Mandeb na maji yanayozunguka eneo hilo ulishuhudia mashambulizi mengi ya uharamia, mengi yakifanywa na vikundi vya Kisomali ambavyo viliwateka nyara wafanyakazi wa meli ili kudai fidia.

Matukio haya yamesababisha jumuiya ya kimataifa na makampuni ya meli kuimarisha usalama katika eneo hilo.

Kuweka kizuizi kwenye mkondo huo leo kunaweza tu kuzidisha mzozo wa soko la nishati, ambao tayari ni wa wasiwasi kutokana na hali ya Mlango-Bahari wa Hormuz.

Usumbufu wa usafirishaji wa meli katika Ghuba umesababisha kupanda kwa bei ghafi ya Brent kutoka takriban $70 kwa pipa kabla ya shida hadi zaidi ya $115.

Biashara ya kimataifa pia huathiriwa katika bidhaa mbalimbali, kutoka kwa bidhaa za chakula hadi za kilimo.

Usumbufu wowote zaidi wa njia nyingine ya bahari unaweza kusababisha bei ya juu zaidi na kuzidisha anguko la kiuchumi kutokana na mzozo na Iran.