چرا ترامپ به جزیره خارگ چشم دوخته است؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درباره احتمال اقدامات بیشتر علیه جزیره‌ خارگ در خلیج فارس هشدار داده است؛ جزیره‌ای که میزبان یک پایانه بزرگ نفتی است و شریان حیاتی اقتصاد ایران به شمار می‌رود.

آقای ترامپ به روزنامه فایننشال تایمز گفت که می‌خواهد «نفت ایران را تصاحب کند» و در حال بررسی تصرف جزیره خارگ است. با این حال افزود که چنین عملیاتی «به این معناست که باید مدتی در آنجا [در جزیره خارگ] بمانیم».

او دو هفته پس از آغاز جنگ گفت تاسیسات نظامی جزیره خارگ «به طور کامل نابود شده‌اند»، اما از هدف قرار دادن زیرساخت‌های نفتی آن خودداری کرده است.

اوایل ماه مارس وب‌سایت آمریکایی آکسیوس به نقل از چهار منبع آگاه گزارش داد که آمریکا در حال بررسی طرح‌هایی برای اشغال یا محاصره این جزیره است تا ایران را برای بازگشایی تنگه هرمز، یکی از مهم‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان در جنوب سواحل ایران، تحت فشار قرار دهد.

گمانه‌زنی‌هایی هم درباره این موضوع مطرح شده که آیا نیروهای آمریکا در مقطعی تلاش خواهند کرد کنترل جزیره خارگ را به دست بگیرند یا نه.

تصرف این جزیره نه‌تنها صادرات نفت ایران را مختل می‌کند، بلکه ممکن است به سکویی برای حملات علیه خاک اصلی ایران تبدیل شود.

مایکی کی، تحلیلگر امنیتی بی‌بی‌سی، می‌گوید در اختیار گرفتن این جزیره عملا شریان اقتصادی سپاه پاسداران را قطع می‌کند و به توان آن برای ادامه جنگ ضربه می‌زند.

چرا جزیره خارگ برای ایران مهم است؟

خارگ جزیره صخره‌ای کوچک است که تنها ۱۵ مایل دریایی (۲۴ کیلومتر) با ساحل ایران فاصله دارد.

با وجود مساحت نسبتا اندک آن، این جزیره یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های زیرساخت انرژی ایران محسوب می‌شود.

حمله آمریکا به این جزیره کوچک اما مهم در شمال خلیج فارس، به معنای هدف گرفتن شاهرگ اقتصادی ایران است.

۹۰ درصد نفت خام ایران از طریق پایانه‌ای در این جزیره صادر می‌شود.

دونالد ترامپ به طور مشخص به امکان هدف قرار دادن این خطوط لوله اشاره کرده، اما گفته است که تاکنون برای جلوگیری از وارد شدن آسیب بلندمدت به اقتصاد ایران از این کار خودداری کرده است.

او روز ۱۶ مارس گفت: «می‌توانیم این کار را در عرض پنج دقیقه انجام دهیم. تمام می‌شود. فقط یک کلمه کافی است و لوله‌ها هم از بین می‌روند. اما بازسازی آن زمان زیادی می‌برد.»

این پایانه روزانه حدود ۱/۳ میلیون بشکه نفت خام را فرآوری می‌کند که از طریق شبکه پیچیده‌ای از خطوط لوله زیر دریا از سه میدان اصلی فراساحلی ایران، یعنی ابوذر، فروزان و درود منتقل می‌شود. ظرفیت ذخیره‌سازی آن نیز حدود ۱۸ میلیون بشکه، یعنی معادل حدود ۱۰ تا ۱۲ روز صادرات در شرایط عادی است.

نفتکش‌های بسیار بزرگ، که ظرفیت حمل تا ۸۵ میلیون گالن نفت را دارند، می‌توانند به اسکله‌های بزرگ این جزیره نزدیک شوند و بارگیری کنند. برخلاف سواحل کم‌عمق‌تر سرزمین اصلی، سواحل این جزیره به آب‌های عمیق نزدیک‌تر است.

این نفتکش‌ها سپس با عبور از خلیج فارس از تنگه هرمز خارج می‌شوند و به چین، که خریدار اصلی نفت ایران است، می‌روند.

آمریکا و ایران درباره حمله ۱۳ مارس چه گفتند؟

دونالد ترامپ روز ۱۳ مارس گفت فرماندهی مرکزی آمریکا «یکی از قدرتمندترین بمباران‌ها در تاریخ خاورمیانه را انجام داده و تمام اهداف نظامی در گوهر تاج ایران، یعنی جزیره خارگ، را کاملا نابود کرده است».

او افزود که «به دلایل انسانی»، تصمیم گرفته زیرساخت‌های نفتی این جزیره را نابود نکند.

فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد که نیروهای آمریکا «بیش از ۹۰ هدف نظامی ایران را در جزیره خارگ هدف قرار داده‌اند، در حالی که زیرساخت‌های نفتی را حفظ کرده‌اند.»

رسانه‌های حکومتی ایران گزارش دادند که هیچ آسیبی به تاسیسات نفتی جزیره وارد نشده است. خبرگزاری فارس نیز اعلام کرد که حملات آمریکا سامانه‌های پدافند هوایی، یک پایگاه دریایی، برج کنترل فرودگاه و آشیانه بالگرد را هدف قرار داده‌اند.

ارتش ایران هشدار داد که اگر تاسیسات انرژی این کشور هدف قرار گیرد، زیرساخت‌های نفتی و انرژی شرکت‌هایی که با آمریکا همکاری می‌کنند «بلافاصله نابود و به تلی از خاکستر تبدیل خواهند شد».

هرگونه اقدام نظامی برای نابودی زیرساخت‌های این جزیره ضربه‌ای بسیار سنگین به ایران وارد خواهد کرد.

چنین اقدامی همچنین به معنای تشدید قابل توجه درگیری‌ها خواهد بود.

این وضعیت احتمالا باعث جهش بیشتر قیمت جهانی نفت می‌شود و ایران را به هدف قرار دادن زیرساخت‌های نفتی بیشتر در سراسر خاورمیانه سوق می‌دهد.

یک ماه پس از آغاز جنگ، ایران همچنان توانایی شلیک پهپادهای ارزان اما با قدرت تخریب بالا به کشورهای حوزه خلیج فارس و همچنین کشتی‌ها را حفظ کرده است.

ایران همچنین می‌تواند دامنه اهداف خود را گسترش دهد و زیرساخت‌های حیاتی مثل تاسیسات آب‌شیرین‌کن را هدف قرار دهد؛ تاسیساتی که آب آشامیدنی میلیون‌ها نفر را تامین می‌کنند.

تاریخچه جزیره خارگ چیست؟

جزیره خارگ از بیش از ۲ هزار سال پیش و از زمان پادشاهی هخامنشی نقشی راهبردی در خلیج فارس داشته است؛ زمانی که چشمه‌های طبیعی آن، این جزیره را به بندری مهم برای تجارت تبدیل کرده بود.

در قرن‌های ۱۶ و ۱۷ میلادی، این جزیره تحت سلطه پرتغالی‌ها و هلندی‌ها قرار داشت و در اوایل دهه ۱۹۰۰ هم یک زندان امنیتی در آن بود.

سپس در دهه ۱۹۵۰ و در دوران حکومت محمدرضا شاه پهلوی، ساخت یک مرکز ذخیره و توزیع فراورده‌های هیدروکربنی در این جزیره آغاز شد که به‌سرعت به اصلی‌ترین نقطه صادرات نفت ایران تبدیل شد.

این جزیره با مساحت ۲۴ کیلومتر مربع از دهه ۱۹۶۰، زمانی که زیرساخت‌های آن با مشارکت شرکت نفتی آمریکایی آموکو توسعه یافت، نقشی محوری در صادرات نفت ایران ایفا کرده است. تا پیش از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ هم بخشی از زیرساخت‌های آن متعلق به شرکت‌های آمریکایی فعال در این منطقه بود.