'Cô không còn là chị em của tôi nữa' – chiến tranh chia cắt gia đình ở Iran

"Anh ấy nói với cô ấy rằng: 'Từ giờ cô không còn là chị em của tôi nữa', và cô ấy bảo anh ta biến đi."

Cuộc cãi vã giữa một người đàn ông và chị gái của mình tại một thành phố gần Tehran – được một người thân chứng kiến và kể lại – cho thấy phần nào những rạn nứt đau đớn đang bùng lên giữa người thân và bạn bè khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel tiếp diễn.

Một người họ hàng, chúng tôi gọi là Sina, cho biết khi gia đình anh tụ họp gần đây tại nhà bà anh, cảm xúc nhanh chóng bùng nổ, làm lộ rõ những chia rẽ sâu sắc.

Chú của anh, một thành viên của lực lượng Basij – lực lượng dân quân tình nguyện thường được triển khai để trấn áp bất đồng ở Iran – thậm chí từ chối chào hỏi chính người chị của mình, người phản đối chính quyền đương nhiệm.

Sau khi nói chuyện, người chú "im lặng…và về sớm," Sina kể.

Sina và những người Iran trẻ khác đã chia sẻ những cảnh tượng đầy xúc cảm khi các mối quan hệ rạn nứt vì chiến tranh.

Sự chia rẽ sâu sắc cũng tồn tại giữa những người phản đối chính phủ về việc liệu cuộc chiến này sẽ giúp đỡ hay cản trở nỗ lực thay đổi đất nước.

Bất chấp việc chính phủ cắt internet, BBC vẫn duy trì liên lạc với một số ít người Iran có cách truy cập mạng.

Người dân Iran có thể bị bỏ tù nếu nói chuyện với một số cơ quan truyền thông quốc tế. Nhưng dù vậy, trong suốt một tháng chiến tranh, những nguồn liên lạc này vẫn chia sẻ thông tin qua các tin nhắn rời rạc và đôi khi là các cuộc gọi thoại.

Phản ứng ban đầu của họ là sốc và sợ hãi, nhưng dần tìm cách thích nghi như thay đổi nơi ở, điều chỉnh sinh hoạt.

Họ nói về những điều chi tiết đời thường – tập yoga giữa tiếng bom nổ, ăn bánh sinh nhật một mình, hay ghé những quán cà phê gần như trống không.

Và trong những chia sẻ mang tính cá nhân, họ nói về việc cuộc xung đột đang ảnh hưởng đến các mối quan hệ của mình ra sao. Tất cả danh tính trong bài đều đã được thay đổi.

Vào cuối tháng Ba, người Iran đón Nowruz – Tết Ba Tư đánh dấu tiết Xuân phân và thường là dịp sum họp gia đình.

Sina, trong tầm tuổi 20, phản đối giới lãnh đạo tôn giáo và vẫn ủng hộ các cuộc không kích của Israel và Mỹ, tin rằng hành động đó sẽ giúp lật đổ chính quyền.

Anh cho biết người chú thuộc lực lượng Basij đã không tham gia các buổi họp mặt Nowruz trong những năm gần đây, nhưng lần này lại xuất hiện, khiến gia đình bất ngờ. Bình thường, "chúng tôi không nói chuyện với chú và và con cái của ông," Sina nói.

Anh gần như không nói chuyện với chú mình kể từ các cuộc biểu tình lớn năm 2022 – sự kiện diễn ra sau khi cô gái trẻ Mahsa Amini qua đời khi bị bắt giữ với cáo buộc không đeo khăn trùm đầu đúng quy định.

Gần đây hơn, Iran chứng kiến một chiến dịch đàn áp chưa từng có của Basij và các lực lượng an ninh đối với các cuộc biểu tình lan rộng vào tháng 12/2025 và tháng 1/2026. Theo tổ chức HRANA có trụ sở tại Mỹ, ít nhất 6.508 người biểu tình đã thiệt mạng và 53.000 người bị bắt.

Sina nói rằng họ hàng anh từng kể người chú nói trên từng tức giận đến mức nói rằng nếu chính con cái mình xuống đường và bị giết, ông cũng sẽ không đi nhận xác.

Thế nhưng, Sina nói, người chú dường như "sợ chết" trong chiến tranh và có vẻ đang cố cải thiện quan hệ với một số người thân, bao gồm cả mẹ của ông, tức bà của Sina.

Trong dịp Nowruz, ông và vợ "trông rất buồn bã và bất lực," Sina kể. "Tôi không tranh cãi với họ. Họ đáng lẽ phải ở trong tù."

Kaveh, một chàng trai trẻ khác ở Tehran, đã đón Nowruz một mình.

Anh cho biết mối quan hệ với chị gái – cũng là thành viên Basij – vốn đã khó khăn.

Sau khi anh tham gia biểu tình năm 2022, cô trở nên gay gắt và không cảm thông trước cái chết của bạn bè anh trong các cuộc biểu tình tháng Một.

Kaveh đã chia sẻ internet cho bạn bè và người thân thông qua Starlink vệ tinh của SpaceX. Tại Iran, việc sở hữu hoặc sử dụng Starlink có thể bị phạt tù tới hai năm.

Ban đầu anh tham gia kỳ nghỉ cùng gia đình, nhưng sau đó rời đi. Khi quay lại, anh phát hiện chị gái đã ngắt kết nối Starlink và các thiết bị liên quan. Khi anh chất vấn, hai người cãi vã.

"Tôi không thể chịu nổi chị ấy nữa… Tôi cãi nhau và nói không thể chịu được, rồi bỏ đi," anh nói.

"Tôi đã rất háo hức cho Nowruz. Tôi chuẩn bị đồ và muốn ở bên gia đình," Kaveh nói qua một đường dây mã hóa khi đang một mình trở về nhà. "Nhưng giờ tôi không còn thấy vậy tí nào nữa."

Phần lớn người Iran không có internet. Thiết bị Starlink vừa đắt đỏ vừa bất hợp pháp, nên chỉ một số ít người khá giả mới có. Một số khác dùng VPN (mạng riêng ảo) để kết nối.

Đa số người Iran đồng ý trả lời BBC News Tiếng Ba Tư đều phản đối chính quyền. Nhưng ngay cả trong nhóm này cũng tồn tại bất đồng sâu sắc về cuộc chiến và tác động nó mang lại.

Theo Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế, 1.900 người đã thiệt mạng tại Iran do các cuộc không kích của Mỹ và Israel, trong khi HRANA đưa con số hơn 3.400, trong đó hơn 1.500 là dân thường.

Maral, một sinh viên ngoài 20 tuổi ở thành phố Rasht, ngày càng thất vọng với cha vì ông tiếp tục ủng hộ chiến tranh.

Cha Maral là người ủng hộ nhiệt thành Reza Pahlavi – thái tử Iran trước Cách mạng 1979.

Ông Pahlavi hiện sống tại Mỹ và tự coi mình là một lãnh đạo chuyển tiếp tiềm năng và ủng hộ các cuộc không kích của Mỹ và Israel, gọi đó là "can thiệp nhân đạo", đồng thời kêu gọi Mỹ "tiếp tục con đường đã chọn".

Ông đã thu hút sự ủng hộ tại Iran trong thời gian gần đây, với một số người biểu tình vào tháng Một hô vang tên ông.

"Tôi chỉ muốn chiến tranh kết thúc càng sớm càng tốt," Maral nói. "Rất nhiều người vô tội đã chết."

Cô cho biết mình "bực bội" vì cha "quá lạc quan", ngay cả khi bom đạn vẫn rơi.

"Chúng tôi cố nói chuyện, nhưng ông cứ nói mãi về 'Thái tử, Thái tử'," cô kể.

"Bố tôi sống trong ảo tưởng rằng Iran sẽ mở cửa, và trong vòng 5 năm mọi thứ sẽ được tái thiết, mọi thứ sẽ ổn. Ông bị những lời tuyên truyền của Israel tác động rằng hai nước sẽ trở thành bạn."

Cha mẹ cô cũng thường xuyên cãi nhau về ông Pahlavi, cô nói thêm.

Trong khi đó, Tara, một phụ nữ ngoài 20 tuổi ở Tehran, cho biết người thân ban đầu chỉ trích việc cô phản đối chiến tranh.

"Họ đều ủng hộ các cuộc tấn công vào Iran… Mẹ và em gái nói với tôi: 'Chị chưa mất ai trong các cuộc biểu tình nên mới phản đối không kích. Chị không muốn cuộc sống thường ngày của mình – tập thể dục, cà phê – bị gián đoạn… Nếu họ (chính quyền) giết một người thân hay bạn của em, em sẽ nghĩ khác.'"

Nhưng Tara nói: "Hàng ngàn người vô tội cũng có thể chết trong chiến tranh, mà chẳng ai nhớ đến họ."

Tuy vậy, cô cho biết quan điểm của em cô – cũng như nhiều người Iran khác mà BBC tiếp xúc – đã dịu lại khi các cuộc tấn công tiếp tục kéo dài.

Gần đây, sau khi một khu vực ở gần bị đánh trúng, em cô chỉ nói: "Mong chiến tranh sớm kết thúc."

Dù có bất đồng, gia đình họ vẫn cố gắng đi cùng nhau khi ra ngoài, Tara nói. Bằng cách đó, "nếu có trúng bom, tất cả chúng tôi sẽ chết cùng nhau."