Trung Quốc vượt qua thuế Trump, nhưng lại ngấm đòn Iran

Cuộc tụ họp diễn ra trong không khí trầm lắng ở những con phố nhỏ phía sau một trong những trung tâm sản xuất lớn nhất của Trung Quốc, nơi công nhân đang hút thuốc dưới một gốc cây trước những biển quảng cáo việc làm tạm thời trong nhà máy.

"Không ai hiểu cuộc sống của chúng tôi như thế nào," một người đàn ông giấu tên nói.

"Chúng tôi làm việc quần quật và không có thời gian để tận hưởng cuộc sống. Hãy giúp chúng tôi," một người khác nói thêm - một lời cầu xin hiếm hoi, đầy rủi ro khi nói với một nhà báo ngoại quốc.

Họ dường như tuyệt vọng, chật vật kiếm đủ tiền để gửi về nhà trong bối cảnh phải đối phó với những thay đổi lớn trong ngành sản xuất của Trung Quốc, từ hàng hóa giá rẻ, sản xuất hàng loạt sang công nghệ tiên tiến tự động hóa.

Và điều đó thậm chí còn xảy ra trước khi cuộc chiến tranh Mỹ-Israel với Iran làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu.

Nền kinh tế Trung Quốc đã phải vật lộn với tốc độ tăng trưởng chậm và tỉ lệ thất nghiệp cao khi thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump được áp dụng vào năm ngoái. Tuy nhiên, nền kinh tế này vẫn chứng tỏ khả năng phục hồi, thúc đẩy xuất khẩu và đạt tăng trưởng GDP khoảng 5%.

Nhưng sự bất mãn vẫn tiếp tục âm ỉ.

Và giờ đây, cuộc xung đột ở Trung Đông đang bắt đầu gây ra những thiệt hại mới, dồn áp lực lên các đơn đặt hàng nhà máy, chi phí và việc làm.

Tại Phật Sơn, thuộc tỉnh công nghiệp Quảng Đông miền nam, cơ hội tốt nhất của công nhân là chữ đỏ tươi hiện ra ngay trước mặt họ: vài tuần làm việc đúc nhựa hoặc lắp ráp các bộ phận của điện thoại di động với mức lương 18 đến 20 nhân dân tệ một giờ, chỉ tương đương vài đô la Mỹ.

"Tôi sẽ cố tìm việc ở nơi khác," một công nhân khác có quê ở một tỉnh nông thôn nói. Hầu hết họ đều trên 40 tuổi và thất vọng vì sự bất ổn ngày càng gia tăng.

Đây là một trong những lý do Bắc Kinh kêu gọi chấm dứt chiến tranh.

Trữ lượng dầu mỏ dồi dào của Trung Quốc và vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và xe điện đã giúp nước này tránh được những ảnh hưởng tồi tệ nhất của cuộc khủng hoảng nhiên liệu.

Nhưng ngay cả khi thể hiện sức mạnh ổn định, cuộc chiến tranh đang bóp nghẹt Eo biển Hormuz, một tuyến đường vận chuyển quan trọng, và điều đó đang gây thêm khó khăn cho nền kinh tế Trung Quốc vốn đang trì trệ, phụ thuộc rất nhiều vào xuất khẩu.

"Chi phí đã tăng khoảng 20%," một thương nhân giấu tên cho hay trong lúc bà đang sắp xếp công nhân chuyển các cuộn vải từ phía sau xe tải sang một hàng xe đẩy, những chiếc xe này sẽ chở hàng đến các nhà máy địa phương để cắt và may thành quần áo cho các nhà bán lẻ trên thế giới, từ Zara đến Shein và Temu.

Đây là chợ vải lớn nhất thế giới - ở Quảng Châu, cách Phật Sơn một giờ lái xe - và đường phố nhộn nhịp với những chiếc xe máy chất đầy các cuộn vải sặc sỡ, cùng với những chiếc xe tải lớn có nhỏ có bấm còi inh ỏi khi giao nhận hàng.

Giữa những đống vải nylon, polyester và lụa, khó mà phân biệt được các cửa hàng, nhưng các chủ cửa hàng và người bán đều có câu chuyện giống nhau.

Hoạt động kinh doanh của những người này phụ thuộc vào nguồn cung dầu giá rẻ và ổn định dưới dạng hóa dầu - nguyên liệu không thể thiếu để sản xuất vải.

Nhưng giá dầu tăng cao hiện đang giáng đòn nặng nề lên họ.

"Điều đó đồng nghĩa với việc đơn hàng ít đi," một thương nhân nói khi uống trà trong văn phòng nhỏ phía sau.

Ông cho biết thêm rằng một số khách hàng từ chối trả giá cao hơn, khiến các cuộn vải ngày càng chất đống trong kho

Nếu không chuyển được chi phí tăng cao đó cho khách hàng thì họ sẽ tự gánh lấy. Điều đó, đối với những người vốn đã làm việc với biên lợi nhuận mỏng, thật khó khăn.

Một năm trước, khi Mỹ và Trung Quốc lâm vào cuộc chiến thương mại, người dân Quảng Châu đã thể hiện sự phản kháng trên đường phố. Lần này, họ chỉ biết cam chịu.

Nhưng giữa bối cảnh bất ổn, vẫn còn cơ hội.

Cách đó không xa, các nhà sản xuất đang chào đón người mua từ khắp nơi trên thế giới tại các hội trường rộng lớn của Hội chợ Canton (Hội chợ Quảng Châu). Robot hình người vẫy tay và ca hát khi du khách quốc tế chụp ảnh selfie.

Đây là Trung Quốc mà các nhà lãnh đạo ở Bắc Kinh muốn thế giới nhìn thấy. Một quốc gia hướng đến tương lai và xây dựng công nghệ mới trong khi đối thủ Mỹ đang sa lầy vào cuộc chiến ở Trung Đông.

Đã xuất hiện những hàng dài người xếp hàng để thử kính AI được quảng cáo là có chức năng phiên dịch và chân robot giúp leo núi. Cũng có rất nhiều thiết bị gia dụng, từ máy hút bụi có thể làm sạch vết bẩn trong vài giây đến máy pha cà phê espresso sáng bóng và máy uốn tóc.

Điểm chung duy nhất là giá của các mặt hàng này đang tăng lên, các thương nhân cho hay. Một phần là do được làm bằng nhựa, sử dụng dầu mỏ trong quá trình sản xuất.

Nhưng khách mua vẫn tiếp tục đến vì các doanh nghiệp đang nỗ lực phục vụ thị trường - và cuộc chiến đã khẳng định lợi thế của Trung Quốc trong một lĩnh vực quan trọng sau tình trạng thiếu nhiên liệu: xe điện (EV).

Theo số liệu từ Hiệp hội Vận tải hành khách đường bộ Trung Quốc, chỉ riêng trong tháng 3, các nhà sản xuất Trung Quốc đã xuất khẩu 350.000 xe điện, tăng 30% so với tháng 2 và tăng 140% so với cùng kỳ năm ngoái.

Xe điện cũng là một trong những mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Trung Quốc sang Trung Đông, nhưng hiện tại, thương nhân Joyce Liu đang gặp khó khăn trong việc vận chuyển hàng đến tay khách hàng.

"Năm ngoái, 90% số xe của chúng tôi được xuất sang Trung Đông, nhưng năm nay, do chiến tranh, chúng tôi gần như ngừng giao dịch với họ. Một số xe vẫn đang chờ ở các cảng của Trung Quốc", bà nói.

Bà đến hội chợ để tìm kiếm khách hàng mới từ châu Phi hoặc Nam Mỹ, nhưng cũng có những khách mua đến từ Ấn Độ, Bangladesh và Thổ Nhĩ Kỳ tại nhiều gian hàng xe điện. Tại một số quốc gia, danh sách khách hàng chờ mua xe điện Trung Quốc ngày càng dài ra do giá xăng dầu tăng cao.

Nhưng cũng có một phái đoàn từ Oman đang xem xét những chiếc xe dưới ánh đèn pha rực rỡ và một quảng cáo được viết bằng tiếng Anh và tiếng Ả Rập. Họ đã quyết định thực hiện một thỏa thuận và đang mặc cả với người bán.

"Chúng tôi ở đây để hợp tác với các công ty Trung Quốc. Hiện tại rất khó khăn, nhưng Inshallah [nếu Thượng đế muốn] chiến tranh sẽ kết thúc và việc kinh doanh sẽ tốt đẹp trở lại," Zahir Mohammed Zahir al-Kaabi nói.

Đó cũng là điều Bắc Kinh muốn.

Cho dù chiến tranh giúp củng cố nỗ lực của Bắc Kinh trong việc hướng hướng đến sự tự lực, Trung Quốc thực sự không thắng trong kịch bản này, theo chuyên gia Yu Jie từ viện nghiên cứu Chatham House có trụ sở tại London.

"Trớ trêu thay, một nước Mỹ suy yếu lại là điều mà Trung Quốc muốn thấy. Nhưng liệu đó có phải là hình ảnh cả nước Mỹ mà Trung Quốc mong muốn? Họ sẽ thích một nước Mỹ dễ dự đoán hơn, và có lẽ dễ quản lý hơn đối với Bắc Kinh."

Tuy nhiên, một sự cân bằng khó khăn đang chờ đợi phía trước bởi vì Bắc Kinh cũng "không muốn làm phật lòng Trump", bà nói thêm. Bà tin rằng hội nghị thượng đỉnh dự kiến ​​vào tháng 5 sẽ làm dịu bớt phản ứng của Trung Quốc đối với chiến tranh.

"Bắc Kinh muốn làm bất cứ điều gì có thể để đảm bảo cuộc gặp đó."

Từ bên lề, Trung Quốc đang kêu gọi ngừng bắn, đồng thời thúc đẩy người bạn Iran của mình ngồi vào bàn đàm phán. Và ông Trump dường như cũng muốn điều đó. Ông Tập Cận Bình cũng đang tổ chức các cuộc gặp và điện đàm với các thái tử của UAE và Ả Rập Xê Út.

Đây là cách Trung Quốc phô trương sức mạnh ngoại giao của mình, theo William Figueroa, giáo sư lịch sử và quan hệ quốc tế tại Đại học Groningen. "Trung Quốc muốn cho cả Mỹ và các đối tác trong khu vực thấy rằng họ nghiêm túc với những cam kết của mình ở đó - và điều đó rõ ràng thu hút sự chú ý của toàn cầu."

Đây là lời nhắc nhở rằng Trung Quốc không còn là trung tâm của nền kinh tế toàn cầu đơn thuần mà ngày càng trở thành trung tâm của quyền lực toàn cầu.

Nhưng điều này chẳng có ý nghĩa gì đối với các công nhân ở Phật Sơn vốn đang thất vọng vì mức lương èo uột.

Một người trong số họ giơ tấm thẻ tham dự Hội chợ Canton. "Tôi dọn dẹp nhà vệ sinh," anh nói, vừa cười vừa rít thêm một hơi thuốc.

Anh được trả 150 nhân dân tệ (khoảng 500 ngàn đồng) cho một ngày làm việc 14 tiếng.