Yağ yakan yiyecekler efsanesi gerçek mi?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Sağlıklı yaşam alanındaki internet ünlülerinin yükselişiyle birlikte, yağ yaktığı ya da karın yağını erittiği iddia edilen yiyeceklerle ilgili önerilerden de kaçınmak gittikçe zorlaşıyor.

2023'te yayınlanan bir araştırmaya göre, TikTok'taki kilo verme içerikleri o kadar çok ki bu konudaki videolar toplamda 58 milyardan fazla kez izlendi.

Peki, yağ yakma önerilerine küresel düzeydeki iştah göz önüne alındığında, hangilerine kulak vermeli?

'Yağ yakıcı' besinler gerçekten işe yarıyor mu?

Diyetisyen ve İngiliz Diyetisyenler Birliği (BDA) Sözcüsü Aisling Pigott'a göre "yağ yakan yiyecek" terimi yalnızca sorunlu değil, aynı zamanda mantıksız da.

Sosyal medyadaki ünlüler belirli bir yiyeceğin yağ yaktığını iddia ettiklerinde, bu yiyeceklerin yağ depolarını tüketmek için ekstra kalori kullandığını ima ediyorlar.

Pigott durumu "metabolizma açısından bakıldığında, 'yağ yakmak' basitçe yağı enerjiye dönüştürmek anlamına geliyor bu da vücudumuzun çoğu zaman yaptığı şey" diye açıklıyor.

Sosyal medyadaki popüler 'yağ yakan' yiyecek efsaneleri

"Yağ yakan" orman meyveleri ve elma sirkesi

Elma sirkesi internette çok abartılıyor.

Pigott'a göre, sirkenin kilo vermeye yardımcı olabileceği fikri en az 1800'lerden beri var. Ancak, sirkenin glikoz metabolizması ve kilo kontrolü için faydaları olabileceğini öne süren bazı araştırmalar olsa da, bu sonuçlar büyük ölçekli çalışmalarda tekrarlanmadı.

Yağ yakan orman meyveleri vaadine de aldanmayın.

Pigott'a göre "Bunlar gerçekten iyi bir C vitamini ve lif kaynağı ama zayıflatmazlar. Bunlar sadece orman meyveleri."

"Yağ yakan" kahve ve baharatlar

1,7 milyondan fazla izlenmeye sahip bir "yağ yakan kahve" tarifi videosunda, öğütülmüş zerdeçal, acı biber ve zencefilin karıştırılması öneriliyor.

Pigott "Bu malzemelerin her birine ayrı ayrı bakarsanız, termogenez veya kalori harcaması üzerinde bir miktar etkiye sahip olduklarını gösteren çalışmalar bulacaksınız" diyor.

Termogenez, vücudun ürettiği ısı miktarı anlamına geliyor.

Hayvanlar üzerinde yapılan bazı çalışmalar bazı baharat türevlerinin termogenezi artırabileceği ve bunun da kilo vermekte olumlu bir etkiye sahip olabileceği "ihtimalini" ortaya koyuyor.

Acı biberin içindeki capsaisin, hardal ve tarçında bulunan bazı bileşikler bu türevler arasında sayılabilir.

Pigott "Bu etki önemli veya ölçülebilir değil. Bir başka deyişle gerçek hayatta gerçekten işe yaramayacak" diyor ve ekliyor:

"Belki de toplam kalori harcamanızı bir veya iki kalori artırabilir ama kilo vermeye neden olmak için yeterli değil."

Yeşilçay "Doğal Ozempic"

Yeşil çay, sağlıklı yaşam alanında çokça konuşulan bir diğer içecek.

Bir Instagram kullanıcısı, aslında obeziteyle mücadele ilacı olan ve kilo verme alanında da popüler hale gelen GLP-1'in üretimini artırdığı için "doğanın Ozempic'i" olduğunu iddia etti.

Pigott, fareler üzerinde yapılan 2015 tarihli bir çalışmanın, kahve polifenollerinin iştah kontrolünde rol oynayan hormonun salımını artırdığını tespit ettiğini vurguluyor.

Ancak aynı etki insanlar üzerinde görülmedi ve GLP-1 seviyeleri "büyük ölçüde" genetik tarafından belirleniyor.

Kafein kilo vermenize yardımcı olur mu?

Kafein sıklıkla "yağ yakıcı" olarak tanıtılıyor ve geçtiğimiz günlerde yapılan bir gözlemsel çalışma, düşük ila orta düzeyde kafein tüketiminin vücutta düşük yağ oranıyla ilişkili olduğunu gösterdi.

Pigott, "Kafeinin, örneğin spor salonunda performansınızı artırdığını biliyoruz. Dolayısıyla, kafein tükettikten sonra egzersiz yapmak, potansiyel olarak daha fazla enerji yakmanıza, daha fazla kas geliştirmenize ve yağ depolarınızı kaybetmenize yol açabilir" diyor ve ekliyor:

"Ancak kafeinin performansta bir rolü olsa da, kendi başına kilo vermenizi sağlamayacak."

Pigott, "Basit yanıtlar ve tek bir hamlede işe yarayacak çözümler arıyoruz. Bu yüzden biri sihirli bir çözüm ortaya attığında, buna tutunup, yanıtın bu olduğunu düşünüyoruz.

"Bu yanıtın bir parçası olabilir ama günde beş fincan kahve içmenin insanları zayıflatacağı anlamına gelmez" diyor.

Pigott aslında, 2020'de yapılan bir araştırmanın da yüksek kafein seviyelerinin uyku düzenini bozabileceğini ve bunun da kilo alımıyla bağlantılı olduğunu ortaya koyduğunu belirtiyor.

Diyetisyen ayrıca, sosyal medyada popüler hale gelen kahveye tereyağı veya limon eklemenin işe yaramayacağını ekliyor.

Bilime göre kilo vermede ne işe yarıyor?

Tek başına yağ yakıcı bir besin yok. Kalıcı olarak kilo vermenin yolu egzersiz ve beslenmeden geçiyor.

Pigott, "Tükettiğimiz enerji miktarı ile harcadığımız enerji miktarı arasındaki oran ve bireysel genetiğimiz ve yapımız, vücut kompozisyonumuzu değiştirip değiştirmediğimizi belirler" diyor.

"Bunu başarmak için, doğru bileşenlerin hepsine sahip olmanız gerekir. Akdeniz tipi beslenmenin temel özelliklerini ve sağlıklı ve dengeli bir beslenmenin nasıl olması gerektiğine dair tavsiyeleri takip etmek bunun bir örneği olabilir" diye ekliyor.

Pigott ayrıca günde 30 gram lif almayı, her öğünde protein yemeyi ve günlük meyve ve sebze tüketilmesini, ayrıca tam tahıllı karbonhidratların tercih edilmesini öneriyor.

Sosyal medyaya gelince, içerik oluşturucuların neyin tıklama ve beğeni getireceğini bildiğini unutmayın. Pigott, iddiaları hep sorgulamanızı tavsiye ediyor.

"Bilgiler sizi cezbetmek için çekici görünecektir. Kendinize 'Size bilgiyi kim veriyor ve kulağa gerçek olamayacak kadar iyi geliyor mu?' diye sorun. Öyleyse, muhtemelen öyledir."