"Dunida uma furna waddo kale oo aan ka ahayn in Iiraaniyiinta lala xaajoodo" – the Financial Times

Waxaan ku bilaabaynaa qormadeenna wargeysyada maqaal ku qoran Financial Times oo cinwaankiisu yahay "Iraan waxa laga yaabaa inay dagaalka ka sii qaaddo ad-adayg oo ay ka khatarsanaato sidii hore" waxaana qoray Gideon Rachman.

Qoraagu waxa uu aaminsan yahay in Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump uu "ku xeel dheer yahay in uu cadawga Maraykanka ku riixo inay adeegsadaan awoodooda," isagoo xusay in dagaalkii ganacsi ee Shiinaha uu ku dhammaaday iyada oo Beijing ay ka faa'iidaysanayso awooddeeda macdanta dhulka ee naadirka ah, taas oo markii dambe ku kalliftay Washington inay hoos u dhigto canshuuraha.

Sida laga soo xigtay Rachman, isla habkan ayaa ku riixaya Iran inay caddeyso saameynta ay ku leedahay marin biyoodka Hormuz, iyadoo ku hanjabaysa inay xiri doonto.

Waxa uu intaa ku daray in maalgashiga Tehraan ee koontaroolka marinka ay sare u qaadayso hammigeeda ah inay ka badbaaddo weerarka Maraykanka iyo Israa'iil oo ay doonayso inay ku soo baxdo si ka xoog badan sidii hore masraxa caalamiga ah.

Waxa ay sidoo kale tilmaamtay in Iran ay muujisay awoodeeda ah in ay dhibaato la taaban karo u geysato dalalka ay deriska yihiin ee Khaliijka, sida Sacuudiga iyo Imaaraadka, taasoo keentay in la is weydiiyo ammaanka mustaqbalka fog ee dalalkan.

Qoraagu waxa uu tilmaamayaa dakhliga laxaadka leh ee marinkaas ka heli karto Iran, marka loo eego warbixinnada ku saabsan kharashka ku-meel-gaarka ah ee ku dhawaad labada milyan oo doollar lagu soo rogay markab kasta.

Waxa uu intaa ku daray in ku dhawaad 140 markab ay ka gudbaan marinka maalin walba marka ay xaaladdu caadi tahay, taasoo la macno ah in soo rogida khidmadaha noocaan ah ay ku shubi karaan balaayiin doolar bishiiba khasnadda dawladda.

Maqaalku wuxuu sidoo kale soo bandhigayaa dhaleeceynta Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Mareykanka Marco Rubio ee fikradda ah soo rogida khidmadaha gaadiidka, iyadoo loo arko inay tahay mid sharci darro ah oo aan la aqbali karin, laakiin waxay keenaysaa su'aal wax ku ool ah: Waa maxay taa beddelkeeda?

Qoraagu waxa uu rumaysan yahay in xalka milatari aanu u muuqan mid hirgalaya, iyo in soo diridda ciidamo dhulka ah oo Maraykan ah ama la wareego gacan ku haynta Jasiiradda Kharg aanay dammaanad qaadi doonin in mushkiladda xal loo helo.

Sida laga soo xigtay khubarada millatariga reer galbeedka, dabeecadda aagga juqraafi, oo ay weheliso awoodaha tignoolajiyada Iran, oo ay ku jiraan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, ayaa ka dhigaya mid aad u adag in la sugo maritaanka marin-biyoodka Hormuz.

Maqaalku wuxuu ku soo gabagabeynayaa in gorgortanku uu noqon karo ikhtiyaarka kaliya ee la heli karo, inkastoo uu kharashkiisu sarreeyo, iyadoo Iran ay doonayso inay u adeegsato marin-biyoodka si ay kor ugu qaaddo saameynteeda, uguna ciqaabto waddamada qaar, iyo abaal-marinno kale.

"Dagaal aysan ahayn inuu dhaco"

Wargeyska Ingiriiska ee The Guardian, kaas oo daabacay qormo cinwaankeedu yahay "Dagaalka Trump ee Iran: kororka aan dhammaadka lahayn".

Wargeysku waxa uu rumaysan yahay in sii socoshada dagaalka Iran ee shanta toddobaad ay ka tarjumayso in uu ku bilaabmay maqnaanshaha istaraatiijiyad dhamaystiran.

Waxay sheegtay jariidaddu in qoraallada baraha bulshada ee "is burinaya" ee madaxweynaha Mareykanka Donald Trump aysan qarin karin calaamadaha saadka gabaabsiga ah ee caalamiga ah, laga bilaabo warshadaha Aasiya ilaa suuqyada naaftada ee Yurub.

Waxay ka digaysaa in xaaladdu ay u badan tahay inay ka sii dari doonto marka la eego maqnaanshaha wax calaamado ah oo muujinaya guul Maraykanku gaaro oo soo socda ama cagsigeeda, burburka Iran.

The Guardian ka ayaa sawirka ku sifeeyey mid la mid ah "dagaal shiiqin ah" oo qolo waliba ay ku dhawaaqdo guulaheeda, iskana indha tirto guuldarradeeda, iyadoo diiradda la saarayo guuldarrooyinka dhinaca ka soo horjeeda.

Wargeysku waxa uu ku doodayaa in aanay ahayn markii hore in dagaalku bilaabmo, maadaama khatartu aanay ahayn mid dhaw, ujeeddooyinka laga leeyahayna aan si cad loo qeexin, taas oo wiiqaysa sababihii loo baahnaa.

Trump iyo Ra'iisul Wasaaraha Israa'iil Benjamin Netanyahu ayaa qaadaya mas'uuliyadda iskahorimaadka, iyaga oo ku doodaya in khamaarka ah in lagu soo rogo iskaashi dheeraad ah oo lala yeesho rajiimka Tehran, kaasoo Khasab ku dhisan uu horseeday mareeg isku soo noqnoqnaysa oo ah in dagaalku sii darsado.

Waxay aaminsan tahay in dariiqa ugu macquulsan ee looga bixi karo ay tahay in la wadahadlo iyadoon wax shuruud ah lagu xirin, iyadoo dhanka kale su'aal ka taagan tahay in duruufaha siyaasadeed ee jira ay taasi saamaxeyso.

Waxay muujinaysaa in Trump uu isku darayo hanjabaadaha sii kordhaya iyo horumarka laga gaarayo wada xaajoodyada, iyada oo aan la helin calaamado la taaban karo oo dhab ah oo diblumaasiyadeed, xilli ay sii socdaan sii xoojinta militariga.

Waxay intaas ku dartay in Washington ay doonayso inay wax ka beddesho dabeecadda nidaamka Iran, halka Tehran ay ku adkaysanayso in sidiisa loo aqbalo, taasoo ka tarjumaysa kala fogaanshiyaha ay adag tahay in la soo afjaro.

Dhanka kale, wargeysku wuxuu aaminsan yahay in khilaafka Iran aan laga sooci karin dagaalka Qaza, isagoo xusay in xal la'aanta halkaas ka jirta ay siinayso Iran iyo xulafadeeda inay ku andacoodaan "iska cabin ".

Waxay sharraxday in xaaladda Qaza aysan cudurdaar u ahayn ficillada Tehran, laakiin waxay sharraxaysaa dhinac ka mid ah hab-dhaqankeeda.

Waxay dhaleecaysay mawqifka taageerada ah ee Trump ee ku wajahan Israa'iil inkasta oo ay ku tilmaantay "dambiyo dagaal" waxa ka dhacaya dhulka Falastiiniyiinta, Lubnaan iyo Iran, iyada oo ku doodday in tani ay wiiqayso fursadaha xal dublamaasiyadeed.

Wuxuu ku soo gabagabeeyey in waddo kasta oo loo maro xiisadda Iran laga yaabo inaysan ka bilaaban Tehran oo keliya, laakiin sidoo kale loo maro Qaza.

Waxaan qormadan ku soo gabagabeynaynaa maqaal ku soo baxay wargeyska Wall Street Journal oo ciwaankiisu ahaa "Dunidu waxay u baahan tahay Qaramada Midoobay oo xoog badan," oo uu qoray madaxweynaha Brazil Luiz Inácio Lula da Silva.

Qoraagu waxa uu ku dooday in ku xad-gudbid kasta oo sharciga caalamiga ahi uu horseedo xad-gudubyo kale, isaga oo tusaale u soo qaatay iska-horimaadyo is-daba-joog ah oo ka dhacay Afgaanistaan ilaa Qaza, kuwaas oo soo maray Ciraaq, Liibiya, Suuriya, Iiraan iyo Venezuela.

Waxa uu sheegay in xadka u dhexeeya waxa la ogol yahay iyo waxa la mamnuucay uu si tartiib tartiib ah u sii xumaanayo, marka la eego waxa uu ku tilmaamay "Aamusnaanta wadajirka ah" ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.

Waxa uu tilmaamay in adeegsiga diidmada qayaxan ee xubnaha joogtada ahi ay isu beddeshay qalab loo adeegsado "gashaan iyo hub" ka baxsan axdiga Qaramada Midoobay, taasoo khatar gelinaysa masiirka malaayiin qof.

Waxa uu intaa ku daray in ilaa dhawaan ay dalalku ka doonayeen in ay qariyaan sharciga Qaramada Midoobay, balse taasi hadda ma jirto, maadaama ereyga ugu dambeeya uu hadda ku taagan yahay adeegsiga xoog.

Waxa uu ku doodayaa in xeerarka ay dejiyeen ururrada caalamiga ahi aanay awood u lahayn inay xakameeyaan awoodaha waaweyn, isaga oo ka digaya xaalad ammaan darro oo sii ballaaranaysa marka ay maqan tahay kaalin wax ku ool ah oo ay hay'adahan leeyihiin.

Waxa uu ka digay in "Fowdadu aygacanta sare yeelato marka aysan jirin wax xaddidaad ah oo la saarayo adeegsiga xoogga," isagoo xusay in hadda dunidu ay ka socdaan iskahorimaadyo hubeysan oo aan horay loo arag tan iyo Dagaalkii Labaad ee Adduunka.

Marka la eego macnaha arrintan la xiriira ayaa Da Silva waxa uu aaminsan yahay in dimoqraadiyadu ay ku taagan tahay isgoys, halka xagjirnimadu ay sii hurinayso wareegyo xun oo qalalaase ah.

Waxa uu intaa ku daray in dawladaha ku guda jira dagaallada ay sabab u tahay nin jeclaysi ama isla wayni oo ay abuuraan nacayb iyo colaad hor leh.

Waxa uu sidoo kale ka digayaa in mabaadi'da sharciga caalamiga ah ee bini'aadantinimada, gaar ahaan ilaalinta rayidka, ay ku jiraan khataro isa soo taraya, iyadoo haweenka iyo carruurta ay noqonayaan dhibanayaasha koobaad ee colaadaha.

Tani waxay tilmaamaysaa tartanka hubka ee caalamiga ah ee sii kordhaya, iyadoo kharashka milatarigu uu gaaray ku dhawaad $2.7 trillion, sida lagu sheegay warbixin ay soo saartay Qaramada Midoobay.

Waxa uu sheegay in kharashkani uu ku yimaado kharashka loogu tala galay dadaalka lagula dagaalamayo faqriga, gaajada, iyo isbedelka cimilada.

Waxa uu hadalkiisa ku soo gaba gabeeyay in isticmaalka xad dhaafka ah ee xoog loo adeegsado ay la xiriirto xasilooni darro, iyo in maqnaanshaha xeerar dowladeed ay dunida ka dhigayso mid aanu ammaankeeda sugneyn, isagoo ku baaqay in dib u habeyn lagu sameeyo Qaramada Midoobay si ay u soo celiso doorkeedii jilaa ee saameynta badnaa, halkii ay ka ahaan lahayd kaliya daawade.