آتش‌بس برای ایران چه معنایی دارد و بعد از آن چه اتفاقی ممکن است رخ دهد؟

همین چند روز پیش بود که تندروهای حاکم بر شهرداری تهران، بنر بزرگی را در یکی از شلوغ‌ترین میادین پایتخت برافراشتند.

روی آن نوشته شده بود: «تنگه هرمز بسته می‌ماند.»

هدف از نصب این بنر، ابلاغ فرمان مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی بود؛ کسی که از زمان انتصابش به این مقام در ماه گذشته، در انظار عمومی ظاهر نشده است.

اما اکنون، با موافقت ایران با آتش‌بس دو هفته‌ای و بازگشایی تنگه هرمز، که با میانجی‌گری پاکستان به‌ دست آمد، احتمالا این بنر باید پایین کشیده شود.

جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده بود که با آتش‌بس موقت موافقت نخواهد کرد و خواهان پایان دائمی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران است.

اکنون نیروهای تندروها در داخل ایران از این تصمیم خشنود نیستند. از تهران گزارش شده که پس از اعلام توافق آتش‌بس، پرچم‌های آمریکا و اسرائیل به آتش کشیده شده است.

گروهی از نیروهای بسیج نیز نیمه‌شب به سوی وزارت خارجه راهپیمایی کردند تا مخالفت خود را با این تصمیم نشان دهند.

پیش از آن سردبیر روزنامه کیهان نوشت که پذیرش آتش‌بس «هدیه‌ چندجانبه به دشمن» است که به او امکان تجدید قوا و ادامه جنگ را می‌دهد. او بعدا حرفش را پس گرفت و گفت مشکلی با این توافق ندارد.

تندروها در ایران با اتکا به توانایی جمهوری اسلامی در بستن تنگه هرمز و ایجاد اختلال در کشورهای عرب خلیج فارس با پرتاب موشک و پهپاد، جسورتر شده بودند.

آن‌ها معتقد بودند ایران در تقابل با آمریکا و اسرائیل دست بالا را دارد و جنگ باید ادامه پیدا می‌کرد.

تصمیم برای پذیرش درخواست شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، و عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، از سوی شورای عالی امنیت ملی ایران گرفته شد؛ عالی‌ترین نهاد تصمیم‌گیری کشور زیر نظر رهبر که ریاست آن را مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور میانه‌رو، بر عهده دارد.

این شورا اعلام کرد که در ازای آتش‌بس از سوی آمریکا و اسرائیل، عبور امن از تنگه هرمز به مدت دو هفته امکان‌پذیر خواهد بود، در حالی که هم‌زمان تهران و واشنگتن وارد گفت‌وگو می‌شوند.

گزارش‌ها حاکی است که چین، به عنوان یکی از متحدان نزدیک ایران، نقش مهمی در متقاعد کردن تهران برای پذیرش این درخواست ایفا کرده است.

تسکین موقت؟

با این حال، ایران در طول ۴۰ روز جنگ، خسارات سنگینی متحمل شده است.

به گفته فعالان حقوق بشر، بیش از ۳۰۰۰ نفر کشته شده‌اند و رئیس‌جمهور آمریکا نیز تهدید کرد که در صورت ادامه درگیری، تلفات و ویرانی‌ها به‌مراتب بیشتر خواهد شد.

حتی در میان نیروهای تندرو نیز به تدریج این باور شکل گرفت که پیش از نابودی بیشتر زیرساخت‌های حیاتی کشور، باید راهی برای خروج از جنگ پیدا شود.

تنها چند ساعت پیش از اعلام آتش‌بس، غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه، در تلویزیون دولتی ایران گفت که کشور در پی پایان دادن به جنگ است، در حالی که همچنان دست بالا را حفظ کرده است.

او عملا همان موضعی را تکرار می‌کرد که محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین، چند روز پیش در مقاله‌ای در نشریه آمریکایی «فارین افرز» مطرح کرده بود.

شورای عالی امنیت ملی تلاش کرده است توافق آتش‌بس را به عنوان یک پیروزی برای ایران جلوه دهد و از حامیان حکومت خواسته متحد باقی بمانند.

در عین حال، نشانه‌ای دیگر از فاصله گرفتن از رویکردهای پیشین دیده می‌شود. بر اساس گزارش رسانه‌های ایرانی، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، قرار است ریاست هیئت ایرانی را در مذاکرات اسلام‌آباد بر عهده داشته باشد و مستقیما با جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، گفت‌وگو کند.

مذاکره مستقیم با آمریکا در دوران رهبری علی خامنه‌ای، که در ابتدای جنگ کشته شد، همواره ممنوع بود.

به نظر می‌رسد این تماس مستقیم اکنون با تایید رهبر جدید، مجتبی خامنه‌ای، انجام می‌شود.

با این حال، دو طرف آمریکا و ایران هنوز فاصله زیادی با صلح پایدار دارند.

در صورت شکست مذاکرات، جنگ می‌تواند از سر گرفته شود؛ سناریویی که برخی از حامیان ادامه جنگ در ایران، که آن را راهی برای تغییر حکومت می‌دانند، ممکن است از آن استقبال کنند.

اما برای بسیاری دیگر، این آتش‌بس فرصتی حیاتی برای رهایی موقت از مرگ و ویرانی است که پیرامونشان را فراگرفته است.