'Anyị ga-aga ebe ọbụla ha zoro': Ịkwụsị IS na Somalia

N'ugwu al-Miskad dị n'ebe dịpụrụ adịpụ na Somalia, otu ndị agha gbakọtara gburugburu obere ihuenyo aka, na-eso ndị agha otu Islamic State na nri drone. Otu onye pụtara na foto a, na-agafe ndagwurugwu.

"Ọ gara ịkpọrọ ndị enyi ya mmiri," ka onye na-ahụ maka drone kwuru. "Ọ na-agba ọsọ ma na-ebu ihe n'azụ ya," ka onye agha ọzọ kwukwara. Nwoke ahụ dị na ihuenyo ahụ dị nso n'ọgba, nke ndị agha kwenyere na ọ bụ ebe nzuzo maka ndị agha IS 50 ruo 60.

Ndị agha nchekwa nke Puntland nwere ihe dị ka ndị agha 500 nọ n'ebe a na-adọba ụgbọala n'ebe ugwu ọwụwa anyanwụ Somalia. Afọ iri gara aga, ala tọgbọrọ chakoo na nke na-adịghị mma bụ ebe obibi nke naanị obodo ole na ole na-awagharị awagharị, mana nke ahụ gbanwere mgbe IS guzobere ebe a, na-atụgharị uche ya gaa n'Africa ka a chụpụrụ ndị agha ya n'ebe siri ike ha na Siria na Iraq.

Ka ọ na-erule Eprel 2025, Jen Michael Langley, onye bụzi onyeisi ndị agha nke United States Africa Command (Africom), gwara ndị omeiwu US na "ISIS na-achịkwa netwọk ha zuru ụwa ọnụ site na Somalia".

N'afọ ndị na-adịbeghị anya, US akwadola ọgụ Somalia megide IS, na-atụ bọmbụ ugboro ugboro ndị nnupụisi zoro n'ọgba Somalia na 2025, Pentagon mere mwakpo 60 na IS-Somalia.

Ugbua, n'ọkwa mpaghara, "ike IS nwere ịhazi mwakpo na Somalia emebiela" ọ "adịghịkwa enye nnukwu ihe iyi egwu nye Puntland ma ọ bụ Somalia taa," ka Tricia Bacon, onye isi nke Policy Anti-Terrorism Hub na Mahadum American dị na Washington DC kwuru.

Agbanyeghị, IS Somalia ka "na-arụ ọrụ dị mkpa n'inye akụrụngwa, nkwado, na enyemaka maka ndị otu Islamic State ndị ọzọ, ma n'Africa ma n'ofe mba, dịka Afghanistan", ọ kọwara.

Onye mba Somalia, Abdulqadir Mumin, hiwere IS-Somalia, nke dị na mpaghara Puntland nke nwere onwe ya n'akụkụ ugwu ọwụwa anyanwụ mba ahụ. Ọ bibu na Sweden na UK ma nwee nwa amaala Britain.

Na 2015, ọ pụtara na ya na ụmụ nwoke iri na asaa na vidiyo na-ekwe nkwa ịkwado IS. Mumin abụrụla onye otu ndị agha al-Shabab, nke na-alụso gọọmentị ọgụ ruo afọ iri abụọ ma ka na-achịkwa akụkụ buru ibu nke ndịda Somalia.

IS-Somalia chụpụrụ al-Shabab n'ugwu al-Miskad nke Puntland, na-akpọbata ndị si mba ọzọ wee jiri nwayọọ nwayọọ ghọọ ebe ọzụzụ na ego maka netwọk ndị IS sara mbara.

Otu a nwere mmetụta n'obodo ọdụ ụgbọ mmiri nke Bosaso, akụkọ ego nke US kwuru na na 2022 IS-Somalia "zụtara $2m [£1.5m] site na ịkwụ ụgwọ mpụ sitere n'aka azụmaahịa obodo, mbubata, anụ ụlọ, na ọrụ ugbo."

Ndị agha Puntland chụpụchara IS-Soomalia na Bosaso na mbido afọ 2025, mana otu ndị agha ahụ ka na-achịkwa obodo nta na obere obodo dị n'ugwu al-Miskad dị nso.

Otu n'ime ha bụ Dardar, ebe mmadụ 600 bi. Ndị IS so na ya bụ obi ọjọọ na egwu.

Ndị bi ebe a na-ekwu na e dere iwu siri ike n'elu bọọdụ ojii n'obodo dị nso nke machibidoro ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị ịgwakọta onwe ha n'ihu ọha, machibido ụmụ nwoke iyi traụza ogologo n'okpuru nkwonkwo ụkwụ ha ma ọ bụ ịkpụ isi mara mma.

Ụmụ nwanyị ga-eyi ụdị hijab kpọmkwem na uwe aka na sọks iji kpuchie aka na nkwonkwo ụkwụ ha, a naghịkwa ekwe ka egwu mee.

Ọchịchị siri ike na echiche ya hapụrụ nnukwu ọnya.

"Ndụ siri ike nke ukwuu," ka Mohamud Ibrahim, imam obodo ahụ, nọ ọdụ n'ala ụlọ alakụba ya kwuru.

"Ndị mmadụ tụrụ egwu. A tọọrọ ụfọdụ n'ime ha, ha ka na-efu efu." Mgbe ụfọdụ ndị si n'obodo ahụ gbapụ, ọ nọrọ, mana ọ na-ekwu na IS chụpụrụ ya n'ụlọ alakụba ahụ. "Ha kwuru, sị: 'Anyị bụ imam ugbu a.

Ọ bụrụ na ị gbaghị iwu anyị wee pụọ n'ụlọ alakụba ugbu a, ị ga-enweta ihe kwesịrị gị.' "Aghọtara m na nke ahụ pụtara na ha ga-egbupụ m isi ma ọ bụ tọọrọ m.

N'ime ndị na-efe ofufe n'ụlọ alakụba ahụ bụ Mahad Jama. Afọ abụọ gara aga, ndị agha IS tọọrọ nwa nwanne ya nwanyị, Shukri, ma gbuo ya.

"Ọ bụ ezigbo nwa agbọghọ, nwa nwanyị hụrụ ya n'anya nke ukwuu, ọ na-elekọta nne ya. Ọ bụ onye Alakụba na-eme ihe nke ọma," ka o kwuru, na-eweda isi ya n'okpuru ákwà isi ojii na ọcha ya iji chebe onwe ya pụọ ​​​​n'anwụ ehihie. Shukri dị ime mgbe e gburu ya.

Ọ hapụrụ ụmụ abụọ na nne na-arịa ọrịa.

"Ị gaghị echetụ n'echiche otú ọ dị gị ka ị tụfuo nwanne gị nwanyị... ma ọ maghịkwa ihe kpatara e ji gbuo ya. Mgbe ị nụrụ akụkọ banyere ọnwụ nwatakịrị, ọ fọrọ nke nta ka ọ ghara ikwe omume ịnakwere," ka Jama gbakwụnyere.

Shukri nwere nwa nwoke dị afọ asaa a na-akpọ Said. Nwatakịrị nwoke ahụ bụ onye ntị chiri, ọ naghịkwa apụkarị n'akụkụ nne ya. N'abalị ahụ IS bịarutere n'ụlọ ha, ọ nọnyeere ya.

E gbukwara ya. Mgbe ọtụtụ ọnwa nke agha gasịrị, ndị agha nchekwa Puntland weghaara obodo ahụ na Febụwarị 2025.

Ndị Amerịka enyerela aka, na-achọ ma gbuo ndị otu IS atọ n'ọnwa Mee nke afọ 2024.

Agbanyeghị, IS ka nwere ebe mgbaba n'ógbè ahụ. N'ebe mgbaba ugwu ha, ka ndị agha nụrụ na a ga-alụ ọgụ na IS, ọnọdụ ha agbanweela ma a kwadebela egbe igwe.

Muna Ali Dahir, onye uwe ojii dị afọ 32, bụ otu n'ime ụmụ nwanyị ole na ole n'ime ndị agha ebe a.

Ọ lụọla agha mbụ: "Anyị lụrụ ọgụ siri ike ma merie... n'ihi na nke a bụ ala anyị," ka ọ na-ekwu. Ma n'oge a, ọ nọ n'ọdụ ụgbọ mmiri ahụ, na-akwado maka ndị nwere ike ịnwụ.

Otu onye soja na-eto eto gosiri m foto dị n'ekwentị ebe o jidere aka onye agha IS o jidere.

Onye mkpọrọ ahụ dị ogologo ma buru ibu karịa ya, nwere ajị agba ojii na ogologo ntutu isi.

Onye agha ọzọ jidere aka nke ọzọ. "Nke a bụ Hassan. Nwoke Turkey anyị jidere," ka Abdikhair Abdiriza Jama dị afọ 24 kwuru.

Na June 2025, UN mere atụmatụ na otu Islamic State nwere ndị agha ruru 800 na Somalia, ihe karịrị ọkara n'ime ha bụ ndị mba ọzọ.

Ndị agha Puntland na-ekwu na ha egbuola ọtụtụ narị ndị otu IS n'ime ọnwa iri na isii gara aga, ha ewepụtakwala foto nke ihe karịrị ndị agha mba ọzọ iri ise e jidere, si mba dịka Etiopia, Morocco na Siria.

Ndị ọchịchị Puntland na-ekwu na ndị a nwụchiri na-eche ikpe, na mgbe ụfọdụ, a ga-ama ha ikpe ọnwụ.

Human Rights Watch ekwuola na mbụ na ọ na-echegbu onwe ya maka usoro kwesịrị ekwesị na otú e si emeso ndị mkpọrọ a na-ebo ebubo na ha so n'òtù ndị agha Islamist. Akụkọ UN mere na 2022 kwuru na Somalia na-arụ ọrụ iji hụ na "e mere ndị a na-ejide maka ajụjụ ọnụ n'ụzọ a haziri ahazi ka e wee kwado ikike nke ndị a na-ejide."

Abddikhair Jama dị afọ iri na anọ mgbe IS bịara mpaghara a mbụ. "Ekwetaghị m na ha dị. Na mbụ, echere m na ọ bụ naanị mgbasa ozi," ka o kwuru.

"Mana mgbe m jidere otu n'ime ha... Aghọtara m na ndị agha mba ọzọ na-awakpo obodo anyị."

Ka anyị na-ekwu okwu, ọkụ ọkụ dị egwu na-ada n'ofe ogige ahụ. A na-ebuga nnukwu egbe igwe na ihe ndị dị mkpa n'ahụ kamel, ndị agha na-esikwa n'ebe ahụ apụta n'obere ìgwè maka mwakpo ndị IS.

Otu onyeisi ndị agha kọwara na otu ụgbọelu ndị America na-enyocha ihe na-eme n'ikuku na-anakọta ozi, na-enyere aka ịchọpụta ebe a ga-agba égbè.

Mgbọ ogbunigwe na-ada ụda n'ime ndagwurugwu ahụ, na-akụ n'ime ọgba ndị IS, mgbawa na-adakwa n'akụkụ ugwu ahụ.

Enweghị ọkụ ọzọ. E zigara drone ahụ ọzọ, nke ugbu a iji chọpụta mmebi ahụ, na obere ihuenyo ahụ, ọnụ ụzọ ọgba ahụ dị ka ọkụ gbara ya.

Nwoke ahụ a hụrụ ka ọ na-agba ọsọ na ndagwurugwu ahụ na mbụ a hụghị ebe ọ bụla, na-elepụ anya n'ugwu ahụ, ọ gaghị ekwe omume ịmata otú mwakpo ahụ si dị irè.

Ndị agha nchekwa nke Puntland chọpụtara na ụgbọelu ndị Amerịka na-eji ụgbọelu eme ihe mechara banye ma tie ndị agha n'ime ọgba ndị ahụ, mana o doro anya ọnụọgụ ole ha dị.

Ọgụ megide IS na Somalia agwụbeghị.

Tricia Bacon na Mahadum America dọrọ aka ná ntị na ọ bụ ezie na IS-Somalia "nwere oke mgbochi ugbu a... ọ gosipụtala na ọ bụ otu siri ike, nke nwere ike ịgbake ma gbakọta ọzọ site na mfu".

Abddikhair Jama na-ekwukwa, sị: "Anyị agaghị akwụsị ruo mgbe ejidere onye agha ikpeazụ.

"Ma ọ ga-ewe afọ 10 ma ọ bụ 15, anyị ga-aga ebe ọ bụla ha kwagara ma ọ bụ zoo. Naanị mgbe e kpochapụrụ ala ahụ kpamkpam ka anyị ga-ezu ike.

Ka ọ dị ugbu a, ya na ndị agha ndị ọzọ ka bi n'ọnọdụ siri ike. Enweghị mmiri ma ọ bụ ọkụ eletrik, ha na-ehikwa ụra n'ụlọikwuu ndị e ji alaka, tapaulins oroma na nkume mee. Ha na-adị ndụ site n'elu ewu ha na-azụ ma na-ebuga ihe oriri ugboro abụọ n'ụbọchị site na helikọpta.

N'oge dị jụụ n'etiti agha, Dahir kpọrọ ezinụlọ ya - ọ nwere ụmụ asatọ mana ọ hụla ha naanị ugboro abụọ n'afọ gara aga.

O kwuru na ụmụ ya bụ ihe na-akpali ya: "Ha na-asị: 'Mama na-alọta, anyị ga-emeri.' Ọ na-eme ka m chee na m na-eme ihe ziri ezi.

"Mụ onwe m nwe obodo a, ndị na-awakpo ezighi ezi.