Giải cứu phi công Mỹ bị bắn hạ tại Iran: Nhiệm vụ 'khốc liệt và nguy hiểm'

Các báo cáo ban đầu cho thấy phi công chiếc máy bay chiến đấu F-15 của Mỹ bị bắn rơi trên không phận Iran đã được cứu sống.

Nếu được xác nhận, đây sẽ là sự kiện mới nhất trong lịch sử nhiều thập kỷ tìm kiếm cứu hộ trong chiến đấu của Mỹ.

Theo CBS, đối tác của BBC tại Mỹ, chiến dịch tìm kiếm vẫn đang được thực hiện sâu bên trong lãnh thổ Iran để tìm kiếm thành viên phi hành đoàn thứ hai.

Các nhiệm vụ tìm kiếm và cứu hộ trong chiến đấu (CSAR) được coi là một trong những hoạt động phức tạp và đòi hỏi tốc độ nhanh nhất mà quân đội Mỹ và các đồng minh phải chuẩn bị.

Tại Mỹ, các đơn vị tinh nhuệ của không quân được huấn luyện đặc biệt cho các nhiệm vụ CSAR và thường được triển khai sẵn, gần các khu vực xung đột, nơi máy bay có nguy cơ bị bắn hạ.

Tìm kiếm và cứu hộ trong chiến đấu là gì?

Nói một cách đơn giản, nhiệm vụ CSAR là các hoạt động quân sự nhằm tìm kiếm, hỗ trợ và giải cứu các quân nhân cần giúp đỡ, kể cả phi công bị bắn rơi và binh lính bị cô lập.

Khác với các nỗ lực tìm kiếm và cứu hộ thông thường - có thể diễn ra trong các hoạt động nhân đạo hoặc sau thảm họa - nhiệm vụ CSAR diễn ra trong môi trường thù địch hoặc khu vực đang có giao tranh.

Trong một số trường hợp - như trong nỗ lực cứu hộ - được cho là đang được thực hiện hôm thứ Sáu (3/4) tại Iran - các chiến dịch này có thể diễn ra sâu trong lãnh thổ đối phương.

CSAR thường được thực hiện bằng trực thăng, với máy bay tiếp nhiên liệu hỗ trợ và các máy bay quân sự khác sẵn sàng thực hiện các cuộc không kích và tuần tra khu vực.

Một cựu chỉ huy của một phi đội nhảy dù cứu hộ nói với CBS News rằng một chiến dịch giải cứu như trường hợp được báo cáo ở Iran sẽ liên quan đến ít nhất 24 lính nhảy dù cứu hộ rà soát khu vực bằng trực thăng Black Hawk.

Ông nói thêm rằng trong trường hợp cần thiết đội này sẽ sẵn sàng nhảy dù từ máy bay, và một khi xuống đất, ưu tiên của họ sẽ là liên lạc với thành viên phi hành đoàn mất tích.

Theo CBS News, sau khi xác định được vị trí của người cần giải cứu, lính dù cứu hộ sẽ hỗ trợ y tế nếu cần thiết, đồng thời né tránh lực lượng đối phương và đưa binh sĩ cần trợ giúp đến nơi có thể được giải cứu.

"Gọi nhiệm vụ này là kinh hoàng, hay cực kỳ nguy hiểm thì đó thậm chí đã là uyển ngữ," vị cựu chỉ huy nói với CBS News.

"Đây là những gì họ được huấn luyện để làm, trên khắp thế giới. Họ được biết đến như những con dao Thụy Sĩ đa năng của Không quân Mỹ."

Một đoạn video đã được xác minh xuất hiện từ Iran hôm thứ Sáu dường như cho thấy các máy bay trực thăng quân sự của Mỹ và ít nhất một máy bay tiếp nhiên liệu đang hoạt động trên bầu trời tỉnh Khuzestan của Iran.

Các nhiệm vụ này cực kỳ khẩn cấp về mặt thời gian, vì lực lượng đối phương có thể sẽ được triển khai trong cùng khu vực nhằm tìm cách xác định vị trí của cùng những quân nhân Mỹ mà các đội CSAR đang cố gắng giải cứu.

Cựu chuyên gia Lực lượng Đặc nhiệm Thủy quân lục chiến Mỹ Jonathan Hackett nói với chương trình World Tonight của BBC rằng ưu tiên của đội cứu hộ sẽ là tìm kiếm dấu hiệu sự sống.

"Họ bắt đầu từ vị trí cuối cùng xác định được của người đó, rồi mở rộng phạm vi tìm kiếm, ước tính theo tốc độ di chuyển trong từng tình huống giữa địa hình đặc biệt khó khăn này", ông Hackett nói.

Ông Hackett cho biết loại hình cứu hộ này còn là một "một nhiệm vụ giải cứu đặc biệt có sự hỗ trợ từ lực lượng địa phương", trong đó các nhóm bản địa trong khu vực đã được liên lạc trước nhằm thiếp lập các kế hoạch dự phòng có thể được kích hoạt để hỗ trợ việc cứu hộ.

Ông nói thêm rằng khu vực tây nam Iran là nơi sinh sống của người Lur, một nhóm dân tộc thiểu số vốn từ lâu đã phản đối chế độ hiện tại, và những người này "có thể sẵn lòng giúp đỡ người ngoài tìm được đường đi an toàn".

Lịch sử các nhiệm vụ tìm kiếm cứu hộ trong chiến đấu (CSAR)

Các nhiệm vụ cứu hộ trên không trong thời chiến có lịch sử lâu dài, bắt nguồn từ Thế chiến I khi các phi công thực hiện các cuộc đổ bộ bất ngờ ở Pháp để giải cứu các đồng nghiệp bị bắn rơi.

Các đơn vị nhảy dù cứu hộ của quân đội Mỹ có nguồn gốc từ một nhiệm vụ năm 1943, trong đó hai bác sĩ phẫu thuật chiến trường đã nhảy dù xuống Miến Điện (nay là Myanmar) để giúp những binh sĩ bị thương.

Vụ cứu hộ bằng trực thăng đầu tiên trên thế giới diễn ra một năm sau đó, khi một trung úy Mỹ giải cứu bốn binh sĩ tại vùng do Nhật Bản kiểm soát, theo Tạp chí Hàng không & Vũ trụ của Smithsonian.

Sự kiện này cũng đánh dấu lần đầu tiên trực thăng được sử dụng trong chiến đấu.

Các đơn vị tìm kiếm và cứu hộ chính thức lần đầu tiên được thành lập ở Mỹ ngay sau khi cuộc xung đột kết thúc.

Nhưng hoạt động tìm kiếm và cứu hộ trên không hiện đại (CSAR) bắt đầu trong Chiến tranh Việt Nam.

Trong một chiến dịch cứu hộ, được gọi là Bat 21, khi cố gắng tìm kiếm phi công của một máy bay Mỹ bị bắn rơi trong khu vực do lực lượng Bắc Việt Nam kiểm soát, một số máy bay cứu hộ Mỹ cũng bị bắn hạ và nhiều binh sĩ Mỹ thương vong.

Cuộc chiến đòi hỏi các chiến dịch CSAR phải được mở rộng với phạm vi và độ phức tạp ngày càng tăng.

Kinh nghiệm đó đã giúp quân đội Mỹ hoàn thiện các chiến thuật và quy trình, từ đó hình thành nền tảng cho các hoạt động cứu hộ sau này.

Các đội cứu hộ dù của Không quân Hoa Kỳ

Mặc dù mỗi binh chủng của quân đội Hoa Kỳ đều có khả năng tìm kiếm và cứu nạn (CSAR) riêng ở mức độ hạn chế, Không quân là lực lượng chịu trách nhiệm chính trong việc tìm kiếm và cứu hộ quân nhân.

Công việc này chủ yếu do các lính nhảy dù cứu hộ thực hiện, thuộc một bộ phận trong cộng đồng đặc nhiệm rộng lớn hơn của quân đội.

Khẩu hiệu chính thức của lính nhảy dù cứu hộ là "Chúng ta làm những điều này, để người khác được sống".

Nhiệm vụ của họ được xem như một phần trong cam kết với các quân nhân Hoa Kỳ, rằng không ai trong số họ sẽ bị bỏ lại phía sau.

Những nhân sự này được đào tạo bài bản cả về chiến đấu và y tế, trải qua một trong những quy trình tuyển chọn và huấn luyện khắc nghiệt nhất trong quân đội Hoa Kỳ.

Quá trình tuyển chọn và huấn luyện - kéo dài khoảng hai năm - trong đó có huấn luyện nhảy dù và lặn, huấn luyện cơ bản về phá dỡ dưới nước, sinh tồn, kháng cự (nhằm chuẩn bị cho những người có thể bị bắt, bị thẩm vấn...) và thoát hiểm, và một khóa đào tạo y tế dân sự hoàn chỉnh.

Họ cũng được tham gia các khóa học chuyên ngành về y tế chiến trường, các hoạt động cứu hộ phức tạp và vũ khí.

Trên thực địa, các đội này có chỉ huy là các sĩ quan cứu hộ chiến đấu chuyên nghiệp, những người chịu trách nhiệm lập kế hoạch, phối hợp và thực hiện các nhiệm vụ cứu hộ.

Các nhiệm vụ cứu hộ gần đây của Hoa Kỳ

Các đội cứu hộ dù đã được triển khai rộng khắp trong suốt các cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan, thực hiện hàng ngàn nhiệm vụ giải cứu binh lính Mỹ và đồng minh bị thương hoặc cần được sơ tán.

Năm 2005, các đội cứu hộ dù của không quân Mỹ đã tham gia giải cứu một đặc nhiệm Hải quân Mỹ bị thương và đang tìm nơi trú ẩn trong một ngôi làng ở Afghanistan sau khi đội của anh bị phục kích và ba thành viên khác thiệt mạng - một sự kiện sau này được dựng thành phim Lone Survivor.

Các nhiệm vụ giải cứu phi công Mỹ bị bắn rơi đã trở nên hiếm hoi trong những thập kỷ gần đây.

Năm 1999, phi công của một máy bay chiến đấu tàng hình F-117 bị bắn rơi trên không phận Serbia đã được tìm thấy và giải cứu bởi các nhân viên cứu hộ dù.

Trong một sự kiện gây chú ý ở Bosnia năm 1995, phi công Mỹ Scott O'Grady đã được giải cứu trong một nhiệm vụ CSAR phối hợp giữa không quân và thủy quân lục chiến sau khi bị bắn rơi và lẩn trốn đối phương trong sáu ngày.