Giới quyền lực ở nhiều nước nghĩ gì về tác động của cuộc chiến Iran?

Hai điểm trung tâm của cuộc khủng hoảng này là eo biển Hormuz rộng khoảng 39km ở phía nam Iran và Nhà Trắng, cách đó hơn 11.000km.

Tuần này là cơ hội hiếm có khó tìm để phần còn lại của thế giới trực tiếp trình bày quan điểm kinh tế với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, tại cuộc họp mùa xuân của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới, diễn ra ở Washington D.C., chỉ cách Nhà Trắng vài bước chân.

Cảm nhận của tôi khi trao đổi với đa số các bộ trưởng tài chính G7, một số thống đốc ngân hàng trung ương và các nhà tài chính hàng đầu thế giới là sự không hài lòng trước việc phần còn lại của thế giới phải gánh chịu chi phí ngoài ý muốn nhưng hoàn toàn có thể dự đoán được từ quyết định phát động chiến tranh của Mỹ.

Đặc biệt, Bộ trưởng Tài chính Anh Rachel Reeves đã lên tiếng mạnh mẽ về "sự sai lầm" và "quyết định thiếu khôn ngoan" của một cuộc chiến "không thuộc về chúng tôi".

Các cuộc họp của các bộ trưởng tài chính, chẳng hạn như bữa ăn sáng của G20, diễn ra trong không khí ảm đạm.

Theo những người tham dự, Mỹ là tiếng nói duy nhất trong phòng thể hiện sự tự tin trong ngắn hạn.

Đặc biệt là giới tài chính châu Á bày tỏ sự lo ngại rõ rệt về "tình trạng thiếu hụt năng lượng thực sự", theo những người có mặt.

Ngay sau khi hàng loạt quan ngại được nêu ra tại bàn ăn sáng, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã xuất hiện trên một kênh truyền hình tài chính của nước này để khẳng định rằng không có gì đáng lo ngại.

Ông nói thị trường và nền kinh tế sẽ nhanh chóng phục hồi.

'Cú sốc diễn ra chậm hơn'

Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Canada François-Philippe Champagne, người tham dự tất cả các cuộc họp quan trọng và trực tiếp đối mặt với cuộc chiến thuế quan của ông Trump, lại có cách nhìn khác.

"Địa lý không thay đổi. Con người cũng không thay đổi quá nhiều, vì vậy đây sẽ là một rủi ro đối với an ninh năng lượng thế giới mà chúng ta phải quản lý trong nhiều năm tới, ngay cả khi xung đột đã kết thúc," ông nói.

Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva nói với tôi rằng thế giới đang đối mặt với một "cú sốc diễn ra chậm hơn", trong khi Chủ tịch Ngân hàng Thế giới Ajay Banga thì nhấn mạnh đến tác động đối với các quốc gia nghèo hơn về kinh tế.

Iraq hiện không thể vận chuyển hay sản xuất dầu, vốn thường chiếm khoảng 85% nguồn thu của nước này.

Bangladesh, nơi có nhu cầu lớn về khí đốt sinh hoạt để nấu ăn, đang bị cắt khỏi các nhà cung cấp ở Trung Đông.

Trong khi đó, các đảo quốc Thái Bình Dương, với khả năng dự trữ năng lượng rất hạn chế, đang phải chờ tàu chở dầu và tàu container đi qua những tuyến vận tải rất dài.

Đây chỉ là một vài ví dụ thực tế cho thấy mức độ mong manh của chuỗi cung ứng toàn cầu bị phơi bày bởi việc tắc nghẽn tại eo biển này.

Để phản ứng, Ngân hàng Thế giới đã chuẩn bị các gói hỗ trợ tài chính lên tới 100 tỷ USD - nhiều hơn cả thời kỳ phong tỏa vì Covid - nhằm giúp các quốc gia nghèo hơn đối phó với tình trạng giá năng lượng và lương thực tăng cao.

Phát biểu trước khi Iran tuyên bố tạm thời mở lại eo biển Hormuz, bà Georgieva cảnh báo:

"Tháng Ba là một tháng khó khăn, nhưng tháng Tư có thể sẽ còn khó khăn hơn."

"Vì sao ư? Bởi những tàu chở dầu rời đi trước ngày 28/2 giờ đã đến nơi, trong khi không có chuyến hàng mới nào tiếp tục… Tàu chở dầu là loại di chuyển rất chậm. Để đi tới tận Fiji có thể mất đến 40 ngày."

Bất chấp những tín hiệu tích cực trong ngày 17/4, "đồng hồ đếm ngược" đối với giá lương thực toàn cầu vẫn đang chạy.

Urê, nguyên liệu then chốt cho phân bón, đã tăng giá gấp đôi.

Trong khi các nước ở bắc bán cầu đang vào vụ gieo trồng, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung lương thực toàn cầu có thể xuất hiện vào khoảng tháng Sáu, tháng Bảy.

Ông Banga của Ngân hàng Thế giới nói: "Vấn đề thực sự sẽ nảy sinh nếu ba tháng nữa vẫn không có đủ phân bón, đúng vào mùa gieo trồng của các nước ngoài Bắc bán cầu; khi đó, chúng ta sẽ rơi vào một vòng xoáy khó khăn về nguồn cung lương thực."

Phản ứng của chính quyền Trump trước toàn bộ tình hình này gồm hai điểm: cuộc chiến sẽ sớm kết thúc, và lợi ích thu được xứng đáng với những tổn thất phải chịu.

Khách sạn Willard, nằm ngay đối diện Bộ Tài chính Mỹ, là nơi được cho là đã khai sinh ra thuật ngữ "vận động hành lang".

Và phần còn lại của thế giới tụ họp tại đây nhằm gây sức ép ngoại giao, hòng tránh một thảm họa kinh tế.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khi đó đang trao đổi với một nhóm phóng viên, trong đó có tôi.

Tôi hỏi ông nghĩ gì về những lo ngại trong dự báo của IMF rằng cuộc chiến với Iran có thể gây ra một cuộc suy thoái toàn cầu hiếm hoi.

Ông trả lời: "Tôi tự hỏi GDP toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng thế nào nếu một vũ khí hạt nhân đánh xuống London."

"Tôi không quá bận tâm về các dự báo ngắn hạn so với an ninh dài hạn… Chấp nhận một chút tổn thất kinh tế trong vài tuần để loại bỏ một rủi ro cực đoan không thể đo đếm được là điều đáng làm."

Tôi đề nghị ông giải thích rõ hơn, và ông dẫn dắt đến vụ Iran phóng tên lửa về phía căn cứ Diego Garcia.

Ông Bessent cũng tỏ ra rất tự tin về việc Mỹ phong tỏa Iran, nói rằng các tàu của nước này "sẽ không thể đi qua".

Cùng lúc, ông tỏ ý lạc quan về khả năng đàm phán với phía Iran - với điều kiện là có những đại diện đủ thẩm quyền để thay mặt cho toàn bộ bộ máy lãnh đạo nước này.

Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure vừa có cuộc gặp riêng với ông Bessent khi tôi gặp ông.

"Có những điều tôi không thể nói hết với anh, nhưng eo biển này chính là nút thắt của cuộc khủng hoảng và cần phải được tháo gỡ. Tất cả chúng ta đều đang phải trả giá vì điều đó," ông nói.

Ông nhấn mạnh rằng ngay cả Mỹ cũng đang cảm nhận rõ áp lực từ việc giá xăng tăng cao.

Theo ông, Iran đang tận dụng những thiệt hại kinh tế này như một đòn bẩy.

"Đó là vũ khí răn đe của họ," ông nói thêm.

Ngược lại, ông cho rằng giá năng lượng trong nước của Pháp sẽ không tăng nhiều.

"Vào thập niên 1970, khi xảy ra các cú sốc dầu mỏ, 90% năng lượng của Pháp đến từ nhiên liệu hóa thạch. Giờ con số đó là 60%. Chúng tôi đang tận dụng cuộc khủng hoảng này để tăng tốc đầu tư mạnh hơn nữa vào điện hạt nhân và năng lượng tái tạo."

Đối với Bộ trưởng Tài chính Anh Rachel Reeves, chính sách năng lượng cũng đang có sự điều chỉnh.

Bà hiện xem xét tối đa hóa sản lượng từ các mỏ hiện có ở Biển Bắc thông qua các dự án đấu nối, và thúc đẩy một cải cách mạnh nhằm tách giá điện khỏi đà tăng của giá khí đốt.

Các đề xuất mới được dự kiến sẽ được công bố trong vài ngày tới.

Bất chấp những thách thức mà Anh đang đối mặt, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Andrew Bailey nói khá rõ với tôi rằng ngân hàng này không nên vội vàng tăng lãi suất để đối phó với lạm phát gia tăng do chiến tranh.

Theo ông, cách xử lý lạm phát là hạ nhiệt căng thẳng.

'Ẩn số, ẩn số'

Chiến sự không phải là chủ đề duy nhất được bàn tới.

Vẫn còn nhiều bóng mây khác ở chân trời, từ những lo ngại về tín dụng tư nhân cho đến các lỗ hổng an ninh mạng do mô hình Mythos của Anthropic tạo ra.

Bộ trưởng Tài chính Canada Champagne nói: "Eo biển Hormuz - chúng ta biết nó ở đâu và rộng đến mức nào. Nhưng vấn đề với [Mythos] lại là những ẩn số, ẩn số."

Khi tôi trao đổi với Tổng giám đốc Barclays, C.S. Venkatakrishnan, khủng hoảng Vùng Vịnh chỉ xếp thứ ba trong danh sách các mối lo của ông.

Đứng đầu là "liệu có đang xảy ra tình trạng đầu tư quá mức vào công nghệ và trí tuệ nhân tạo hay không".

"Thứ hai là những gì đang diễn ra trong lĩnh vực tín dụng tư nhân và các vấn đề về thanh khoản. Và thứ ba, dĩ nhiên, là tình hình ở Trung Đông," ông nói.

Dù sự bất định từ khu vực Vùng Vịnh vẫn còn lớn, bầu không khí đã bớt u ám, cho phép một số người chuyển sự chú ý sang các mối lo khác.

Bà Reeves thậm chí có thể lạc quan hơn khi số liệu tăng trưởng cho thấy kinh tế Anh đang trên đà đạt mức 0,5–0,6% trong quý I.

Khi thông tin về việc eo biển được mở lại xuất hiện hôm 17/4, giá năng lượng đã lao dốc; chi phí vay, giá xăng và lãi suất cũng giảm theo.

Tại Washington DC, nhiều người bắt đầu tin rằng khủng hoảng đã chạm đỉnh.

Nếu không phải vậy, hệ quả sẽ rất nghiêm trọng.