Ни ҳао: Биз ҳаммамиз энди Хитойликмизми?

Ни ҳао, энди ҳаммамиз хитойликмиз.

Ғарбда TikTok'да "Chinamaxxing" деб номланган тренд авж олганига қараганда шундай.

Бир пайтлар асосан кексалар қизиққан Хитой соғломлаштириш усуллари тўсатдан, асосан америкаликлар орасида оммалашди.

Олма қайнаган илиқ сувдан тортиб, уй шиппаклар ва узоқ умр кўриш машқларигача – одамлар ўзларининг "хитойча яшашни ўрганиш" ҳақидаги видеоларини улашмоқда. Кўпчилик "Fight Club"дан олинган "мени ҳаётимнинг жуда хитойча палласида учратдинг" деган сарлавҳа ёки #newlychinese хештеги билан чиқмоқда.

Доналд Трамп дунё тартиботини ларзага келтирган бир пайтда, Хитой Коммунистик партияси мамлакат имижидаги бу юксалишни мамнун қарши олди.

Chinamaxxing Хитойнинг гуллаб-яшнаётган юмшоқ кучига янада жило бермоқда. Ўтган йил давомида бутун дунё бўйлаб Лабубу қўғирчоқларига қизиқиш авж олди, Mixue пуфакчали чойи ва Лакин қаҳвасини сотиб олиш учун навбатларни, дўстларнинг "киберпанк шаҳри" Чунциндаги таътил суратларини улашганларини кузатдик.

Баъзилар Chinamaxxing ёш америкаликларнинг ўз мамлакатидан кўнгли қолгани оқибати эканини айтмоқда. Ҳақиқатдан шундайми, аниқ эмас.

Аммо кўплаб интернет трендлари каби, бу ҳам тўлиқ манзарани акс эттирмайди. Бу хитойча ҳаётнинг бир қисмини ташкил этувчи мемлар ва ўткинчи лаҳзалар аксларидир. Бундан ташқари, америкалик тенгдошлари сингари, секин ривожланаётган иқтисодиёт ва ўзгарувчан дунёда ўз келажаги ҳақида ташвишланаётган ёшлар ҳам бор.

Ҳаётимизнинг хитойча палласи

Баъзи хитойлик ёшларга Ғарб узоқ вақтдан бери "зерикарли" деб қараб келган маданиятларининг айрим жиҳатларига энди қизиқиб қолгани ғалати туюлиши мумкин. Баъзилар учун ғарбликларнинг TikTok'да ҳазиллашиб "хитойлик деб номланиши" ҳақоратли бўлиши мумкин.

Аммо бошқалар фикрича, Chinamaxxing "бинг чиллинг" каби ҳақоратли ҳазиллардан, Жон Синанинг беўхшов хитойча талаффузи ёки Хитой ҳукуматининг шахсий эркинликларни чеклашини масхара қилувчи мемлардан фарқ қилади.

Бу сафар хитойликлар ҳазилнинг иштирокчилари – нишони эмас.

Chinamaxxing мемининг ортидаги энг таъсирли шахслардан бири хитойлик-америкалик TikTok контент яратувчи Шерри Чжу бўлиб, у мунтазам равишда ўзининг "хитойлик бадди"ларига анъанавий соғлиқни сақлаш маслаҳатларини улашади.

"Эртага сиз хитойликка айланасиз, – дейди у 740 минг TikTok кузатувчисига. – Биламан, бу қўрқинчли эшитилади, лекин ҳозир бунга қарши курашдан фойда йўқ."

Буни ҳеч ким кутмаган эди.

Ковид пандемияси синофобия тўлқинини келтириб чиқарганига унча кўп бўлгани йўқ. Хитой диаспораси ирқчилик, хитой жамоаси ва бизнесидан ўзини олиб қочишаётгани ҳақида гапириб келаётганди.

Кейин Хитойда даҳшатли карантин чоралари кўрилганини дунё ҳайрат-ла кузатди. Аҳолининг озиқ-овқати тугаб, ёпиб қўйилган маҳаллалар ичидан ёрдам сўраб мурожаат қилгани ҳақида хабарлар тарқалди. Чекловлар фақат 2023 йил бошида, камдан-кам учрайдиган норозилик намойишларидан сўнг бекор қилинди. Шу пайтга келиб, чет эллик хитойлар Хитойни ёппасига тарк этди, уларнинг кўпчилиги жуда кўп нарса ўзгарганини айтишди.

Шунингдек, Пекиннинг назоратида қайта шаклланаётган Ҳонконгдан қочиш ҳам кузатилди. Бу, Хитойнинг ўсиб бораётган қудрати ва қатъияти, дунё Хитой иқтисодиётига боғлиқлиги аниқ бўлса-да, Ғарб билан муносабатларни кескинлаштирди.

Шу билан бирга, Хитойнинг технологиялар, инфратузилма ва экспортга киритган сармоялари ўзини оқлай бошлади, пандемиядан кейин чегараларни очиб, сайёҳларни жалб қилиш учун виза қоидаларини юмшатгач, янада кўзга ташланадиган бўлди.

Ҳашаматли осмонўпар бинолар, кенг қамровли тезюрар темир йўл тармоғи, электромобилларга тўла автомагистраллар ва яшил энергия, робототехника ҳамда сунъий интеллектнинг ривожланишини пайқамаслик мумкин эмасди. Бир пайтлар коррупция можароси ва қотилликлар билан жаҳон янгилик сарлавҳаларида тилга олинган жануби-ғарбий мегаполис Чунцин ҳозир машҳур ва замонавий шаҳарга айланган.

Бошқа, кичикроқ ютуқлар ҳам бўлди. Дунё ёшлари Адидас Танг услубидаги курткаларни харид қилмоқда, Хитой сериалларини томоша қилишмоқда, TikTok'нинг Хитойдаги версияси Доуйинда хитойлик қизлар намойиш этаётган кукунли пардозни синаб кўришмоқда.

"Кўп йиллар давомида оғир синофобияни онлайн кузатган хитойлик сифатида, Хитойга нисбатан асосий қараш ниҳоят ижобий томонга ўзгаргани мени руҳлантирди", дейди хитойлик-канадалик TikTok фойдаланувчи Клер Би-би-си Хитой хизматига.

TikTok'да сиёсий мазмундаги постларни жойлаштирувчи ва шу сабабли фақат исмини ошкор қилган 22 ёшли қизнинг айтишича, унинг учун ўтган йил "бурилиш нуқтаси" бўлган.

Ўшанда у Хитойга нисбатан муносабат ўзгарганини сезди. АҚШда TikTok тақиқланиши арафасида Хитойнинг машҳур ижтимоий тармоқ иловаси RedNote'га америкаликлар оқими кучайди.

Бир неча кун ичида мемлар америкалик "TikTok қочқинлари" учун мулоқот воситасига айланди, чунки Хитойнинг интернет хавфсизлик девори туфайли камдан-кам алоқада бўлган икки дунё бир-бирига яқинлашди.

Сўнаётган Америка орзуси

"Бу ёшлар Хитой бутун бошли шаҳарлар қураётган бир пайтда ўзларидаги жисмоний воқелик ўзгаришсиз қолаётганини кузатишмоқда", дейди технология ёзувчиси ва подкастер Афра Ванг.

"Агар юқори тезликдаги темир йўл қура олмасангиз-у, лекин Хитой инфратузилмаси ҳақидаги видеоларни кўриб юрсангиз, табиийки, келажак Хитойникидек кўрина бошлайди."

Ванг сингари кузатувчилар учун Chinamaxxing ҳодисасининг Америка орзуси сўниб бораётган бир пайтда пайдо бўлиши бежиз эмас.

Вангнинг айтишича, Ироқ уруши, 2008-йилги жаҳон молиявий инқирози ёки ҳатто 2021 йил 6-январдаги Капитолий қўзғолонидан кейин вояга етган америкаликлар глобаллашув ва кейинчалик сунъий интеллект таъсирида ўзгарган меҳнат бозорига дуч келмоқда: "Американинг ўзгачалиги улар ҳеч қачон яшаб кўрмаган воқелик эди."

Хитойликларнинг ўзлари Chinamaxxing ҳақида қандай фикрда? Бу тенденцияга Хитой ижтимоий тармоқларида муносабат сезиларли эмас.

Аксинча, хитойликлар назарида бир пайтлар муваффақият тимсоли бўлган Америка ўз жозибасини йўқотган. Бу, айниқса, икки мамлакат ўртасидаги муносабатлар кескинлашгани сабабли Америкада ўқиш ёки ишлашни хоҳлаган хитойлик талабалар учун қийинчиликлар ортгани туфайли рўй берди.

"Америка Chinamaxxing даврини бошдан кечираётган бир пайтда, Хитой Америка аҳамияти камайиши даврини бошдан кечирмоқда", дейди Ванг.

Хитой ижтимоий тармоқларида фойдаланувчилар ва инфлюенсерлар орасида тез тарқалган ғоя шуки, Америка яшаш учун нобоп жой, биргина омадсизлик ҳаётингизни издан чиқариши мумкин.

Бу атаманинг ижтимоий тармоқларда оммалашувига Хитой давлат оммавий ахборот воситалари ёрдам берди. Улар АҚШни тенгсизлик, заиф ижтимоий ҳимоя ва нобоп соғлиқни сақлаш тизими туфайли инқирозга юз тутган қудратли давлат сифатида тасвирламоқда.

Давлатга қарашли "Синхуа" нашри шарҳига кўра, "АҚШ ҳалокат чизиғи" меми "ҳақиқий ҳаёт бир пайтлар дунёга жар солинган идеаллардан қанчалик олислаб кетиши мумкинлигини таъкидлайди."

Мемлардан ташқари

Хитой ҳукумати Chinamaxxing'дан мамнун бўлиши табиий.

"Хитой турмуш тарзи тобора глобал миқёсда жозибадор бўлиб, барқарор ҳаётни таклиф қилмоқда", дейилади Global Times'нинг ушбу тенденция ҳақидаги мақоласи сарлавҳасида.

Шу ой бошида бўлиб ўтган матбуот анжуманида бу ҳақда сўралганда, Хитой ташқи ишлар вазирлиги вакили Лин Сзян "тарих ва замонавийликнинг ноёб уйғунлиги" Хитойни чет элликлар учун тобора жозибадор қилиб қўяётганини айтди.

У чет элликлар "оддий хитойликларнинг кундалик ҳаёти"ни синаб кўраётганидан "хурсанд" эканлигини билдирди.

Аммо ҳақиқатдан шундайми?

Биринчидан, хитойликлар кўп нарсалар ҳақида қандай ўйлашини билиш қийин, чунки барча оммавий мулоқотлар ва фаолиятлар қаттиқ назорат қилинади. Ҳукуматни танқид қилиш хавфли ва норозилик намойишлари тез бостирилади.

Иккинчидан, Ғарбга етиб бораётган кўплаб мемлар кўрсатмайдиган нарсалар ҳам бор. Хитой ёшлари 15 фоиздан ортиқ ишсизлик даражасига дуч келмоқда, оғир меҳнат талабларидан толиқмоқда, аммо ўз хафаликларини интернетда ортиқча кўп улашиши интернет цензорлари эътиборини тортиши мумкин. Улар мамлакатдаги кўчмас мулк инқирози давом этаётгани сабабли ўзларига бир том топишдан хавотирда, камига бу ерда жуфт топиш ҳам бошқа жойлардагидан осон эмас.

Етказиб бериш хизматларидаги тезликни ушлаб туриш учун вақтинчалик ишчилар тиним билмайди. 2023 йилда пекинлик курьер Ху Аняннинг вақтинчалик ишнинг шафқатсиз табиати ҳақидаги хотиралари миллий бестселларга айлангани бежиз эмас.

"Шенчженда ҳайратланиб юрган америкалик дўстларим ва технологлар ҳақида ўйлаганимда, ўзимнинг Шенчжендаги ҳаётимни ҳам эслайман, – дейди Ванг. – Luckin Coffee'дан олти юанлик латте ичиш, Ху Анянга ўхшаган кишининг скутерда етказиб бериши – унинг меҳнати «ажойиб Хитой»ни кўз-кўз қилади, аммо ўзи деярли кўринмас бўлиб қолади."

Эҳтимол, агар Хитойнинг ютуқларига қизиқиш давом этса, Хитой ҳаётининг бошқа жиҳатлари ҳам юзага чиқар. Лекин ҳозирча олмали чой энг машҳур мавзу бўлиб турибди.

"Олма қайнатишни бошлаганимдан бери ҳайз пайтидаги оғриқларим бутунлай йўқолди", дейди RedNote иловасида америкалик фойдаланувчилардан бири.

"Хитойча турмушдан ўрганишимиз керак бўлган нарсалар ҳали кўп."