Ülkeler artan petrol fiyatlarıyla nasıl başa çıkıyor?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Myanmar genelinde kavurucu sıcak altında yakıt bekleyen uzun motosiklet ve otomobil kuyrukları görülüyor.

Üçüncü haftasına giren yakıt sıkıntısı, yakıt için sırada beklerken aşırı sıcaklar nedeniyle bayılmalara ve hatta sıcak çarpması sonucu üç ölümün bildirildiği bir tabloya yol açtı.

Ve sorun sadece Myanmar'la sınırlı değil.

ABD-İsrail'in İran'la yürüttüğü savaş, neredeyse bir aydır küresel petrol tedarik zincirlerini aksatıyor ve dünyanın birçok yerinde akaryakıt istasyonlarında uzun kuyruklara neden oluyor.

Vergilerin kaldırılmasından yakıt kotalarına, yakıt tüketimini azaltmaya yönelik önlemlere kadar dünya genelinde hükümetler, halkın yüksek benzin fiyatlarının etkisini hafifletebilmesi için çeşitli politikalar uygulamaya koydu.

Doğu Afrika'da bozulabilir ürünlerde ihracata öncelik

Kaleb Moges, BBC Dünya Servisi

Kenya'da hükümet, ticaretteki aksama nedeniyle bozulabilir ürün ihracatına öncelik veriyor. The Nation gazetesinin aktardığına göre, Kenya Liman İdaresi, çiçek, avokado ve sebze gibi taze ürünlerin daha hızlı bir şekilde gümrükten geçip sevk edilmesini sağlamak amacıyla liman operasyonlarını yeniden düzenledi.

Aynı zamanda, ülkenin çiçek sektörü milyonlarca dolarlık kayıplar yaşıyor. Kenya'daki üretici ve ihracatçıları temsil eden özel sektör kuruluşu Kenya Flower Council, devam eden çatışmanın üç hafta içinde 4,2 milyon dolardan fazla zarara yol açtığını bildirdi.

BBC'ye konuşan Kenya'daki bazı çay çiftçileri ve ihracatçıları, çay üretimi ve lojistik maliyetleri artmaya devam ettiği için gelecek konusunda belirsizlik yaşadıklarını söyledi.

Komşu Etiyopya'da Başbakan Abiy Ahmed, yakıt dağıtıcılarını, servis istasyonlarını ve tüketicileri yakıt tasarrufuna ve temel hizmetlere öncelik vermeye çağırdı.

Nijerya'da araç dönüştürme programları devreye sokuldu

Chris Ewokor, BBC Dünya Servisi

İran'daki savaşın başlamasından bu yana Nijerya'da benzin fiyatı neredeyse iki katına çıktı.

Nijerya önemli bir petrol üreticisi ülke olmasına rağmen mevcut devlet rafinerilerinin hiçbiri faaliyette değil.

Hükümet, geçen yıl özel bir şirket olan Dangote rafinerisinin açılışına kadar yıllarca ithal edilmiş rafine ürüne bel bağlamıştı.

Yeni rafineri pompa fiyatlarını düşürmeye yardımcı oldu ancak ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları önemli bir etki yarattı.

Ulaşım maliyetlerini azaltmak amacıyla Nijerya Devlet Başkanı Bola Ahmed Tinubu, Sıkıştırılmış Doğal Gaz (CNG) araç dönüşüm kitleri ile Elektrikli Araçların (EV) kullanımını hızlandırmayı planlıyor.

Bu kapsamda istasyonlar, entegre yakıt ikmal üniteleri, CNG araçları ve dönüşüm programları dahil olmak üzere CNG altyapısının devreye alınması hedefleniyor.

Başkan Tinubu ayrıca girişimin, elektrikli araçların, şarj altyapısının ve ilgili yatırımların ülke çapında geliştirilmesine öncülük edeceğini söyledi.

Tinubu, dönüşüm kitlerinin hızla ülke geneline yayılması ve uygun fiyatlı, erişilebilir olması için bastırıyor.

"Bunu başarmak için girişim, CreditCorp Nigeria, finans kuruluşları ve diğer ortaklarla birlikte yenilikçi, uygun maliyetli finansman modelleri geliştirecek" diyen Tinubu ayrıca CNG'ye erişimi hızla artırmak için Mobil Yakıt İkmal Ünitelerinin hızlandırılmış şekilde devreye alınması talimatını verdi.

Vietnam'da vergiler kaldırıldı

Tran Vo, BBC Dünya Servisi

Vietnam hükümeti, 26 Mart'ta yayımlanan resmi açıklamaya göre, "ulusal çıkarlar" doğrultusunda, 27 Mart–15 Nisan tarihleri arasında akaryakıttan alınan çevre vergisini kaldırma kararı aldı.

Son önlem, İran savaşının petrol piyasasında yaratacağı sarsıntıyı hafifletmeyi amaçlayan bir tampon olarak görülüyor.

Bunun sonucunda, küresel petrol fiyatlarındaki düşüşle vergi kesintilerinin birleşmesi nedeniyle Vietnam'da yakıt fiyatları aslında geriledi, ancak bu durum hükümet için ciddi bir gelir kaybına yol açtı.

Vietnam, iki rafinerisi Nghi Son ve Binh Son olmasına rağmen ithal yakıta güçlü bağımlılığı nedeniyle Mart ayı başından itibaren enerji tasarrufu önlemlerine başlamıştı.

Vietnam ayrıca yakıt tasarrufu sağlamak amacıyla vatandaşları ve kamu görevlilerini evden çalışmaya teşvik etti.

Hükümet, Katar, Kuveyt, Cezayir ve Japonya dahil çeşitli ülkelerden yakıt desteği talep etti ve Başbakan Pham Minh Chinh'in Rusya ziyareti sırasında 23 Mart'ta iki ülke arasında petrol ve gaz üretimine ilişkin bir anlaşma imzalandı.

Vietnam, evden çalışma uygulamasını teşvik eden tek yer değil. Bu yöntem Myanmar'da da yürürlüğe konuldu.

Myanmar'da yakıt kotaları

Mie Mie Khaing, BBC Burmese

Myanmar'daki askeri hükümet, 27 Mart'tan itibaren motor hacmine dayalı yakıt kotaları uygulayacağını açıkladı.

Askeri yönetime göre mevcut yakıt tedariki yeterli olsa da bu tasarruf önlemleri, gelecekte ortaya çıkabilecek enerji zorluklarına hazırlık amacıyla getiriliyor.

Askeri konseyin Enerji Bakanlığı, Myanmar'da yakıt tüketimini izlediğini ve olası bir kıtlığı önlemek için yönettiğini belirtti.

Askeri yönetim ayrıca 25 Mart 2026'dan itibaren, yakıt kıtlığını önleme ve yakıt tüketimini azaltma planlarının bir parçası olarak, devlet kurumlarında her Çarşamba günü haftalık evden çalışma uygulamasına geçileceğini duyurdu.

Özel sektör işletmeleri de mümkün olan yerlerde evden çalışma uygulamasını benimsemeye teşvik edildi.

Yakıt kotası sistemine göre, yakıt haftada bir kez veya en fazla iki alım şeklinde satın alınabilecek ve tahsisler barkod ve QR kod sistemiyle takip edilecek.

Yalnızca ön camında resmi hologram etiket taşıyan araçlar yakıt satın alabilecek; istasyon çalışanlarının satıştan önce bu kodu taraması gerekiyor.

Motosikletler haftada iki seferde toplam sekiz litreye kadar, üç tekerlekli araçlar ise üç seferde 25 litreye kadar yakıt alabilecek. Özel ve resmi araçların motor hacmine göre (2.000 cc'den 3.000 cc'nin üzerine kadar değişen) haftalık 35 ila 45 litre arasında ve en fazla iki seferde yakıt almalarına izin verilecek.

Acil durum ve kamu hizmeti araçları sabit limitlere tabi olmayacak.

Myanmar henüz sadece olası bir yakıt tükenmesine hazırlık yaparken, Tayland'ın bazı bölgelerinde bu durum hâlihazırda gerçeğe dönüşmüş durumda.

Tayland'da dizel tükeniyor

Panisa Aemocha, BBC Thai

Son iki haftadır, özellikle Bangkok dışındaki bölgelerde, ülke genelindeki akaryakıt istasyonlarında dizel tedariki tükenmiş durumda.

Bu sıkıntı, günlük araç kullanıcılarından tarım ve balıkçılık sektörlerine kadar, temel makinelerini çalıştırmak için dizel yakıta bağımlı olan birçok alanı ciddi şekilde etkiledi.

Yetkililer hem büyük depolama tesislerinde hem de bağımsız tanklarda denetimler başlattı.

Yeni kurallar, yakıt şirketlerinin rezerv stoklara erişmesine izin verirken, dağıtım darboğazlarını azaltmak için 24 saat taşımacılığa da onay verildi.

Mart ayı başından bu yana açıklanan diğer politikalar arasında evden çalışma uygulamaları, hükümet binalarında enerji kullanımının azaltılması, klima sıcaklığının en az 26°C'ye ayarlanması ve memurlara resmi takım elbise yerine kısa kollu kıyafet giyme izni verilmesi yer alıyor.

Hükümet ayrıca devlet kurumlarının tüm yurt dışı inceleme gezilerini derhal durdurma talimatı verdi.