ฟิเดล คาสโตร : ผู้นำที่เป็นสัญลักษณ์ของคิวบามาเกือบ 50 ปี

ฟิเดล คาสโตร เป็นผู้นำที่เป็นสัญลักษณ์ของคิวบามาเกือบ 50 ปี

ดร. สตีเว่น วิลลินสัน บรรณาธิการวารสารระหว่างประเทศคิวบาศึกษา มองถึงชีวิตและผลงานของคาสโตร โดยกล่าวถึงบทกวีที่นิโกลาส กิเย็น กวีชาวคิวบาเคยเขียนว่า "มาร์ตีสัญญา คาสโตรนำส่ง" ซึ่งเป็นการเปรียบเทียบระหว่าง 2 ผู้นำที่ยิ่งใหญ่ของคิวบา คือ โฆเซ่ มาร์ตี วีรบุรุษผู้ต่อสู้เรียกร้องเอกราช กับฟิเดล คาสโตร

กิเย็นเห็นว่ามีความเชื่อมโยงโดยตรงระหว่างผู้นำทั้งสอง โดยมาร์ตีเป็นบุคคลผู้สร้างแรงบันดาลใจให้กับชีวิตด้านการเมืองของคาสโตร มาร์ตีสัญญาว่าคิวบาจะเป็นอิสระจากการแทรกแซงของสหรัฐฯ

แต่ฝันนี้เป็นจริงหรือไม่

คาสโตรมีผลงานที่ประสบความสำเร็จหรือไม่ คงจะต้องพิจารณาว่าเขาได้ทำให้ความฝันของมาร์ตีกลายเป็นความจริงได้หรือไม่

คิวบาเป็นประเทศเล็ก ๆ ที่ขณะนี้มีประชากรราว 11 ล้านคน โดยในสมัยคาสโตรขึ้นเป็นผู้นำ คิวบามีประชากรไม่ถึง 6 ล้านคน แต่ประเทศเล็ก ๆ อย่างคิวบาก็ได้ให้กำเนิดรัฐบุรุษที่มีชื่อเสียงสำหรับประวัติศาสตร์ภูมิภาคลาตินอเมริกาถึง 2 คน ซึ่งนับว่าเป็นเรื่องที่พิเศษทีเดียว ไม่ว่าคนจะรักหรือชังคาสโตร เขาก็เป็นบุคคลที่โดดเด่นจริง ๆ

การปฏิวัติยึดอำนาจการปกครองได้สำเร็จ ขณะที่อายุเพียง 33 ปี ถือเป็นผลงานที่เด่นเกินวัย แต่การที่คาสโตรสามารถอยู่ในอำนาจได้อย่างยาวนานร่วม 5 ทศวรรรษ ซึ่งในช่วงดังกล่าวสหรัฐฯ มีประธานาธิบดีถึง 10 คน และเขาถูกพยายามลอบสังหารถึง 638 ครั้ง พิสูจน์ได้ว่า เขากุมอำนาจได้จริงและมีความมุ่งมั่นเด็ดเดี่ยว อย่างไรก็ตาม ตลอดช่วงดังกล่าว คาสโตรทำฝันของมาร์ตีให้เป็นจริงหรือไม่

คาสโตรสามารถผลักดันอิทธิพลตรงของสหรัฐฯ ออกไปจากการเมืองภายในคิวบาได้ ทั้งยังสร้างแรงบันดาลใจให้ผู้นำคนอื่นในภูมิภาค เช่น ประธานาธิบดีเอโว โมราเลส แห่งโบลิเวีย และ อดีตประธานาธิบดีอูโก ชาเวซ แห่งเวเนซุเอลา เจริญรอยตามในการต่อต้านอิทธิพลของสหรัฐฯ ในภูมิภาค

ส่งออกผู้คัดค้าน

แต่คิวบาไม่สามารถหลีกเลี่ยงอิทธิพลทางอ้อมของสหรัฐฯ ได้ ทั้งด้านเศรษฐกิจและการเมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในรัฐฟลอริดาของสหรัฐฯ ซึ่งปรปักษ์ของคาสโตรลี้ภัยอยู่เป็นจำนวนมาก

นับว่าการปฏิวัติของคาสโตรเป็นเรื่องที่ยังทำไม่เสร็จ การที่เขาปกครองประเทศได้อย่างยาวนาน อาจเป็นเพราะการปฏิวัติของเขาไม่มีการเสียเลือดเสียเนื้อเหมือนกับการปฏิวัติอื่น ๆ คาสโตรไม่ได้ประหัตประหารกลุ่มชนชั้นกลางและนายทุนคิวบา แต่ว่ามีนักโทษทางการเมืองที่ถูกจองจำโดยไม่มีเหตุผลเพียงพอจนถึงทุกวันนี้ อย่างไรก็ตาม คาสโตรสามารถส่งพวกเขาหลายคนไปยังสหรัฐฯ โดยพวกเขาสามารถรวมพลังกันได้อย่างเหนียวแน่น ทั้งได้พยายามคัดค้านการเปลี่ยนแปลงนโยบายของสหรัฐฯ ในการห้ามส่งสินค้าออกไปยังคิวบา

ขณะนี้มีคนที่สืบเชื้อสายคิวบาราว 2 ล้านคน อาศัยอยู่ในสหรัฐฯ และยังคงเป็นประเด็นถกเถียงกันว่าจะถือว่าคิวบาเป็นประเทศที่ดีสำหรับชาวคิวบาทุกคนได้อย่างไร

เพื่อชีวิตที่ดีกว่า

ชาวคิวบาส่วนใหญ่มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นมากในสมัยที่คาสโตรปกครองประเทศ ไม่ว่าศัตรูของคาสโตรได้กล่าวอะไรไว้ก็ตาม คิวบาภายใต้รัฐบาลคาสโตรเป็นประเทศที่มีระบบสาธารณสุขดีที่สุดประเทศหนึ่ง และมีระบบการศึกษาที่ดีไม่แพ้กัน จนเป็นที่อิจฉาของประเทศกำลังพัฒนาหลายประเทศ

ข้อมูลด้านสถิติระบุว่า คิวบาซึ่งมีรายได้ต่อหัวเพียงน้อยนิด แต่มีอัตราการเสียชีวิตของทารกและช่วงชีวิตของคนที่ยืนยาวเทียบเท่ากับประเทศยุโรปตะวันตก

ในแต่ละปี มีนักศึกษาแพทย์หลายพันคนจบการศึกษาในคิวบา และรัฐบาลส่งพวกเขาไปยังประเทศต่าง ๆ กว่า 60 ประเทศทั่วโลก เพื่อให้ความช่วยเหลือด้านสาธารณสุข

อุตสาหกรรมไบโอเทคของคิวบาจัดได้ว่าทันสมัยระดับโลก ซึ่งได้ช่วยชีวิตคนนับล้านผ่านการผลิตวัคซีนและยาให้กับหลายประเทศที่จำเป็น ทั้งเป็นการผลิตที่มีต้นทุนต่ำมาก เมื่อเทียบกับการผลิตของบริษัทข้ามชาติขนาดใหญ่หลายแห่ง

ความก้าวหน้าด้านวิทยาศาสตร์ ความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่และความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันกับผู้ยากไร้และผู้ด้อยโอกาสนี้ต้องยกคุณความดีให้กับการมองการณ์ไกลของคาสโตร ซึ่งบางครั้งทำให้คนคิวบาเองไม่พอใจ โดยพวกเขาบ่นว่า ความช่วยเหลือที่มอบให้กับประเทศอื่นนั้น เท่ากับโยกทรัพยากรที่จำเป็นสำหรับคนในประเทศไปให้กับคนนอกประเทศ

อิทธิพลนอกคิวบา

บางคนมองว่า คาสโตรล้มเหลว เพราะว่าเขาไม่สามารถพัฒนาเศรษฐกิจของคิวบา ให้ทัดเทียมกับงบประมาณที่ได้ลงไปด้านสาธารณสุขและสวัสดิการสังคม

กรณีเศรษฐกิจของคิวบา จะตำหนิคาสโตรทั้งหมดก็ไม่ได้ อย่างไรก็ตาม รากฐานและโครงสร้างที่ยังขาดแคลนซึ่งนายราอูล น้องชายกำลังพยายามแก้ไขอยู่ในขณะนี้ ก็ต้องถือได้ว่าเป็นความรับผิดชอบของนายคาสโตรด้วย

นอกเหนือจากผู้สนับสนุนที่คลั่งไคล้คาสโตรในคิวบาแล้ว ยังมีผู้นิยมคาสโตรอยู่ในแอฟริกาและลาตินอเมริกาด้วย อิทธิพลและตัวอย่างของคาสโตรสร้างแรงบันดาลใจให้พวกเขา โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ประเทศทางตอนใต้ของทวีปแอฟริกา โดยการแทรกแซงของคิวบาในสงครามที่แองโกลาถือว่าได้เปลี่ยนโฉมหน้าประวัติศาสตร์

คาสโตรเป็นผู้วางแผนให้กองกำลังของคิวบาปราบทหารของกองทัพแอฟริกาใต้ได้ชัยชนะเด็ดขาด ไม่เพียงแต่ทำให้กองทัพแอฟริกาใต้ถอนกำลังออกจากแองโกลาเท่านั้น แต่ยังทำให้นามิเบียได้รับเอกราชด้วย

เนสสัน แมนเดลา ถึงกับกล่าวว่า อิสรภาพของเขาจากการถูกคุมขังและการยุตินโยบายเหยียดผิวเป็นผลมาจากเหตุการณ์ในครั้งนั้น

ชัยชนะที่แองโกลาและความล้มเหลวของสหรัฐฯ ในการยกพลขึ้นบกที่อ่าวหมูเมื่อปี 2504 ถือว่าเป็นความสำเร็จที่โดดเด่นที่สุดของคาสโตร

ปาโบล เนรูดา กวีชาวชิลีเคยกล่าวไว้ว่า คาสโตรแหกกฎความเป็นนักการเมืองลาตินอเมริกาคนอื่นที่รับปากไว้มากมาย แต่ทำให้เป็นจริงเพียงน้อยนิด

คาสโตรยืนหยัดต่อต้านสหรัฐฯ และไม่เคยยอมถอย ท้ายที่สุด หากคาสโตรล้มเหลวในการทำตามสัญญาของมาร์ตี ก็ไม่ใช่เพราะเขาไม่ได้พยายาม ไม่ว่าคนจะเห็นด้วยกับแนวนโยบายการเมืองของเขาหรือไม่ก็ตาม ต้องยอมรับว่า ตลอดช่วงเวลาที่ปกครองประเทศ คาสโตรทำในสิ่งที่เขาเชื่อมั่นมาตลอด ซึ่งคุณสมบัตินี้ถือเป็นสิ่งที่หาได้ยากยิ่งในนักการเมือง และมันจะเป็นมรดกที่คาสโตรทิ้งไว้ให้คนรุ่นหลังตราบนานเท่านาน