เกิดอะไรขึ้นในเอกวาดอร์ เมื่อแก๊งอาชญากรแทรกซึมเข้าไปในทุกวงการ ไม่เว้นตำรวจและทหาร

เอกวาดอร์ตกอยู่ภายใต้ “ความขัดแย้งที่ใช้อาวุธประหัตประหารกันภายในประเทศ” ประธานาธิบดีแดเนียล โนโบอา ประกาศเมื่อวันอังคาร (9 ม.ค.)

ประธานาธิบดีเอกวาดอร์ออกคำสั่งให้ทหารเข้ารักษาความสงบเรียบร้อยตามท้องถนน หลังจากกลุ่มติดอาวุธบุกเข้าไปในสถานีโทรทัศน์ทีซี (TC Television) ในเมืองกวายากิล เมืองที่ใหญ่ที่สุดและถือเป็นเมืองหลวงทางเศรษฐกิจของประเทศ และจับพนักงานของสถานีเป็นตัวประกันในขณะกำลังออกอากาศสด

นอกจากนี้ ยังมีกลุ่มติดอาวุธบุกเข้าไปในมหาวิทยาลัยและสถานที่สาธารณะอื่น ๆ รวมถึงปล้นทรัพย์สินใจกลางกรุงกีโต เมืองหลวงของประเทศด้วย

เหตุการณ์ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นภายหลังประธานาธิบดีโนโบอาประกาศภาวะฉุกเฉินเมื่อวันจันทร์ (8 ม.ค.) ซึ่งเป็นวันที่เกิดเหตุจลาจลร้ายแรงขึ้นในเรือนจำ 6 แห่ง โดยมีเจ้าหน้าที่ตำรวจถูกลักพาตัวไป ขณะที่หัวหน้ากลุ่มอาชญากรขนาดใหญ่ 2 แก๊งแหกคุกหนีออกจากเรือนจำไปได้

บีบีซีสรุป 3 ประเด็นหลักที่ช่วยอธิบายวิกฤตความรุนแรงและความไม่มั่นคงที่เอกวาดอร์เผชิญอยู่ในปัจจุบัน

1. “ฟิโต” และพลังของแก๊งอาชญากรรม

เอกวาดอร์เผชิญกับวิกฤตด้านความมั่นคงซึ่งเลวร้ายลงเรื่อย ๆ โดยเฉพาะในช่วง 3 ปีหลัง

ในปี 2023 มีสถิติฆาตกรรม 7,878 คดี แต่มีเพียง 584 คดีเท่านั้นที่คลี่คลายคดีได้สำเร็จ

เอกวาดอร์กลายเป็นศูนย์กลางที่สำคัญของภูมิภาคอเมริกาใต้ในการจัดเก็บ แปรรูป และจำหน่ายยาเสพติด ซึ่งได้เสริมสร้างความแข็งแกร่งให้แก่บรรดาแก๊งอาชญากรกว่า 20 แก๊งที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติดเหล่านี้

แก๊งอาชญากรรมเหล่านี้มีศูนย์บัญชาการหลักและศูนย์ปฏิบัติการอยู่ในเรือนจำ และมีความเชื่อมโยงกับแก๊งค้ายาเสพติดขนาดใหญ่ในเม็กซิโกและโคลอมเบีย

แก๊งที่เป็นที่รู้จักกันดีหนีไม่พ้น โชเนรอส (Choneros), โลบอส (Lobos), ลาการ์ทอส (Lagartos) หรืออีกชื่อคือ ไทเกอโรเนส (Tiguerones) โดยกลุ่มเหล่านี้เป็นผู้รับผิดชอบต่อการกระทำอันรุนแรง ทั้งต่อความขัดแย้งระหว่างแก๊งอาชญากรรมด้วยกันเอง รวมถึงความรุนแรงที่กระทำต่อรัฐบาล สถาบันต่าง ๆ รวมถึงสังคมเอกวาดอร์วงกว้าง

ในเดือน ส.ค. 2023 เฟอร์นันโด วิลลาวิเซนซิโอ ผู้สมัครชิงตำแหน่งประธานาธิบดีเอกวาดอร์ ถูกสังหารโดยนักฆ่ารับจ้าง คดีนี้ยังอยู่ระหว่างการสอบสวน แต่นักวิเคราะห์หลายคนเชื่อมโยงคดีลอบยิงวิลลาวิเซนซิโอกับการเพิ่มขึ้นของแก๊งอาชญากรรม

“อาชญากรรมครั้งนี้และอาชญากรรมอื่น ๆ มีจุดประสงค์ในการสร้างเงื่อนไขกับอำนาจทางการเมือง และแสดงออกให้เห็นว่ากลุ่มอาชญากรเหล่านี้ได้ควบคุมประเทศมาระยะหนึ่งแล้ว” อังเดรส ชิริโบกา นักวิเคราะห์การเมืองชาวเอกวาดอร์ อธิบายให้บีบีซีฟัง

นอกจากนี้ เนื่องจากแก๊งอาชญากรรมเหล่านี้มีเงินมหาศาลที่ได้จากการค้ายาเสพติด จึงทำให้มีปัญหาว่าเครือข่ายของแก๊งเหล่านี้ได้ขยายอิทธิพลออกไปยังทุกมุมของสังคมเอกวาดอร์ ซึ่งรวมถึงสถาบันต่าง ๆ ของชาติด้วย ผ่านการทุจริตคอร์รัปชัน

“ปัจจัยสำคัญคือการทะลุทะลวงไปในทุกวงการ ไม่เพียงแต่ในหมู่ประชาชนทั่วไปเท่านั้น แต่ยังรวมถึงตำรวจและกองทัพด้วย” นักรัฐศาสตร์รายนี้อธิบาย

นี่ดูจะเป็นคำอธิบายเดียวที่ดูสมเหตุสมผล สำหรับการหลบหนีออกจากเรือนจำของ อาดอลโฟ มาเซียส (Adolfo Macías) หรือที่รู้จักกันในชื่อ “ฟิโต” เมื่อสัปดาห์ก่อน

ฟิโต หัวหน้าแก๊ง “โชเนรอส” ถูกศาลตัดสินให้รับโทษจำคุก 34 ปีนับตั้งแต่ปี 2011 ในข้อหาก่ออาชญากรรม ค้ายาเสพติด และฆาตกรรม

ในขณะที่ ฟิโต กำลังหลบหนี มีเหตุจลาจลร้ายแรงในเรือนจำอย่างน้อย 6 แห่งในเอกวาดอร์ โดยมีรายงานว่าผู้คุมหลายคนถูกนักโทษจับไปเป็นตัวประกัน ทั้งนี้ หัวหน้ากลุ่มอาชญากรรมอีกรายคือ ฟาบริซิโอ โคลอน ปีโก (Fabricio Colón Pico) หรือที่รู้จักในชื่อ "เอล ซาเวจ" หัวหน้าแก๊ง ลอส โลบอส ได้ใช้โอกาสนี้หลบหนีออกจากห้องขังด้วย

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ทำให้รัฐบาลของประธานาธิบดีแดเนียล โนโบอา ต้องประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินเป็นเวลา 60 วัน

2. ปฏิกิริยาต่อการครองอำนาจของประธานาธิบดีโนโบอา

แดเนียล โนโบอา ขึ้นสู่อำนาจเมื่อวันที่ 23 พ.ย. 2023 กล่าวคือเขาอยู่ในตำแหน่งมาเป็นเวลาเพียงเดือนครึ่งเท่านั้นจนถึงตอนนี้

ข้อเสนอของโนโบอา ซึ่งทำให้เขาได้รับการสนับสนุนจากชาวเอกวาดอร์ส่วนใหญ่ในการเลือกตั้ง มุ่งเน้นไปที่เศรษฐกิจ และเหนือสิ่งอื่นใดคือความปลอดภัย

แม้นำเสนอตัวเองว่าเป็นนักการเมืองสายกลาง ห่างไกลจากแนวทางสุดโต่งอย่างประธานาธิบดี นายิบ บูเคเล (Nayib Bukele) แห่งเอลซัลวาดอร์ แต่โนโบอาก็ออกมาตรการที่พุ่งเป้าไปที่การทำให้แก๊งอาชญากรอ่อนแอลง

เขาสัญญาว่า จะส่งเสริมการปฏิรูปอย่างถึงรากภายในเรือนจำ ด้วยระบบการแยกนักโทษ ที่จะอนุญาตให้สามารถแยกการคุมขังนักโทษที่มีประวัติรุนแรงและอันตรายออกไปได้

ข้อเสนอใหม่ล่าสุดของเขาที่พยายามปรับปรุงเมื่อเร็ว ๆ นี้ เกี่ยวข้องกับการจัดตั้งเรือนจำลอยน้ำบนเรือบรรทุกเพื่อใช้คุมขังอาชญากรอันตรายให้อยู่ห่างไกลจากชายฝั่ง เพื่อป้องกันไม่ให้พวกเขาปฏิบัติการหรือสั่งการใด ๆ จากเรือนจำได้อีกต่อไป

นอกจากนี้ โนโบอายังต้องการเอาผิดการใช้สารเสพติดปริมาณน้อย ๆ, สร้างระบบคณะลูกขุนสำหรับอาชญากรรมร้ายแรง และลงทุนในเทคโนโลยีที่ก้าวหน้า เช่น โดรนและเรดาร์ เพื่อต่อต้านกลุ่มอาชญากรบนท้องถนนและชายแดน

เพื่อส่งเสริมมาตรการในการต่อต้านอาชญากรรมอย่างจริงจัง ประธานาธิบดีเอกวาดอร์แสดงความตั้งใจเมื่อสัปดาห์ที่แล้วว่า จะจัดให้มีการลงประชามติเพื่อให้ผู้มีสิทธิออกเสียงโหวตว่าอยากให้มีการใช้มาตรการรักษาความปลอดภัยที่เข้มงวดยิ่งขึ้นหรือไม่

สำหรับบรรดานักวิเคราะห์ ความตั้งใจและข้อเสนอของโนโบอาเป็นตัวกระตุ้นสำคัญที่ทำให้แก๊งอาชญากรรมแสดงปฏิกิริยาสนองตอบ

“พวกมาเฟียที่เกี่ยวข้องกับการค้ายาเสพติดได้ตอบโต้เพื่อแสดงให้เห็นว่าพวกเขาสามารถปิดล้อมประชาธิปไตยได้” ชิริโบกากล่าว

นักรัฐศาสตร์รายเดิมเชื่อว่า การประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินล่าสุดของประธานาธิบดีโนโบอา ภายหลังการหนีออกจากเรือนจำของ “ฟิโต" และเหตุจลาจลที่ตามมา มีส่วนทำให้การตอบโต้ของกลุ่มอาชญากรรมลุกลามบานไปถึงขั้นบุกยึดสถานีโทรทัศน์

“คำสั่งของเขาดูเหมือนจะสนับสนุนให้เกิดสงคราม ซึ่งกลุ่มมาเฟียได้ปฏิบัติการให้เห็นอยู่ในตอนนี้” เขากล่าว

เขาบอกด้วยว่า “การตอบสนองของโนโบอาเป็นไปในทิศทางเดียวกับอดีตประธานาธิบดีกิเยร์โม ลาสโซ และเลนิน โมเรโน กล่าวคือเป็นการพยายามแสดงออกถึงความแข็งแกร่ง แต่กลับไม่มีนวัตกรรมอะไรใหม่ ๆ ที่สำคัญ และปฏิกิริยาของกลุ่มอาชญากรเหล่านี้คือ ‘เดี๋ยวก่อนนะ เราต่างหากที่คุมที่นี่อยู่ และเราจะแสดงให้คุณเห็นเอง’”

3. การควบคุมการค้ายาเสพติด

กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ประมาณการเมื่อปี 2019 ว่า โคเคนของโคลอมเบีย 1 ใน 3 ไหลผ่านเอกวาดอร์ ก่อนมุ่งหน้าไปยังอเมริกาเหนือและยุโรป

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ประเทศที่มีพรมแดนติดกับโคลอมเบียและเปรู (ผู้ผลิตรายใหญ่ทั้งคู่) โดดเด่นขึ้นมาในตลาดต่างประเทศที่ยาเสพติดเติบโตขึ้น

สิ่งนี้เห็นได้จากปริมาณยาเสพติดที่ถูกยึดได้มากขึ้น การค้นพบห้องทดลอง (ห้องแล็บ) ยาเสพติดมากขึ้น ที่สำคัญคือการใช้ความรุนแรงที่เพิ่มขึ้นแบบทวีคูณ

แก๊งอาชญากรรมที่มีอำนาจมากขึ้นเรื่อย ๆ เช่น โลบอส, โชเนรอส และไทเกอโรเนส มีความเชื่อมโยงที่แน่นแฟ้นกับแก๊งค้ายาเสพติดข้ามชาติยักษ์ใหญ่

รายงานจากผู้เชี่ยวชาญ InsightCrime ระบุว่า โดยธรรมเนียมปฏิบัติ องค์กรอาชญากรรมในเอกวาดอร์จะทำงานแบบแยกส่วน โดยทำหน้าที่เป็นผู้รับเหมางานต่อมาจากองค์กรอาชญากรรมต่างประเทศ

หลังการถอนกำลังของกองทัพปฏิวัติโคลอมเบีย (FARC) อันเป็นผลมาจากข้อตกลงสันติภาพกับรัฐบาลโคลอมเบีย เอกวาดอร์ก็มีความโดดเด่นมากขึ้นในตลาดค้ายาเสพติดระหว่างประเทศ

กลุ่มผู้ไม่เห็นด้วยกับ FARC และองค์กรอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการค้ายาเสพติด เป็นผู้นำในการกระจายห่วงโซ่การผลิตและจำหน่ายโคเคน สถานการณ์เช่นนี้ได้ทำให้กลุ่มมาเฟียจากเอกวาดอร์ได้เข้ามาสู่ธุรกิจยาเสพติด

กลุ่มเหล่านี้ ซึ่งเน้นปฏิบัติการบริเวณชายแดนติดกับเอกวาดอร์ในภูมิภาคนารินโญ (Nariño) และภูมิภาคปูตุมาโญ (Putumayo) ของโคลอมเบีย เป็นพันธมิตรกับกลุ่มค้ายาเม็กซิกันและองค์กรในยุโรปอื่น ๆ ซึ่งส่วนใหญ่มาจากทางตะวันตกของคาบสมุทรบอลข่าน

ผู้เชี่ยวชาญระบุว่า การมีส่วนร่วมขององค์กรอาชญากรรมหลายแห่งจากหลายประเทศ ก่อให้เกิดข้อพิพาทเกี่ยวกับดินแดน และทำให้เกิดความรุนแรงในเอกวาดอร์มากขึ้น

ในบรรดาองค์กรอาชญากรรมเหล่านี้ แก๊งค้ายาเม็กซิกัน 2 กลุ่มก็มีความโดดเด่นไม่แพ้กัน ได้แก่ แก๊งซีนาโลอา (Sinaloa) ซึ่งเชื่อกันว่าได้เริ่มปฏิบัติการแบบเงียบ ๆ ในเอกวาดอร์ตั้งแต่ปี 2003 และแก๊งซีเจเอ็นจี (Jalisco New Generation Cartel - CJNG)

ในอดีต โชเนรอสร่วมมือกับแก๊งซีนาโลอา ในขณะที่แก๊งโลบอส, ลาการ์โทส และไทเกอโรเนส เป็นพันธมิตรกับซีเจเอ็นจี