เหตุใดการสังหารเจ้าพ่อยาเสพติดรายใหญ่เม็กซิโก ไม่อาจยุติความรุนแรงในประเทศได้ ?

การสังหาร เนเมซิโอ โอเซเกรา เซร์บันเตส หรือเอล เมนโช โดยกองกำลังความมั่นคงของเม็กซิโกเมื่อวันที่ 22 ก.พ. ที่ผ่านมา นับเป็นความสำเร็จครั้งใหญ่ของประเทศในภูมิภาคลาตินอเมริกาแห่งนี้ กับการกำจัดอิทธิพลของแก๊งค้ายาเสพติด

อย่างไรก็ดี เหตุการณ์ครั้งนี้จะส่งแรงสั่นสะเทือนอย่างไรถึงเครือข่ายอาชญกรรมที่เหลืออยู่ในประเทศ

'เอล เมนโช' คือใคร?

ชายผู้เป็นที่รู้จักกันในชื่อ 'เอล เมนโช' คือผู้นำของกลุ่มแก๊งค้ายาเสพติดที่มีชื่อว่า 'ฮาลิสโก นิว เจเนอเรชัน คาร์เทล' (Jalisco New Generation Cartel) หรือ CJNG นี่คือองค์กรอาชญากรรมที่ผงาดขึ้นมาเป็นหนึ่งในกลุ่มที่น่าเกรงกลัวที่สุดในเม็กซิโกตลอดทศวรรษที่ผ่านมา

ภายใต้การกุมบังเหียนของเอล เมนโช กลุ่ม CJNG ได้กลายเป็นผู้เล่นหลักของเครือข่ายค้ายาเสพติดระดับโลกมาตั้งแต่ปี 2011

องค์กรอาชญากรรมแห่งนี้ได้ขยายปฏิบัติการของตัวเองไปสู่การค้ามนุษย์ การทำเหมืองทองผิดกฎหมาย หรือแม้แต่การทำธุรกิจผลิตอะโวคาโด

จะเกิดอะไรขึ้นกับแก๊งค้ายา CJNG ?

ผู้เชี่ยวชาญที่ให้สัมภาษณ์กับบีบีซีนิวส์เตือนว่า ความซับซ้อนของโครงสร้างแก๊งค้ายาเสพติดทำให้การสังหาร 'เอล เมนโช' ไม่น่าจะทำให้องค์กรของเขาล่มสลายลงได้

"การเสียชีวิตของเอล เมนโช มีนัยสำคัญเชิงสัญลักษณ์อย่างมาก" ศาสตราจารย์แอนเน็ตต์ ไอด์เลอร์ ผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงโลกจากสถาบันบลาวัตนิกเพื่อการบริหารรัฐกิจ (Blavatnik School of Government) มหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด กล่าว

"เขาเป็นศูนย์กลางของ CJNG ซึ่งเติบโตจนกลายเป็นหนึ่งในองค์กรอาชญากรรมที่ทรงอิทธิพลที่สุดของเม็กซิโก มีเครือข่ายทั้งในประเทศและระดับนานาชาติ"

"แต่ฉันไม่คิดว่ามันจะส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อการค้ายาเสพติดโดยรวม ห่วงโซ่อุปทานยังคงอยู่"

ตัวอย่างมากมายในอดีตได้พิสูจน์แล้วว่าแก๊งค้ายาเสพติดมีความยืดหยุ่นในการปรับตัวแค่ไหนหลังต้องเสียผู้นำคนสำคัญขององค์กรไป

คู่แข่งคนสำคัญของแก๊ง CJNG อย่าง ซีนาโลอา คาร์เทล ซึ่งยังคงอยู่รอดได้ แม้ผู้นำของกลุ่มอย่าง โฮอากิน กุซมาน โลเอรา หรือที่รู้จักในชื่อ "เอล ชาโป" จะถูกจับกุมซ้ำแล้วซ้ำเล่า ก่อนจะหลบหนีออกมาได้หลายครั้ง

การจับกุมครั้งล่าสุดของเขาเกิดขึ้นในปี 2016 และนำไปสู่การถูกคุมขังในเวลาต่อมา

ศ.ไอด์เลอร์เสริมว่า แก๊งค้ายาเสพติดเหล่านี้ฝังรากลึกทั้งในระบบเศรษฐกิจและสังคมภายในเม็กซิโก

"พวกเขามักเสนอการจ้างงานและช่องทางทำมาหากินให้กับประชาชนในพื้นที่"

แก๊งค้ายาเสพติดคาดการณ์มาก่อนหรือไม่ว่าต้องสูญเสียผู้นำ

เจนนิเฟอร์ สกอตแลนด์ ผู้เชี่ยวชาญด้านองค์กรอาชญากรรมจากสถาบันคลังสมองรอยัล ยูไนเต็ด เซอร์วิสเซส (Royal United Services Institute) ซึ่งตั้งอยู่ในกรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร ระบุว่า องค์กรอาชญากรรมมักเตรียมรับมือไว้ล่วงหน้ากับความเป็นไปได้ที่ผู้นำหรือพ่อค้ายาเสพติดซึ่งควบคุมองค์กรจะถูกจับกุมหรือสังหาร

"'เอล เมนโช' ตกเป็นเป้าหมายของรัฐบาลเม็กซิโกมาหลายปีแล้ว ดังนั้นจึงเป็นไปได้ว่า CJNG ได้วางแผนการสืบทอดตำแหน่งของเขาไว้ล่วงหน้า" เธอกล่าวกับบีบีซีนิวส์

ภายหลังการสังหาร "เอล เมนโช" เมืองกวาดาลาฮารา ซึ่งเป็นเมืองใหญ่อันดับสามของเม็กซิโกและเป็นเมืองหลวงของรัฐฮาลิสโก ตกอยู่ในความโกลาหล เมื่อสมาชิกระดับปฏิบัติการของแก๊งค้ายาเสพติดออกมาตอบโต้ด้วยการก่อเหตุรุนแรงบนท้องถนน

นับแต่นั้นมาการโจมตีได้ลุกลามไปแล้วใน 20 รัฐของเม็กซิโก รวมถึงกรุงเม็กซิโกซิตีที่เป็นเมืองหลวงด้วย

สิ่งที่เกิดขึ้นดูจะตอกย้ำความกังวลของหลายฝ่ายว่า การเสียชีวิตของเซร์บันเตสอาจนำไปสู่ความเลวร้ายยิ่งกว่าเดิมของสถานการณ์ความมั่นคงในเม็กซิโก

แก๊ง CJNG มีชื่อเสียงฉาวโฉ่จากการโจมตีเจ้าหน้าที่รัฐและกองกำลังความมั่นคง รวมถึงการแสดงความรุนแรงอย่างโหดเหี้ยมต่อสาธารณะในสงครามแย่งชิงอาณาเขตกับกลุ่มคู่แข่ง

"ตอนนี้เราได้เห็นการตอบโต้แบบท้าทายอำนาจรัฐของ CJNG ทั่วเม็กซิโกแล้ว ไม่ว่าจะเป็นการปิดถนน การวางเพลิง และการโจมตีโครงสร้างพื้นฐาน ซึ่งเป็นรูปแบบการตอบสนองที่พบได้บ่อยจากกลุ่มอาชญากรรมจัดตั้งในเม็กซิโก เพื่อประท้วงการจับกุมบุคคลสำคัญหรือมาตรการบังคับใช้กฎหมายอื่น ๆ ของรัฐ" สกอตแลนด์กล่าวเสริม

ภัยคุกคามเพิ่มเติมอีกสองประการที่อาจเกิดขึ้น คือ ความขัดแย้งภายใน CJNG เพื่อแย่งชิงอำนาจแทนนายเซร์บันเตส และความพยายามฉวยโอกาสขยายอิทธิพลขององค์กรอาชญากรรมคู่แข่ง

"สัญญาณใด ๆ ของความอ่อนแอ อาจเปิดทางให้กลุ่มคู่แข่ง เช่น ซีนาโลอา คาร์เทล พยายามชิงคืนการควบคุมพื้นที่ในเขตที่มีข้อพิพาท"

แก๊งค้ายาใดบ้างที่ยังเป็นภัยความมั่นคง ?

ปัจจุบันยังมีอีกหนึ่งคำถามสำคัญคือ ทางการเม็กซิโกจะสามารถทำสงครามสองด้านพร้อมกันได้อย่างไร ในเมื่อกองกำลังความมั่นคงกำลังปฏิบัติการครั้งใหญ่ต่อซีนาโลอา คาร์เทล อยู่แล้ว

ศ.ไอด์เลอร์มองว่า สถานการณ์นี้ตั้งคำถามต่อแนวทาง "ตัดหัวผู้นำ" (decapitation approach) ที่รัฐบาลเม็กซิโกใช้อยู่ในการรับมือกับองค์กรอาชญากรรม

เธอเตือนว่า "แนวทางนี้ไม่ได้จัดการกับโครงสร้างขององค์กรอาชญากรรม และก็ไม่ได้แตะต้องปัญหาอุปสงค์ยาเสพติดในประเทศตะวันตกด้วย"

เรียบเรียงโดย แอนดรูว์ เว็บบ์ บีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส