เมื่ออัยการภาค 6 มีคำสั่งไม่ฟ้อง พอล แชมเบอร์ส ที่สุดแล้ว ผู้ต้องรับผิดชอบต่อกรณีนี้ควรเป็นใคร ?

เป็นเวลาเกือบเดือนที่ ดร.พอล แชมเบอร์ส นักวิชาการผู้เชี่ยวชาญด้านกองทัพ ถูกกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายใน (กอ.รมน.) ภาค 3 เข้าแจ้งความว่าเขามีความผิดในคดีอาญามาตรา 112 และ พ.ร.บ. คอมพิวเตอร์ฯ ก่อนที่อธิบดีอัยการภาค 6 มีคำสั่งไม่ฟ้องเมื่อวานนี้ (1 พ.ค.)

หลังเขาได้รับหมายจับจากศาลพิษณุโลกและเข้ารายงานตัวกับตำรวจสถานีภูธร (สภ.) เมืองพิษณุโลกเมื่อต้นเดือน เม.ย. ที่ผ่านมา นักวิชาการชาวอเมริกันจากสถานประชาคมอาเซียนศึกษา คณะสังคมศาสตร์ ม.นเรศวร ถูกฝากขังอยู่ที่เรือนจำจังหวัดพิษณุโลกเป็นเวลาสองคืน ก่อนศาลจะให้ประกันตัวชั่วคราวโดยให้วางเงินประกัน 300,000 บาท และให้มารายงานตัวต่อเจ้าหน้าที่ทุก 30 วัน รวมทั้งติดกำไลติดตามตัวหรืออีเอ็ม (EM) ซึ่งถูกถอดออกก่อนอธิบดีอัยการภาค 6 มีคำสั่งไม่ฟ้องเพียงหนึ่งวัน

นอกจากนี้ สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง (ตม.) ยังเพิกถอนวีซ่าทำงานของ ดร.พอลด้วย แม้คดีความยังไม่ถึงที่สุด ไม่นับรวมการถูกตรวจค้นสถานที่ทำงาน ถูกตรวจยึดอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ และการถูกออกหมายจับที่ไม่พบว่ามีหมายเรียกก่อนหน้านี้ อีกทั้งล่าสุด ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชนยังรายงานด้วยว่า มหาวิทยาลัยนเรศวรได้มีคำสั่งยกเลิกการจ้างงาน ดร.พอล แชมเบอร์ส แล้ว

จังหวะดำเนินคดีที่ส่งแรงกระเพื่อมระดับประเทศ

การดำเนินคดีกับ ดร.พอล ส่งผลให้เกิดปฏิกิริยาจากสหรัฐอเมริกาตามมา ไม่ว่าจะเป็นการออกแถลงการณ์ของ แทมมี บรูซ โฆษกกระทรวงการต่างประเทศ (กต.) ของสหรัฐฯ ที่ระบุว่า "รู้สึกตกใจ" และ "ตอกย้ำถึงความกังวลที่มีมาอย่างยาวนาน" ของสหรัฐฯ ต่อการใช้กฎหมายหมิ่นพระบรมเดชานุภาพในประเทศไทย โดยทางสถานเอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจำประเทศไทยได้เข้ามาติดตามเรื่องนี้อย่างใกล้ชิด

ด้านสมาคมรัฐศาสตร์อเมริกัน (American Political Science Association - APSA) ยังส่งหนังสือไปยังนายมาร์โก รูบิโอ รมว.ต่างประเทศของสหรัฐฯ, สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแห่งสหรัฐ, สมาชิกวุฒิสภาของสหรัฐฯ รวมถึง นายไพรัช พรสมบูรณ์ศิริ อัยการสูงสุดของไทย ให้เพิกถอนการฟ้องร้อง ดร.พอล โดยอ้างเรื่องหลักสิทธิมนุษยชน กฎหมายระหว่างประเทศ และข้อกังวลเรื่องเสรีภาพทางวิชาการ

ขณะที่ นางสาวศิริกัญญา ตันสกุล สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) แบบบัญชีรายชื่อและรองหัวหน้าพรรคประชาชน เคยออกมาเปิดเผยว่าการจับกุมตัว ดร.พอล ส่งผลกระทบต่อการเจรจาเรื่องมาตรการภาษีระหว่างสหรัฐฯ กับไทย เนื่องจากนักวิชาการจาก ม.นเรศวร ผู้นี้เป็นพลเมืองสหรัฐฯ และถูกดำเนินคดีโดยไม่เป็นธรรม

แม้ไม่เคยมีคำชี้แจงจากฝั่งรัฐบาลว่าการจับกุม ดร.พอล ทำให้การเจรจาระหว่างไทยกับสหรัฐฯ ติดขัดจริงหรือไม่ แต่นายทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี และบิดาของนายกรัฐมนตรีแพทองธาร ชินวัตร ได้เปิดเผยกับสื่อเมื่อช่วงสัปดาห์ที่แล้วว่าเหตุผลที่ทางสหรัฐฯ เลื่อนการเจรจากับไทยออกไปจากกำหนดการเดิม เป็นเพราะไทยถูกมองว่ามีความใกล้ชิดกับจีนเกินไป และการฟ้องร้อง ดร.พอล ก็เป็นสาเหตุหนึ่งที่ส่งผลกระทบต่อเรื่องนี้

ไม่ชั่วโมงหลังอัยการภาค 6 สั่งไม่ฟ้อง ดร.พอล พรรคเพื่อไทยก็ออกมาเคลื่อนไหว โดยนายก่อแก้ว พิกุลทอง สส.บัญชีรายชื่อ ออกมาขอบคุณที่ทางอธิบดีอัยการภาค 6 ไม่สั่งฟ้องนักวิชาการอเมริกันในคดี ม.112 และ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ "อันเป็นการช่วยลดปัจจัยลบ ซึ่งอาจถูกฝ่ายสหรัฐอเมริกาหยิบยกขึ้นมาใช้ในการเจรจาทางการค้าระหว่างสองประเทศ"

อย่างไรก็ตาม คดีนี้ยังต้องรอดูต่อว่าผู้บัญชาการตำรวจภูธรภาค 6 จะเห็นแย้งกับคำสั่งของอธิบดีอัยการภาค 6 หรือไม่

กระบวนการดำเนินคดีที่มีคำถาม

คดีความระหว่างหน่วยงานความมั่นคงของไทยกับ ดร.พอล ยังทำให้เห็นถึงกระบวนการทางกฎหมายที่มีปัญหาตั้งแต่ต้น หากสรุปจากข้อมูลที่ทางคณะกรรมาธิการทหาร สภาผู้แทนราษฎร ได้รับการชี้แจงจากนายทหารของกองทัพภาคที่ 3 ซึ่งมาชี้แจงในนามของ กอ.รมน.ภาค 3 เมื่อสัปดาห์ก่อน โดยนายวิโรจน์ ลักขณาอดิศร สส.บัญชีรายชื่อจากพรรคประชาชน ในฐานะประธาน กมธ.ทหารฯ บอกกับบีบีซีไทยว่า สารตั้งต้นของเรื่องนี้มาจากโพสต์เฟซบุ๊กของชายคนหนึ่ง

กมธ.ทหารฯ พบว่าทาง กอ.รมน.ภาค 3 นำบทโปรยภาษาอังกฤษบนสูจิบัตรเชิญชวนเข้าร่วมงานสัมมนาออนไลน์เรื่องการโยกย้ายและแต่งตั้งนายพลทหาร-ตำรวจระดับสูงของไทยในปี 2567 ซึ่งจัดโดยสถาบันเอเชียอาคเนย์ศึกษา ยูซุฟ อิสฮัค (ISEAS-Yusof Ishak Institute) ของสิงคโปร์ ที่แปลโดยนายอัษฎางค์ ยมนาค ผู้ที่เรียกตัวเองว่าเป็นนักวิชาการอิสระ มาแจ้งความ ดร.พอล

คำโปรยดังกล่าว ทาง ดร.พอลไม่ได้เป็นผู้เขียน ไม่ใช่ผู้เผยแพร่ แต่เป็นแค่ผู้ได้รับเชิญให้ไปพูดคุยในงานสัมมนาดังกล่าวเท่านั้น นอกจากนี้ คำแปลดังกล่าวก็ไม่ได้ถูกแปลและตรวจสอบโดยนักแปลผู้เชี่ยวชาญ ทำให้เกิดคำถามถึงความถูกต้องของภาษาในเวลาต่อมา

การกระทำของ กอ.รมน.ภาค 3 ยังถูกนายวิโรจน์วิจารณ์ว่า "ลุแก่อำนาจ" และไม่ชอบด้วยกฎหมาย เนื่องจากการดำเนินคดีกับ ดร.พอล ต้องมีมติจากคณะรัฐมนตรีผ่านสำนักนายกรัฐมนตรีลงมาก่อน ทาง กอ.รมน. ไม่สามารถตัดสินใจทำอะไรด้วยตัวเองได้ แม้พลตรีวินธัย สุวารี โฆษกกองทัพบก ยืนยันว่า กอ.รมน. มีอำนาจในการดำเนินการเรื่องนี้ก็ตาม

ประธาน กมธ.ทหารฯ ยืนยันไม่ปล่อยผ่านเรื่องนี้

วันนี้ (2 พ.ค.) นายวิโรจน์ ให้สัมภาษณ์กับบีบีซีไทยว่าทางกมธ.ทหารฯ จะรวบรวมข้อมูล ข้อสังเกต และเบาะแสต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับกรณีนี้ให้คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ตรวจสอบและไต่สวนว่าเจ้าหน้าที่ กอ.รมน.ภาค 3, เจ้าหน้าที่ตำรวจ สภ.เมืองพิษณุโลก, รวมถึง ตม. ทำหน้าที่ด้วยความบกพร่องหรือไม่ เพื่อดำเนินคดีต่อไป

"กรณีนี้จะปล่อยให้ผ่านอย่างเนียน ๆ ไม่ได้" เขากล่าว และเน้นย้ำด้วยว่าทาง กมธ.ทหารฯ จะให้ความเป็นธรรมกับทุกฝ่าย

ด้าน รศ.ดร.มุนินทร์ พงศาปาน อาจารย์คณะนิติศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์ ให้ความเห็นในรายการ "มีเรื่อง Live" ซึ่งมี น.ส.จอมขวัญ หลาวเพ็ชร์ เป็นพิธีกร วานนี้ (1 พ.ค.) ว่าการจะเอาผิดกับผู้แจ้งความหรือเจ้าหน้าที่ตำรวจนั้นถือเป็นเรื่องยาก เพราะต้องพิสูจน์ให้ได้ว่ามีเจตนากลั่นแกล้งจริงหรือไม่

"เจตนากลั่นแกล้งเพื่อให้ได้รับโทษทางอาญา บางคนเขาก็บอกได้ว่าตนเองเชื่อโดยสุจริตว่าการกระทำแบบนี้มันเป็นความผิด" รศ.ดร.มุนินทร์ กล่าวในรายการของจอมขวัญ "ถ้าเขาบอกว่าตัวเองรู้สึก sensitive (อ่อนไหว) กับเรื่องนี้มาก เขาจึงต้องการดำเนินคดีตามกฎหมาย ถึงแม้สุดท้ายไม่ได้เป็นการกระทำความผิด มันก็อาจดำเนินคดีกับเขายาก"

ขณะเดียวกัน ตัวแทนจากศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชนซึ่งเป็นผู้ให้คำปรึกษาด้านกฎหมายกับ ดร.พอล บอกกับบีบีซีไทยว่ายังอยู่ระหว่างการหารือภายในว่าจะดำเนินอย่างไรต่อจากนี้

อย่างไรก็ตาม นายวิโรจน์ กล่าวต่อว่ากรณีนี้ทำให้เห็นปัญหาหลัก ๆ ที่สำคัญ นั่นคือการถ่วงดุลอำนาจในทางปฏิบัติ ซึ่งเขามองว่า กอ.รมน. เป็นหน่วยงานที่ "สถาปนาตัวเอง เอายี่ห้อของความจงรักภักดีมาแปะหน้า แล้วใช้ ม.112 ตามอำเภอใจจนเคยตัว" ส่งผลให้หน่วยงานอื่น ๆ เช่น ตำรวจ เกิดความเกรงใจ กลไกประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาที่ใช้ในการถ่วงดุลจึงทำงานไม่ได้

"พอเห็นยี่ห้อ กอ.รมน. ปุ๊บ ตำรวจแทนที่จะถามว่าคุณมีอำนาจในการแจ้งความไหม ก็ไม่กล้าถาม ต้องพิจารณาว่าหลักฐานมีความน่าเชื่อถือตามมาตรา 134 วรรค 2 ของ ป.วิอาญาไหม ก็ไม่กล้าตรวจสอบ" เขากล่าว

"ผู้กระทำไม่รู้ว่าตัวว่าสิ่งที่ทำอยู่นี้ กระทบกระเทือนถึงพระเกียรติยศของสถาบันพระมหากษัตริย์ และกรณีนี้เรียกได้ว่าเหิมเกริมจนลืมคิดถึงผลกระทบปากท้องและเศรษฐกิจของประชาชนคนไทย" นายวิโรจน์วิจารณ์ กอ.รมน. อย่างเผ็ดร้อน

นายวิโรจน์ยังบอกด้วยว่าการดำเนินคดีกับ ดร.พอล ยังเกี่ยวข้องกับกฎหมายระหว่างประเทศด้วย และหนึ่งในนั้นคือคำสั่งฝ่ายบริหารที่ 14078 ซึ่งลงนามโดยอดีตประธานาธิบดีโจ ไบเดน และยังบังคับใช้มาจนถึงตอนนี้

"พูดตรง ๆ ก็เป็นมาตรการช่วยเหลือชาวอเมริกันเวลาถูกจับกุมคุมขังอย่างไม่ถูกต้อง ดังนั้น มันจึงไม่ใช่แค่เรื่องเราไม่สั่งฟ้องและปล่อยตัว [ดร.พอล] แล้วมันจบ มันครอบคลุมถึงว่าเราจะต้องมีมาตรการอื่นใดที่ทำให้เขาเชื่อใจได้ว่าพลเมืองชาวอเมริกันจะไม่ถูกกระทำอย่างไม่เป็นธรรมอีกในอนาคต ด้วยแรงกดดันทางภูมิรัฐศาสตร์ จากการเมืองระหว่างประเทศ แล้วก็เรื่องของความร้ายแรงจากสิ่งที่ [กอ.รมน.] ทำ ผมคิดว่าคงต้องมีกลไกเข้ามาดูเรื่องแบบนี้" สส.พรรคประชาชน กล่าวกับบีบีซีไทย