นักวิจัยพบ มดรู้จักการตัดขาเพื่อช่วยชีวิตเพื่อนมดที่บาดเจ็บได้เป็นครั้งแรก

นักวิจัยได้สังเกตเห็นความคล้ายคลึงกันอย่างน่าตะลึงระหว่างสังคมมดและสังคมมนุษย์มานานแล้ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งในโครงสร้างทางสังคมและความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล

ตอนนี้ นักวิทยาศาสตร์ได้ไขความกระจ่างมากขึ้นเกี่ยวกับความซับซ้อนของพฤติกรรมของมด

นักวิจัยได้สังเกตปรากฏการณ์ที่น่าทึ่งในมดช่างไม้ฟลอริดา ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่มีสีน้ำตาลและพบเห็นอย่างแพร่หลาย ในการศึกษาที่ไม่เคยมีใครทำมาก่อน กลุ่มนักวิจัยได้บันทึกภาพวิดีโอมดเหล่านั้นช่วยตัดขาของเพื่อน เพื่อช่วยชีวิตมัน

เอริค แฟรงค์ นักนิเวศวิทยาด้านพฤติกรรมจากมหาวิทยาลัยวูร์ซบวร์กและนักวิจัยหลักในการศึกษานี้ระบุในเอกสารวิจัยของเขาว่า "นี่เป็นตัวอย่างแรกในอาณาจักรมด ที่บรรดามดได้กำจัดอวัยวะจากร่างกายมดตัวอื่น เพื่อรักษาชีวิตเพื่อนร่วมสายพันธุ์"

การศึกษานี้ถือเป็นตัวอย่างใหม่ที่แสดงให้เห็นถึงการแทรกแซงด้วยการผ่าตัดในสัตว์ โดยเน้นที่พฤติกรรมเห็นแก่ผู้อื่นในระดับที่ไม่เคยมีมาก่อน

ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่า แม้ก่อนหน้านี้มีการจดบันทึกเกี่ยวกับสังคมมดไว้ เกี่ยวการกระทําต่าง ๆ เช่น การดูแลเพื่อนที่ได้รับบาดเจ็บและการเสียสละชีวิตเพื่อปกป้องอาณาจักร แต่นี่เป็นกรณีแรกซึ่งมีการบันทึกเกี่ยวกับพฤติกรรมการแทรกแซงเพื่อการช่วยชีวิตโดยตรง

การสังเกตนี้เพิ่มมิติใหม่ให้กับความเข้าใจของเราเกี่ยวกับพฤติกรรมของมด รวมถึงความสามารถในการทำสิ่งที่ซับซ้อนและไม่เห็นแก่ตัวของพวกมัน

การต่อสู้อย่างดุเดือดที่หน้าประตู

สังคมมดแสดงพฤติกรรมที่หลากหลาย ซึ่งคล้ายกับวิถีปฏิบัติของมนุษย์ มดบางชนิดเก็บใบไม้และกิ่งไม้ เพาะเลี้ยงเชื้อราบนใบไม้ และกินเชื้อราเป็นอาหารภายในรัง

ขณะที่มดชนิดอื่น ๆ ก็ทำการเลี้ยงแมลง เช่นให้ที่อยู่กับเพลี้ยในรัง และเก็บเกี่ยวของเหลวที่อุดมด้วยสารอาหารที่เรียกว่า "น้ำค้างนม" จากพวกมัน

วันหนึ่งที่หน้าประตูบ้านของผม ผมเห็นมดตัวหนึ่งแทงหัวของมดอีกตัวหนึ่งลงบนหนวดของตัวเอง ในขณะที่ลากร่างที่ไร้ชีวิตของมดอีกตัวไปพร้อมกัน

ดร.ปริยาดาร์ชาน ธาร์มาราจาน นักกีฏวิทยาที่สถาบันวิจัย ATREE ในเมืองบังกาลอร์ของอินเดียกล่าวว่า ความขัดแย้งสามารถเกิดขึ้นได้แม้ในหมู่มดในสายพันธุ์เดียวกัน หากพวกมันมาจากรังที่แตกต่างกัน ความขัดแย้งมักจะไม่หนีไปจากเรื่องของทรัพยากร เช่น อาหารและที่อยู่อาศัย

ในบรรดาพฤติกรรมที่น่าสนใจที่สุดของมดคือ สิ่งที่เรียกว่า "มดสร้างทาส" อธิบายคือ พวกมันบุกรุกรังของมดสายพันธุ์อื่น ลักพาตัวตัวอ่อนเพื่อเลี้ยงเป็นทาสภายในอาณานิคมของตัวเอง

ดร.บายดิยา นักกีฏวิทยาจากศูนย์วิจัยสิ่งแวดล้อม Aranya ในรัฐกัวของอินเดียกล่าวว่า “มดนายทาสจะไม่มีความสัมพันธ์กับมดที่ถูกทำให้เป็นทาส มันเป็นเรื่องของการใช้มดที่จับมาได้ให้ทํางานบํารุงรักษาในอาณาจักรของมันเอง”

วัตถุประสงค์หลักของพวกมันคือ การปล้นทรัพยากรจากอาณาจักรของคู่แข่ง

“ในระหว่างการต่อสู้ดังกล่าว มดจากอาณาจักรผู้ถูกรุกรานจะปกป้องรังของพวกเขาด้วยความดุร้ายอย่างยิ่ง อย่างไรก็ตาม หากมดที่บุกรุกสามารถจับมดราชินีได้ ความพยายามในการป้องกันของมดทหารและมดงานจะยุติลง ผลคือเป็นการยอมจํานนมอบอาณาจักรให้แต่โดยดี” สหนาชรี นักวิจัยที่สถาบัน ATREE ในบังกาลอร์กล่าว

โครงสร้างทางสังคมของมด

ภายในรังของมด จะประกอบด้วย มดราชินี มดตัวผู้ มดงาน และมดทหาร ทั้งหมดมีบทบาทที่แตกต่างกัน ภายในอาณาจักรมด มดส่วนใหญ่เป็นตัวเมีย แต่มีเพียงไม่กี่ตัวเท่านั้นที่มีความสามารถในการสืบพันธุ์ มดที่สืบพันธุ์ได้เรียกว่า มดราชินี

มดตัวผู้ ซึ่งมีอยู่จำนวนไม่มากนักในอาณาจักรและมีจุดประสงค์อย่างเดียว คือเพื่อผสมพันธุ์กับราชินี ทั้งนี้ หากมดราชินีถูกจับไป อาจหมายถึงการสิ้นสุดของอาณาจักรมดดังกล่าว

“มดราชินีมีความสําคัญต่อการสร้างและรักษาอาณาจักรมด ถ้าเธอหายตัวไป การอยู่รอดของอาณาจักรจะตกอยู่ในอันตราย ดังนั้น มดตัวอื่น ๆ มักจะเสี่ยงชีวิตเพื่อปกป้องมันระหว่างการถูกรุกราน” ดร.บายดิยากล่าว

ก่อนฤดูผสมพันธุ์ มดราชินีและมดตัวผู้สืบพันธุ์จะออกจากรังเพื่อเข้าร่วมเที่ยวบินวิวาห์ (nuptial flight) หรือพิธีกรรมการผสมพันธุ์ที่ราชินีเลือกตัวผู้จากอาณาจักรอื่น ๆ กลางอากาศ หลังจากผสมพันธุ์แล้ว มดราชินีจะร่อนลง ลอกปีก สร้างรังใหม่ใต้ดิน และเริ่มวางไข่ ไข่จะฟักออกมาเป็นมดงานที่จะช่วยขยายอาณาจักรใหม่

กระบวนการนี้ได้แสดงให้เห็นถึงบทบาทสําคัญของมดราชินีเพื่อสร้างความต่อเนื่องของอาณาจักร และนั่นจึงเป็นเหตุผลอธิบายว่า การจับมดราชินีสามารถนําไปสู่การล่มสลายของอาณาจักรทั้งหมดได้อย่างไร

ลําดับชั้นในอาณาจักรมด

อาณาจักรมดได้กำหนดลําดับชั้นไว้เป็นอย่างดี แบ่งบทบาทที่แตกต่างกันให้กับมดประเภทต่าง ๆ

“กลยุทธ์การสื่อสารของมดนั้นซับซ้อนอย่างไม่น่าเชื่อ” ดร.บายดิยา อธิบาย และกล่าวว่า “กลยุทธ์การสื่อสารเหล่านี้ บวกกับธรรมชาติเชิงสังคมของพวกมัน เป็นเหตุผลว่าทำไมมดเต็มใจที่จะเสียสละชีวิตเพื่อปกป้องอาณาจักร”

มดดำเนินงานภายในรังด้วยการจัดลําดับความสําคัญ โดยให้ความสําคัญกับสวัสดิภาพของอาณาจักรเหนือการอยู่รอดของมดแต่ละตัว

ดร.บายดิยาอธิบายอย่างละเอียดว่า “เป้าหมายหลักของสิ่งมีชีวิตทั้งหมดคือการสร้างลูกหลานที่มีสุขภาพดีและรับรองว่ายีนของพวกมันจะถูกส่งต่อและคงอยู่ ในอาณาจักรมด มดทั้งหมดเป็นพี่น้องกันโดยแบ่งปันองค์ประกอบทางพันธุกรรมประมาณ 75% มดราชินีทำหน้าที่สืบพันธุ์ได้เพียงตัวเดียว และไข่ของเธอมีความสําคัญต่ออนาคตของอาณาจักร”

เขากล่าวเสริมว่า “ดังนั้น มดงานและมดทหารจึงมุ่งเน้นไปที่การให้อาหารและปกป้องมดราชินี การเลี้ยงดูตัวอ่อน และช่วยนำทางการเติบโตและการพัฒนามดรุ่นใหม่”

ความมุ่งมั่นที่ฝังลึกในการรักษาความอยู่รอดของอาณาจักรนี้อธิบายได้ว่า ทําไมมดถึงยอมทำแทบทุกสิ่งอย่าง แม้กระทั่งยอมสละชีวิต ในระหว่างการถูกรุกราน

มดสื่อสารกันอย่างไร

มดใช้หนวดที่มีประสาทสัมผัสที่อ่อนไหวในการสื่อสารและการอยู่รอด หนวดเรียวยาวสองเส้นที่ยื่นออกมาจากส่วนหัวเหนือดวงตา มีความสําคัญต่อการทํางานประจําวันของพวกมัน

ตัวอย่างเช่น เมื่อมดค้นพบแหล่งอาหารที่มีขนาดใหญ่เกินกว่าจะใช้ประโยชน์ได้เพียงลําพัง มันจะทําเครื่องหมายตําแหน่งด้วยฟีโรโมน เส้นทางทางเคมีนี้ทําหน้าที่เหมือนระบบ GPS โดยนําสมาชิกอาณาจักรตัวอื่น ๆ เดินทางไปยังกองอาหาร

“หากมดสูญเสียหนวด พวกมันจะสูญเสียความสามารถในการนําทาง สื่อสาร และรู้สึกถึงอันตราย โดยพื้นฐานแล้ว หนวดมีความสําคัญต่อการอยู่รอดของมด” ดร.ดาร์มาราจาน กล่าว

การหาเลี้ยงอาณาจักร

มดมีวิธีการใหม่ ๆ ในการทําเครื่องหมายให้กับอาหารเพื่อดึงดูดมดตัวอื่น ๆ เพื่อร่วมกันนำอาหารไปยังสถานที่ที่ปลอดภัย จากนั้นพวกมันก็กินกันเป็นกลุ่ม

ระบบการสื่อสารที่โดดเด่นนี้เน้นยำถึงความซับซ้อนของชีวิตในสังคมมดอีกด้วย