Falanqayn: Xabbad joojinta Iiraan – guul uu qayb ahaan Trump gaaray laakinse qiime sare ugu fadhida

Xigashada Sawirka, EPA

Waqtiga akhriska: 6 daqiiqo

Ugu dambayntii, waxay u muuqataa inuu caqligu shaqeeyey, ugu yaraan wakhtigan.

Saacadu markay ahayd 18:32 wakhtiga Washington, madaxwayne Donald Trump waxa uu ku soo dhigay bartiisa Truth Social in Maraykanka iyo Iiraan ay "aad ugu kala fog yihiin" heshiis nabadeed oo "waara" iyo inuu ogolaaday xabad joojin laba todobaad ah si loo ogolaado wada xaajoodyada.

Runtii ma aysan ahayn daqiiqaddii ugu dambeysay, laakiin iyadoo Trump uu soo hayey wakhtigii kama dambaysta ahaa ee uu qabsaday oo ahaa 20:00 EDT (03:00 saacadda Afrikada Bari ee Arbacada) ee kama dambaysta ah ee lagu gaarayo heshiis ama uu Mareykanku qaadi lahaa weerarro ballaaran oo ka dhan ah kaabayaasha tamarta Iiraan iyo kaabayaasha gaadiidka ayey arrintu aad ayey ugu soo dhawaatay.

Waxaas oo dhami waxa ay ku xiran yihiin in Iiraan ay sidoo kale hakiso colaadda oo ay si buuxda u furto marinka Hormuz ee isu socodka maraakiibta ganacsiga, taas oo talisku uu sheegay in uu samayn doono, iyaga oo ku adkaysanaysa in ay wali ku hogaaminayaan "maamulka" marin biyoodka.

Heshiisku wuxuu u saamaxay Trump inuu ka soo baxo mowqif aad u ciriiryoon oo u qaatay kaasoo ah ama inuu ku sii socdo ballanqaadkiisii ahaa "in ilbaxnimo dhan ay dhiman doonto caawa" ama inuu dib u dhaco oo uu wiiqo kalsoonidiisa. Si kastaba ha ahaatee, madaxweynaha Maraykanku waxa laga yaabaa in uu naftiisa u door biday inuu si KMG ah u nafiso.

Maraykanka iyo Iiraaniyiinta ayaa hadda wada xaajood ka geli doona labada toddobaad ee soo socda, iyaga oo iibsanaya waqti ay isku dayaan in ay gaaraan heshiis rasmi ah. Waxay u badan tahay in uu noqon doono safar adag, laakiin ganacsiga saliidda ayaa qiimaha fuustada saliid ah waxay hoos uga dhacday $ 100 markii ugu horeysay maalmo gudahood, ayadoo saamiyada Mareykankana ay sare u kaceen. Waxaa muuqata rajo ah in tii ugu darneyd ay dhamaatay.

Xitaa horumarka noocan oo kale ah wuxuu ahaa mid aad uga fog wax la hubo, ka dib markii Trump uu subaxnimadii Talaadada ku hanjabay dhimashada ilbaxnimada Iiraan, "in dib loo soo celin doono".

In hanjabaad ka timid madaxweynaha Mareykanka ay Iiraan ku cadaadisay in uu ogolaado nooca xabbad joojinta ee ay hore u diiddeen lama hubo.

Iska gudbi, siina wada aqrinta
BBC Somali WhatsApp

Warbixinada qotada dheer iyo wararka BBC Somali oo toos kuugu imanaaya WhatsApp.

Halkaan kaga soo biir

Dhamaadka xayeysiinta

Xitaa haddii xabbad joojinta labada toddobaad ah ay keento nabad waarta, dagaalka Iiraan iyo ereyadii Trump ee dhawaa ayaa laga yaabaa inay aasaas ahaan beddeleen sida adduunka intiisa kale u arkaan Mareykanka.

Ummad markii hore isu ekeysiin jirtay in ay noqoto quwad xasiloonida adduunka ka shaqaynaysa ayaa hadda ruxaysa aasaaska nidaamka caalamiga ah. Madaxweyne oo aad moodo in uu ku naaloon jiray burburinta shuruucda iyo dhaqamada siyaasadaha gudaha ayaa hadda sidaas oo kale ku samaynaya masraxyada adduunka.

Dimuqraadiyiinta ayaa si degdeg ah u dhaleeceeyay ereyada Trump Talaadadii, iyadoo qaarkood ay aad ugu fogaadeen inay ku baaqaan in xilka laga qaado.

" Way caddahay in madaxwaynuhu uu ku sii socday hoos u dhac oo aanu ku haboonayn inuu hogaamiyo," ayuu ku qoray barta X Joaquin Castro oo ka tirsan aqalka koongareeska.

Chuck Schumer, oo ah dimuqraadiga ugu sarreeya Senate-ka Mareykanka, ayaa sheegay in Republican kasta oo aan ku biirin u codeynta joojinta dagaalka Iiraan "uu leeyahay cawaaqib kasta oo tani ay keento".

Halka qaar badan oo ka mid ah xisbiga Trump ay garab istaageen madaxweynahooda, haddana waxay aad uga fogaatay arrintan taageerada caalamiga ah ee uu inta badan helo.

Austin Scott, oo ah xubin koongareeska ka mid ah, kana tirsan xisbiga Jamhuuriga ee laga soo doorto Georgia, isla markaana ah xubin sare oo ka tirsan Guddiga Adeegga Hubka ee Aqalka, ayaa si adag u naqdiyay hanjabaadaha Trump ee ku saabsan ilbaxnimada dhimanaysa.

"Hadallada madaxweynaha waa kuwo aan faa'iido lahayn," ayuu u sheegay BBC, "kuma raacsani iyaga".

Xigashada Sawirka, AP

Qoraalka sawirka, Marinka Hormuz

Senator Ron Johnson oo ah Senator ka tirsan gobolka Wisconsin, oo inta badan daacad u ah Trump, ayaa sheegay inay tahay "khalad weyn" haddii Trump uu raaco ololihiisa duqeynta. Xildhibaan Nathaniel Moran oo laga soo doorto Texas ayaa baraha bulshada ku qoray in aanu taageersanayn "burburinta 'xadaarad dhan''.

"Tani maaha cidda aan nahay," ayuu qoray, "kumana waafaqsana mabaadi'da muddada dheer hagayay Ameerika".

Senator Lisa Murkowski oo laga soo doorto Alaska, oo si joogta ah u mucaaradda madaxweynaha, ayaa sidaas oo kale si toos ah u qortay in hanjabaadda madaxweynaha "aan laga cafin karin isku day lagu doonayo in lagu helo wada xaajoodka Iiraan".

Aqalka Cad waxa ay u badan tahay in uu ka hor tago in ka faa'iidaysigaasi uu shaqeeyay, si kastaba ha ahaatee. Madaxweynaha oo ay soo foodsaartay hoos u dhaca tirada codbixintana, dhaleeceynta sii kordhaysa ee xisbigiisa iyo dhaqaalaha la halgamaya qiimaha tamarta sare, wax kasta oo ka baxsan colaadda waxay u badan tahay inay u noqoto gargaar.

Qoraalkiisa Truth Social ee uu kaga dhawaaqay xabbad joojinta, Trump wuxuu ku sheegay in Maraykanku "la kulmay oo uu dhaafey" dhammaan ujeeddooyinkiisa milatari.

Ciidamada Iiraan ayaa si weyn hoos loogu dhigay. In kasta oo taliskeedii Islaamiga ahaa uu weli xukunka hayo, qaar badan oo ka mid ah madaxdeeda sare ayaa lagu dilay duqaymo.

Hadda, si kastaba ha ahaatee, qaar badan oo ka mid ah ujeedooyinka Maraykanku sheegay ayuu weli shaki ku jiraa. Lama garanayo halka ay marayso uranium-ka Iiraan ee la bacrimiyey. Dalku wuxuu weli saamayn ku leeyahay wakiillada gobolka, sida fallaagada Xuutiyiinta ee Yemen.

Xitaa haddii Iiraan ay si buuxda u furto Hormuz - iyada oo aan shuruud looga dhigin canshuuraha ama lacagaha kale - awoodda ay u leedahay inay xakameyso barta muhiimka ah ee marin biyoodkaas juquraafi siyaasadeed ayaa aad uga cadcad sidii ay ahaan jirtay.

War qoraal ah oo uu soo saaray farriinta xabbad joojinta ee Trump ka dib, ayuu wasiirka arrimaha dibadda ee Iiraan Abbas Araghchi ku sheegay in Iiraan ay joojin doonto "howlgallada difaaca" ayna oggolaan doonto marin ammaan ah oo loo maro Hormuz "iyadoo la adeegsanayo isku-dubbaridka ciidamada qalabka sida ee Iiraan". Waxa uu intaa ku daray in Maraykanku aqbalay "qaabka guud" ee qorshaha Iiraan ee ka kooban 10ka qodob.

Qorshahaas waxaa ka mid ah in Mareykanka uu ciidamadiisa ka saaro gobolka, in laga qaado cunaqabateynta dhaqaale ee saaran Iiraan, bixinta magdhowga khasaaraha dagaalka iyo in Iiraan loo ogolaado in ay sii haysato maamulka Hormuz. Way adag tahay in la qiyaaso in Trump uu si dhab ah u aqbalayo mid ka mid ah shuruudahaas, taasoo ah calaamad muujinaysa in labada toddobaad ee wada xaajoodka ee soo socda ay noqon karaan khiyaano.

Waqtigan xaadirka ah, si kastaba ha ahaatee, tani waa qayb siyaasadeed oo guul u ah Trump. Hanjabaad cajiib ah ayuu sameeyay wuxuuna gaaray natiijadii uu rabay. Laakin xabad joojintu waa dib u dhigis ee ma aha heshiis joogto ah.

Laakin qiimaha ay madaxweynaha ugu kacayso hadalladiisa muddada dheer iyo ficilladiisa iyo guud ahaan dagaalka ayaan weli si buuxda loo qiimayn.