مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا؛ میانجی‌گری تاریخی پاکستان

یک مقام ارشد کاخ سفید تایید کرد که مذاکرات مستقیم هیئت‌های آمریکا و‌ ایران با حضور پاکستان در حال انجام است. منابع دولتی پاکستان پیش از این به بی‌بی‌سی همین را گفته بودند.

این مقام کاخ سفید همچنین جزئیات بیشتری در مورد اینکه چه کسانی از طرف آمریکا در این مذاکرات حضور دارند، ارائه داد. او گفت که هیئت اصلی، متشکل از جی دی ونس، معاون رئیس جمهور، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه و جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ است.

به گفته این مقام ارشد، اندرو بیکر، مشاور امنیت ملی و مایکل ونس، مشاور امور آسیا هم در هیئت آمریکا حضور دارند. به گفته این مقام کاخ سفید، کارشناسان آمریکایی در امور دیگر هم در اسلام‌آباد حضور دارند. به گفته او سایر کارشناسان هم از واشنگتن دی‌سی روند این مذاکرات را دنبال می‌کنند.

هیئت ایران به سرپرستی محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس؟ در این مذاکرات شرکت دارد. آقای قالیباف را وزیر امور خارجه، رئیس بانک مرکزی و چند مقام دولتی و نظامی و نماینده مجلس همراهی می‌کنند.

از زمان انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ تاکنون و قطع رابطه رسمی تهران و واشنگتن کمی پس از آن، دو کشور به طور موردی و بویژه درخصوص موضوعاتی که منافع مشترک دو کشور بوده است دیدارهای رودررو داشته‌اند. همچنین در مذاکراتی که در نهایت منجر به برجام شد (۲۳ تیر ۱۳۹۴ /۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵) دو کشور در سطح وزرای خارجه وقت دیدار رو در رو داشتند.

اما شاید بشود گفت که این اولین بار است که نمایندگان ایران و آمریکا در یک مذاکرات رودررو در این سطح با یکدیگر دیدار می‌کنند که این دست‌‌آورد بزرگی برای پاکستان است.

پاکستان بجز در یک مورد و آنهم در اواخر دهه ۶۰ میلادی، در چنین موقعیت مهمی برای میانجی‌گری نبوده است؛ اگرچه آن اتفاق در نهایت به یکی از مهمترین نقاط تاریخی بدل شد.

نزدیکی پاکستان به آمریکا از یک سو و از سوی دیگر چین باعث شد تا در اواخر دهه ۶۰ میلادی پیام‌هایی از سوی واشنگتن از طریق اسلام‌آباد به پکن منتقل شود. نهایت این تلاش‌ها: دیدار تاریخی ریچارد نیکسون از چین در اوایل دهه ۷۰ میلادی بود.

اما چرا اکنون و در منازعات جاری پاکستان به محل میانجیگری ایران و آمریکا بدل شد؛ چرا که محل این میانجیگری بالقوه می‌توانست در یکی از شهرهای دیگر باشد: استانبول، یکی از پایتخت‌های اروپایی، دوحه و یا مسقط.

علیرغم نقش پیشین در میانجی‌گری بین ایران و آمریکا، قطر و عمان اکنون خود بخشی از این منازعات جاری هستند. پایگاه‌های آمریکا در این دو کشور وجود دارد که مورد تهدید ایران هستند. تهران هر پایگاه و منافع آمریکا در منطقه را بالقوه هدفی برای حمله می‌داند.

ترکیه و حضور این کشور در ناتو نیز شاید دست‌کم از نظر ایران آن را در موقعیت کاملا بیطرفی قرار نمی‌داد و در عین حال این کشور از رقبای منطقه‌ای ایران نیز بشمار می‌رود. کمی پیش از جنگ اخیر(۹ اسفند ۱۴۰۴)ِ بین آمریکا و اسرائیل با ایران و در تلاش‌ها برای میانجیگری بین ایران و آمریکا و ادامه گفتگوهای باقی مانده در خصوص برنامه هسته‌ای ایران نام ترکیه به میان آمد، و رفت و آمدهایی نیز برای این اتفاق صورت گرفت اما در نهایت گفتگوها در ترکیه صورت نگرفت و به عمان منتقل شد؛ گرچه که آن گفتگوها نیز به نتیجه‌ای نرسید.

بدبینی آمریکا و ایران به اروپا به دلایل مختلف نیز شاید از جمله نکاتی باشد که گزینه کشورهای اروپایی برای میزبانی در نقش میانجیگری نیز مورد بحث واقع نشد.

در چنین وضعیتی، پاکستان اما در موقعیت مناسبی قرار داشت: رابطه حسنه با ایران، آمریکا و دولت‌های عربی خلیج فارس.

در این معادلات البته نیز این نکته مهم را نباید از نظر دور داشت که پاکستان خود به دلیل خاصی تلاش داشت تا از این فرصت بهترین استفاده را بکند و به عبارتی خود را از مخمصه‌ای بالقوه نجات دهد. پاکستان در اواخر سال گذشته میلادی توافق‌نامه استراتژیک دو جانبه‌ای را با عربستان سعودی امضا کرد.

بر اساس این توافق‌نامه حمله به خاک یکی از این دو کشور به منزله حمله به دیگری است. همچنین درچارچوب این توافق‌نامه عربستان «بدون استثنا» می‌تواند از پاکستان بخواهد که هر سلاح مورد نیاز را در خاک عربستان مستقر کند.

در همین رابطه وزارت دفاع عربستان امروز و همزمان با مذاکرات در اسلام‌آباد در حساب ایکس خود خبر از ورود یک یگان نظامی از پاکستان به پایگاهی در این کشور داده است.

وزارت دفاع عربستان نوشت که این یگان نظامی پاکستان شامل هواپیماهای جنگنده و پشتیبانی نیروی هوایی پاکستان است که وارد پایگاه هوایی ملک عبدالعزیز در بخش شرقی این کشور شده‌ است.

به گفته وزارت دفاع عربستان سعودی این اقدام در چارچوب توافق‌نامه دفاعی راهبردی مشترک بین دو کشور که هدف آن «تقویت هماهنگی‌های نظامی مشترک، ارتقای سطح آمادگی عملیاتی میان نیروهای مسلح دو کشور و حمایت از امنیت و ثبات در سطوح منطقه‌ای و بین‌المللی» اعلام شده است.

پاکستان با ایران دارای مرزی طولانی است و روابط حسنه‌ای نیز با تهران دارد. پاکستان همچنین دارای جمعیت بزرگی از مسلمانان شیعه است که نزدیکی بسیاری با ایران دارند.

ادامه درگیرهای در منطقه و امکان مورد هدف قرار گرفتن منافع عربستان سعودی، عملا و بالقوه می‌تواند منجر به درگیر شدن پاکستان در منازعه‌ای بشود که پاکستان را در کنار یکی از رقبای ایران و در مقابل آن قرار دهد.

این نکات پاکستان را در موقعیت مناسبی برای میزبانی این مذاکرات قرار داده بود، که تا این لحظه از نظر تاریخی نیز دست‌آورد بزرگی برای پاکستان است.

همچنین یک درگیری طولانی به معنای جهش قیمت نفت، بازگشت تورم جهانی، اختلال در مسیرهای کشتیرانی و افزایش شدید ریسک‌های جنگی خواهد بود که اسلام‌آباد و اقتصاد آن را می‌تواند بشدت مورد تاثیر قرار دهد.

و اکنون اهمیت موضوع نمی‌تواند بالاتر از این باشد که انرژی جهانی، تورم جهانی و رشد اقتصادی جهان همگی بر سر یک میز در اسلام‌آباد قرار گرفته‌ است که نتیجه مثبت آن به نقش پاکستان و بویژه در منازعات منطقه‌ای عمق بیشتری می‌دهد.