استراتژی ترامپ در قبال ایران؛ پیگیری هم‌زمان دو مسیر خروج از جنگ

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به نظر می‌رسد بیش از پیش به دنبال یافتن راهی برای خروج از جنگ با ایران است؛ آنچه خود از آن با عنوان «پایان‌دادن تدریجی» یاد می‌کند. با این حال، راهبرد خروج او همچنان نامشخص است.

پیام‌های متناقض آقای ترامپ نشان می‌دهد هنوز به جمع‌بندی نرسیده که کدام مسیر موثرتر است: تشدید درگیری برای پایان سریع‌تر جنگ، یا حرکت به سوی توافق از طریق مذاکره با تهران.

دونالد ترامپ روز سه‌شنبه نشانه‌هایی بروز داد که حاکی از دنبال کردن هم‌زمان هر دو مسیر است. در فاصله چند ساعت، پنتاگون دستور اعزام نیروهای زمینی به منطقه را صادر کرد و مذاکره‌کنندگان آمریکایی نیز طرح صلحی ۱۵ بندی به حکومت ایران ارائه دادند.

تا روز چهارشنبه، کاخ سفید از یک سو ایران را به پذیرش این طرح فرا می‌خواند و از سوی دیگر تهدید می‌کرد در صورت نپذیرفتن آن، ضرباتی بی‌سابقه به این کشور وارد خواهد کرد؛ رویکردی که بر ابهام‌ها در نیت واقعی آقای ترامپ افزود.

با تشدید جنگ، نگرانی‌ها از اینکه دونالد ترامپ برنامه مشخصی برای مرحله بعدی ندارد، در داخل دولت آمریکا افزایش یافته است. این موضوع را مقام‌های پیشین آمریکایی و برخی متحدان نزدیک به کاخ سفید مطرح کرده‌اند که برخی از آنان به شرط ناشناس‌ماندن صحبت می‌کنند.

یکی از مقام‌های ارشد پیشین دولت که در دوره نخست ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ خدمت کرده، می‌گوید: «نگرانی زیادی وجود دارد، چون روشن است که ترامپ همه جوانب این موضوع را به طور کامل بررسی نکرده است.»

کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، روز چهارشنبه گفت: «رئیس‌جمهور ترامپ بلوف نمی‌زند و آماده است جهنم به‌ پا کند.» او افزود: «ایران نباید بار دیگر دچار محاسبه غلط شود.»

ایران در واکنش، پیشنهاد صلح را رد کرد و همین امر این پرسش را مطرح کرد که آیا دو کشور اساسا در حال گفت‌وگوهای جدی دیپلماتیک هستند یا نه. این تحولات سریع و متناقض، نمونه‌ای از رویکرد آقای ترامپ در قبال جنگی است که خاورمیانه را درگیر کرده، اقتصاد جهانی را متلاطم ساخته و شکاف‌هایی در میان جناح‌های مختلف حزب جمهوری‌خواه ایجاد کرده است.

مقام‌های کاخ سفید اصرار دارند که آمریکا مسیر تحولات در ایران را تعیین می‌کند. اما رد طرح صلح از سوی تهران نشان داد که آقای ترامپ کنترل کامل بر روند درگیری ندارد.

فراتر از اهداف کلی جنگ، این پرسش همچنان مطرح است که آمریکا چگونه می‌تواند امنیت تنگه هرمز را تامین کند؛ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد صادرات جهانی نفت و گاز از آن عبور می‌کند.

با گذشت بیش از سه هفته از جنگ، آمریکا هنوز راه‌حلی برای متوقف کردن حملات ایران به کشتی‌های تجاری در این آبراه حیاتی نیافته است. این حملات باعث افزایش شدید قیمت‌ها شده‌اند و درخواست‌های آقای ترامپ از متحدان ناتو و دیگر کشورها برای کمک نیز تاکنون بی‌پاسخ مانده است.

استیون هادلی، مشاور امنیت ملی پیشین جورج دبلیو بوش، می‌گوید: «مشکل رئیس‌جمهور تنگه هرمز است. اگر این تنگه در اختیار ایران باقی بماند، برای او دشوار خواهد بود که ادعای پیروزی کند.»

به گفته آقای هادلی «مشورت نکردن با دیگر کشورها یکی از دلایلی است که دولت در جلب حمایت متحدان با مشکل مواجه شده است.»

ابهام درباره مرحله بعدی جنگ در واشنگتن روز چهارشنبه و با انتشار جزئیات بیشتری از طرح صلح پیشنهادی دولت آمریکا، افزایش یافت.

مایک جانسون، رئیس مجلس نمایندگان، با تکرار موضع کاخ سفید به خبرنگاران گفت که به نظر او آمریکا در حال «جمع‌بندی» عملیات نظامی است و این روند «به زودی» پایان خواهد یافت.

با این حال، برخی جمهوری‌خواهان به ویژه پس از انتشار خبر اعزام بیش از هزار چترباز به ایران، نگرانی خود را آشکارا ابراز کردند. نانسی میس، نماینده کارولینای جنوبی، پس از جلسه توجیهی محرمانه مقام‌های دفاعی این تصمیم را مورد انتقاد قرار داد و نوشت: «الان از جلسه کمیته نیروهای مسلح مجلس درباره ایران خارج شدم. تکرار می‌کنم: از حضور نیروهای زمینی در ایران حمایت نمی‌کنم، به ویژه پس از این جلسه.»

این انتقاد کم‌سابقه از سوی یک نماینده جمهوری‌خواه، شکاف میان حامیان مداخله نکردن در جنبش «ماگا» و جناح‌های جنگ‌طلب در حزب را برجسته کرد. مایک راجرز، رئیس کمیته نیروهای مسلح مجلس، نیز گفت پنتاگون اطلاعات کافی درباره جنگ در اختیار قانون‌گذاران قرار نمی‌دهد.

واکنش محتاطانه جمهوری‌خواهان کنگره به طرح صلح آمریکا نشان‌دهنده نگرانی فزاینده در این حزب نسبت به پیامدهای جنگ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای است.

طرح صلح ۱۵ بندی و تردیدهای تهران

بر اساس گزارش‌ها این طرح شامل درخواست‌هایی از ایران برای کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای، محدود کردن موشک‌های بالستیک و بازگشایی تنگه هرمز بوده است. این طرح شباهت‌هایی با پیشنهادهای قبلی آمریکا در مذاکرات مربوط به غزه و اوکراین دارد که در طول گفت‌وگوها دستخوش تغییر شدند.

طرح پیشنهادی آمریکا پس از آن فاش شد که آقای ترامپ هفته گذشته تهدید کرده بود در صورت باز نشدن تنگه هرمز ظرف ۴۸ ساعت، جنگ را تشدید خواهد کرد. با این حال، او روز دوشنبه اعلام کرد تصمیم گرفته حمله جدید را به مدت پنج روز به تعویق بیندازد، زیرا ایران و آمریکا در مسیر دستیابی به توافق «پیشرفت چشمگیری» داشته‌اند.

اما حتی پیش از پاسخ ایران، کارشناسان خاورمیانه هشدار داده بودند که این خواسته‌های حداکثری برای حکومت تهران قابل پذیرش نخواهد بود. گفته می‌شود تهران پس از آنکه دولت آمریکا ماه گذشته مذاکرات هسته‌ای را متوقف و جنگ را آغاز کرد، نسبت به تلاش‌های جدید واشنگتن برای مذاکره بدبین است.

پاسخ ایران نشان داد که بر خلاف ادعای آقای ترامپ مبنی بر پیروزی آمریکا، تهران معتقد است به اندازه آمریکا - یا حتی بیشتر از آن - بر مسیر جنگ کنترل دارد.

یک مقام ایرانی، با رد این طرح تاکید کرد که تهران شروط خود را برای آتش‌بس دارد و گفت: «ایران زمانی به جنگ پایان خواهد داد که خود تصمیم بگیرد و شروطش محقق شود.»

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز روز چهارشنبه در گفت‌وگو با تلویزیون دولتی گفت هیچ مذاکره‌ای میان دو کشور در جریان نیست و افزود ایران قصد ندارد تنگه هرمز را به روی کشتی‌های غربی هم‌پیمان آمریکا باز کند.

او گفت: «هیچ دلیلی وجود ندارد که اجازه دهیم کشتی‌های دشمنان ما و متحدانشان عبور کنند.»

به نظر می‌رسد کاخ سفید امیدوار است اعزام نیروهای زمینی به ایران بتواند حکومت این کشور را تحت فشار قرار دهد تا تنگه هرمز را بازگشایی کند و در نهایت به تسلیم وادارد. با این حال، مشخص نیست حضور محدود نیروهایی از لشکر ۸۲ هوابرد چه تاثیری بر وضعیت تنگه یا مسیر کلی درگیری خواهد داشت.

کارشناسان نظامی می‌گویند این نیروها احتمالا بر ایجاد شرایط لازم برای بازگشایی این آبراه حیاتی تمرکز خواهند کرد. یکی از سناریوهای احتمالی، کنترل جزیره خارگ در خلیج فارس است؛ جزیره‌ای کوچک که مرکز اصلی صادرات نفت ایران به شمار می‌رود.

میعاد ملکی، مقام پیشین وزارت خزانه‌داری آمریکا، گفت: «اعزام نیروهای زمینی می‌تواند اهرم فشار قابل توجهی برای آمریکا ایجاد کند و کنترل بیشتری بر تنگه هرمز به ما بدهد.» او در عین حال هشدار داد: «اما این اقدام خطرات بیشتری برای نیروهای ما به همراه خواهد داشت.»

جیسون کمپبل، مقام پیشین وزارت دفاع آمریکا، نیز گفت تشدید جنگ از طریق اعزام نیروهای زمینی نشان می‌دهد دولت «فاقد راهبردی روشن» است.

او افزود: «آنچه اکنون می‌بینیم، نتیجه یک برنامه‌ریزی دقیق و بلند مدت با اهداف مشخص نیست؛ بیشتر شبیه تصمیم‌گیری‌های مقطعی بر اساس این است که در حال حاضر چه نیروهایی در دسترس هستند.»