Thách thức và cơ hội nào chờ đón tân Thủ tướng Lê Minh Hưng?

Trưởng ban Tổ chức Trung ương Lê Minh Hưng đã chính thức trở thành thủ tướng Chính phủ vào chiều 7/4/2026 với số phiếu 100% số đại biểu có mặt.

Với nền tảng kinh tế và tài chính, ông Hưng được cho là một nhà kỹ trị được lựa chọn lèo lái chính phủ nhằm đạt được tham vọng tăng trưởng 10% hàng năm trong 5 năm tới.

Chừng sáu năm trước, ông Hưng, khi đó là thống đốc Ngân hàng Nhà nước trẻ nhất, đã rời Chính phủ để đảm nhậm chức chánh văn Phòng Trung ương Đảng, rồi sau đó là Trưởng ban Tổ chức Trung ương.

Lần trở lại Chính phủ ngày 7/4 này, ông Hưng ghi dấu ấn khi trở thành vị Thủ tướng trẻ nhất kể từ sau thời điểm hai miền Nam – Bắc Việt Nam thống nhất vào tháng 4/1975.

"Ông Hưng là ủy viên Bộ Chính trị, một chuyên gia về chính sách tài chính, từng giữ chức thống đốc Ngân hàng Nhà nước và tham gia Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng. Kinh nghiệm này giúp ông có thế mạnh trong việc củng cố quản trị tài chính của Việt Nam," Tiến sĩ Thaveeporn Vasavakul, chuyên gia về Đông Nam Á và Việt Nam tại công ty nghiên cứu GoSFI ở Mỹ, nhận định với BBC News Tiếng Việt về năng lực của ông Hưng.

Nhưng vị Thủ tướng quê Hà Tĩnh này sẽ phải đối mặt với hàng loạt thách thức, trước mắt là khủng hoảng nhiên liệu: không chỉ đẩy giá xăng dầu – đầu vào thiết yếu của doanh nghiệp – tăng cao, gây ra nhiều khó khăn cho nền kinh tế.

Tìm đủ nguồn cung và giữ ổn định giá xăng dầu ở Việt Nam đang trở thành một thách thức lớn.

"Giá đầu tăng sẽ làm tăng chi phí vận tải, nguyên liệu đầu vào, kể cả gián tiếp tăng giá điện. Sản lượng các ngành công nghiệp sẽ giảm, trong đó có các ngành công nghiệp tỉ trọng xuất khẩu cao. Giá năng lượng leo thang cũng làm tăng chi phí sinh hoạt và dẫn đến giảm tổng cầu. Nếu giá dầu tiếp tục ở mức cao thì mục tiêu tăng trưởng của Việt Nam sẽ gặp bất lợi lớn," Tiến sĩ kinh tế Công Phạm từ Đại học Deakin (Úc) bình luận với BBC News Tiếng Việt.

Xung đột này, ông Công nhấn mạnh, cho thấy sự cần thiết của việc sử dụng hiệu quả đầu tư công, điển hình là xây dựng quỹ dự trữ xăng dầu để gia tăng khả năng chống chịu của đất nước trong tương lai.

GDP quý 1/2026 đạt 7,83% so với quý 1/2025 - mức cao nhất trong 16 năm qua, nhưng giá xăng dầu đã đẩy lạm phát tăng 3,51% so với cùng kỳ 2025. Mức lạm phát trong tháng 3, tăng mạnh 4,65% so với tháng 3/2025.

Lạm phát khả năng sẽ tiếp tục tăng cao trong tháng 4, và cả quý 2.

Đấy là chưa kể cuộc chiến thuế quan do ông Donald Trump phát động, đã bước qua năm thứ hai, với những diễn biến mới, khi chính quyền Mỹ đã chuyển qua cách thức áp thuế mới: điều tra thương mại.

Chính quyền Mỹ vẫn chưa công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường.

Trong khi đó, ở trong nước, bài toán tăng trưởng cao nhưng "bền vững" cũng gây áp lực đối NHNN, cơ quan mà ông từng lãnh đạo từ 2016 đến 2020. Chính sách tiền tệ nới lỏng tạo áp lực giảm giá lên đồng Việt Nam, làm tăng chi phí nhập khẩu và gây áp lực lạm phát.

Tuy nhiên, một số nhà quan sát nhận định với BBC rằng vấn đề quan trọng nhất đối với ông Hưng là ông Tô Lâm, Tổng Bí thư, có thể "chia sẻ" quyền lực để chính phủ mới thực thi chính sách hay không.

Lý do là, dù nội các chính phủ thay đổi, nhưng các định hướng và chính sách mà ông Tô Lâm đã đưa ra, vẫn không thay đổi.

Quốc hội đã chốt mục tiêu tăng trưởng năm 2026 của Việt Nam là 10%. Đại hội Đảng lần thứ 14 cũng đã đặt mục tiêu trong năm năm từ 2026-2030 là mỗi năm GDP tăng 10% trở lên.

"Chúng ta không chấp nhận tăng trưởng thấp, phải kiên trì thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, bền vững, thực chất", ông Tô Lâm tuyên bố bế mạc Hội nghị Trung ương 2 vào hôm 25/3.

Phát biểu nhậm chức chủ tịch nước ngày 7/4, ông Tô Lâm nhấn mạnh đến ưu tiên phát triển nhanh và bền vững.

Vừa "tăng trưởng cao", vừa "bền vững" là bài toán nan giải mà nội các ông Hưng phải đi tìm lời giải.

Ý chí chính trị được đánh giá là một điểm mạnh của Đảng Cộng sản cầm quyền, trong khi thực thi lại là một điểm yếu cố hữu của giới chức Việt Nam.

"Những mục tiêu Việt Nam đặt ra vào năm 2025 là bước khởi xướng. Định hướng có, mục tiêu có, chính sách có. Nhưng để đi vào thực tiễn được, làm thế nào để biến thành kết quả cụ thể thì nó chính là sứ mệnh của nội các sắp tới. Điều mà tôi mong đợi nhất là phải nâng cao năng lực thực thi chính sách," Tiến sĩ kinh tế Huỳnh Thanh Điền từ Đại học Nguyễn Tất Thành ở TP HCM nhận định với BBC News Tiếng Việt.

Cơ hội và thách thức cho Chính phủ mới

Thủ tướng Lê Minh Hưng lãnh đạo Chính phủ trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn được gọi là "kỷ nguyên vươn mình".

Đảng Cộng sản, trong khi đặt ra yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững, đã thực hiện hàng loạt các cuộc cải cách, từ thể chế đến quản trị, từ bộ máy trung ương đến chính quyền địa phương.

Tốc độ tăng trưởng 8,02% của năm 2025 là một nỗ lực của chính phủ do ông Phạm Minh Chính điều hành, với việc thúc đẩy chính sách tín dụng và đầu tư công.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm muốn nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững dựa trên đổi mới sáng tạo, trong đó kinh tế tư nhân được coi là "một động lực quan trọng nhất".

Thực tế, tăng trưởng kinh tế vẫn dựa nhiều vào xuất khẩu, trong đó khối đầu tư nước ngoài vẫn là trụ cột.

Việc tái cơ cấu từ 63 đơn vị hành chính cấp tỉnh còn 34 tỉnh và thành phố được đánh giá là hợp lý, và tránh được sự phân mảnh trong chính sách.

Nhưng các điểm yếu cố hữu, từ cơ sở hạ tầng thiếu đồng bộ, liên kết vùng yếu, năng lực cạnh tranh chưa cao, chất lượng của thế chế không đồng đều, thực thi thiếu hiệu quả... vẫn không thể ngày một ngày hai giải quyết được.

Nhưng trong nguy cũng có cơ.

Tổ chức xếp hạng tín nhiệm S&P Ratings vào đầu tháng 4 đã dự báo Việt Nam tiếp tục là quốc gia tăng trưởng nhanh nhì châu Á, chỉ sau Ấn Độ, cho đến năm 2028. Nhu cầu gia tăng đối với hàng điện tử sẽ là động lực chính cho tăng trưởng của quốc gia Đông Nam Á.

Thậm chí xung đột ở Trung Đông, về lâu dài, cũng có thể khiến các nhà đầu tư nước ngoài di chuyển chuỗi sản xuất đến gần Việt Nam cũng như khu vực, theo ông Điền.

Cuộc chiến thương mại nhắm vào Trung Quốc của ông Trump thậm chí phần nào đẩy mạnh thêm quá trình chuyển dịch các công ty sang Việt Nam.

Trong tháng 1, Việt Nam đã có mức thặng dư thương mại lớn nhất với Mỹ - 19 tỷ USD, vượt qua cả Mexico và Trung Quốc, theo dữ liệu chính thức mới nhất từ phía Mỹ.

Năm ngoái, thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ trong cả năm 2025 đạt 178 tỷ USD, xếp thứ ba sau Trung Quốc và Mexico.

Điều đó cho thấy trong bối cảnh chiến tranh thuế quan diễn ra nhưng xuất khẩu của Việt Nam vẫn tốt. Nhưng thặng dư thương mại cũng có thể khiến Hà Nội bị đưa vào tầm ngắm của Washington trong thời gian tới.

Ông Hưng nhậm chức vào thời điểm xung đột Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Giá nhiên liệu vẫn đang được đẩy lên cao và "đe dọa giấc mơ tăng trưởng 10%" của Tổng Bí thư Tô Lâm, như nhan đề bài viết trên Bloomberg hôm 1/4.

Bài viết chỉ ra để đạt mục tiêu tăng trưởng nền kinh tế cần phải "chạy hết công suất" trên mọi phương diện, từ chi tiêu hộ gia đình đến đầu tư và xuất khẩu - cả ba yếu tố này đều sẽ bị hạn chế do cuộc chiến ở Iran.

Thêm vào đó, dù đánh giá cao sức hấp dẫn của Việt Nam đối với các nhà đầu tư nước ngoài (FDI), Tiến sĩ Huỳnh Thanh Điền Điền cũng lưu ý rằng chi phí logistics ở Việt Nam đang rất cao so với khu vực.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) - xương sống của nền kinh tế tư nhân - vẫn chưa tận dụng được sự hiện diện của các FDI để phát triển ngành công nghiệp phụ trợ.

"Nếu không có những hành động quyết liệt để tạo sự cộng hưởng giữa khối ngoại và khối nội, chính các doanh nghiệp FDI cũng sẽ không mặn mà ở lại Việt Nam lâu dài. Bởi lẽ, khi thiếu mạng lưới hỗ trợ tại chỗ, họ buộc phải nhập khẩu linh kiện từ nước ngoài, điều này làm tăng chi phí và khiến nền kinh tế của chúng ta thiếu đi nền tảng sản xuất bền vững," ông Điền bình luận.

"Việc tạo dựng một hệ sinh thái cung ứng dịch vụ nội địa không chỉ giúp giữ chân dòng vốn mà còn giúp kinh tế Việt Nam giảm thiểu rủi ro trước những biến động toàn cầu."

Dù những đường lối về kinh tế tư nhân của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đem lại một sự lạc quan nhất định, nhưng nhiều người cũng bày tỏ mối lo ngại rằng liệu điều này sẽ giúp tạo sân chơi công bằng cho mọi doanh nghiệp hay chỉ tập trung nguồn lực vào một số doanh nghiệp đầu đàn.

Việc đề cao vai trò dẫn dắt của đầu tư công gợi lại mối lo về việc cận quốc doanh các doanh nghiệp lớn.

Tiến sĩ Vasavakul liên hệ đến các "quả đấm thép" nhà nước đã thất bại, điển hình là Vinashin, dưới thời Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.

Cuối cùng, thách thức lớn nhất, theo ông Điền của Đại học Nguyễn Tất Thành, đến từ lĩnh vực mà Thủ tướng Lê Minh Hưng đã dành phần lớn sự nghiệp công tác, chính là hướng đi của dòng vốn.

"Tôi nghĩ thách thức lớn nhất vẫn là thực trạng dòng vốn chảy quá nhiều vào tài sản đầu cơ như bất động sản hay chứng khoán mà không đi vào sản xuất, từ đó làm suy yếu nội lực của doanh nghiệp nội địa."

S&P Ratings đánh giá lĩnh vực ngân hàng ở Việt Nam có rủi ro cao do những hạn chế về quy định, tính minh bạch kém và tiêu chuẩn công bố thông tin chưa cao.

Dấu ấn Lê Minh Hưng

Gia nhập NHNN từ năm 1993 và dành phần lớp sự nghiệp ở đây, ông trau dồi năng lực chuyên môn và kinh nghiệm làm việc đa quốc gia đặc biệt là khi công tác trong các phòng ban phụ trách về Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB).

Dấu ấn nổi bật nhất của ông trên cương vị thống đốc là việc thúc đẩy thông qua Nghị quyết 42 hồi năm 2017, một hành lang pháp lý quan trọng giúp hệ thống ngân hàng xử lý khoảng 303.000 tỷ đồng nợ xấu trong giai đoạn 2017-2020.

Dù đạt được những kết quả nhất định trong xử lý nợ xấu, hệ thống tài chính Việt Nam vẫn bộc lộ những lỗ hổng tiềm ẩn đối với ổn định vĩ mô.

Liên quan đến vụ án tại Tập đoàn Vạn Thịnh Phát và Ngân hàng SCB, một sai phạm kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ lãnh đạo của bà Trương Mỹ Lan, giới quan sát chính trị cho rằng có trách nhiệm của các đời thống đốc, trong đó có giai đoạn điều hành của ông Hưng.

Khi đảm nhiệm cương vị trưởng Ban Tổ chức Trung ương từ hồi tháng 5/2024, ông Lê Minh Hưng đóng vai trò then chốt trong việc thực thi các chính sách nhân sự quan trọng của Đảng.

Đặc biệt, chủ trương luân chuyển cán bộ và thực hiện mô hình lãnh đạo chủ chốt không phải là người địa phương trong năm 2025 đã được triển khai mạnh mẽ, góp phần định hình lại bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương trong giai đoạn hiện nay.

Tuy nhiên, sự luân chuyển hàng loạt vị trí khá chóng mặt cũng được giới quan sát đánh giá là quá nhanh.

Ông Lê Minh Hưng được đánh giá là vị lãnh đạo có sự kết hợp giữa kinh nghiệm quản lý nhà nước và công tác Đảng.

Trong bối cảnh tăng trưởng năm 2025 vốn phụ thuộc lớn vào tín dụng và đầu tư công, những công cụ đòi hỏi sự cân bằng giữa mục tiêu ngắn hạn và ổn định dài hạn, thì vai trò của một lãnh đạo am hiểu chuyên môn kinh tế cho giai đoạn trở nên quan trọng.

Với kinh nghiệm từ NHNN, ông Hưng được kỳ vọng đóng vai trò trong kiểm soát các biến số vĩ mô cốt lõi: tỷ giá, lãi suất và lạm phát.

Việc duy trì sự ổn định này là yếu tố then chốt để củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp nội địa và tiếp tục thu hút FDI, khu vực đang đóng vai trò chủ đạo trong hoạt động xuất khẩu của Việt Nam.