การที่อิหร่านปฏิเสธการเจรจากับสหรัฐฯ สะท้อนความไม่ไว้วางใจอย่างลึกซึ้ง

เมื่อประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐอเมริกา กล่าวในสัปดาห์นี้ว่า สหรัฐฯ และอิหร่านได้มีการสนทนาที่ "ดีและมีประสิทธิภาพมาก" เกี่ยวกับการยุติสงคราม อิหร่านได้สวนกลับอย่างรวดเร็วและตรงไปตรงมา

เจ้าหน้าที่อิหร่านปฏิเสธว่าไม่มีการเจรจาใด ๆ เกิดขึ้น โฆษกทางทหารคนหนึ่งถึงกับเย้ยหยันคำกล่าวอ้างดังกล่าว โดยบอกว่าชาวอเมริกัน "เจรจากันเอง"

ช่องว่างนั้นชัดเจน วอชิงตันพูดถึงความคืบหน้า เตหะรานปฏิเสธอย่างสิ้นเชิง แต่นี่หาใช่เพียงความไม่ลงรอยกัน แต่สะท้อนถึงความไม่ไว้วางใจอย่างลึกซึ้ง

ความไม่ไว้วางใจนั้นมาจากหลายเหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้นไม่นานนี้

ในรอบปีที่ผ่านมา การเจรจาระหว่าง 2 ฝ่ายได้จุดประกายความหวังในการลดความตึงเครียดถึง 2 ครั้ง โดยรอบล่าสุด โอมานซึ่งเป็นเจ้าภาพจัดเจรจาได้กล่าวถึงข้อกังวลหลักของสหรัฐฯ เกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน

การเจรจาทั้ง 2 ครั้งตามมาด้วยการโจมตีทางทหารของอิสราเอลและสหรัฐฯ ต่ออิหร่าน

จากมุมมองของอิหร่าน การเจรจาไม่ได้ลดความเป็นไปได้ของสงคราม มันเพียงแต่เกิดขึ้นก่อนสงคราม นั่นเป็นเหตุผลที่คำกล่าวอ้างของทรัมป์ถูกมองด้วยความสงสัย

แต่การปฏิเสธของอิหร่านก็ไม่ได้หมายความว่าเตหะรานต่อต้านการเจรจาโดยสิ้นเชิง ยังมีอะไรมากกว่านั้นกำลังเกิดขึ้นอยู่อีก

แม้แต่เจ้าหน้าที่ที่สนับสนุนแนวทางการทูตก็อยู่ภายใต้แรงกดดัน ความพยายามเจรจาอีกครั้งจะเป็นเรื่องสุ่มเสี่ยง และไม่มีสัญญาณชัดเจนว่าครั้งนี้จะให้ผลที่แตกต่างออกไป

นี่ช่วยอธิบายถึงท่าทีที่แข็งกร้าวของ อับบาส อารักชี รัฐมนตรีต่างประเทศของอิหร่าน และเจ้าหน้าที่คนอื่น ๆ

แม้กระทั่งก่อนที่ทรัมป์จะโพสต์ข้อความบนทรูธโซเชียล (Truth Social) เมื่อวันจันทร์ (23 มี.ค.) อารักชีก็เคยกล่าวว่าอิหร่านไม่ได้ต้องการเจรจาหรือหยุดยิง และพร้อมจะสู้รบต่อไป

ประธานสภาข้อมูลของรัฐบาลอิหร่านปฏิเสธข้อเสนอ 15 ข้อของสหรัฐฯ โดยกล่าวว่า "คำพูดของทรัมป์เป็นเรื่องโกหกและไม่ควรให้ความใส่ใจ"

แต่นี่ไม่ได้หมายความว่าประตูแห่งการเจรจาได้ปิดตายลง

ต่อมาในวันพุธ (25 มี.ค.) อารักชีไม่ได้ยืนยันหรือปฏิเสธข้อเสนอดังกล่าวอย่างชัดเจน

เขากล่าวกับสถานีโทรทัศน์ของรัฐว่า "แนวคิดที่แตกต่างกัน" ได้ถูกส่งต่อไปยังผู้นำระดับสูงของประเทศแล้ว และ "หากจำเป็นต้องมีการแสดงจุดยืน ก็จะมีการตัดสินใจเกิดขึ้นอย่างแน่นอน"

เขายังบอกอีกด้วยว่า นโยบายของอิหร่านในขณะนี้คือการ "ป้องกัน" ต่อไป และเตหะราน "ไม่มีเจตนาจะเจรจาในขณะนี้"

สถานการณ์ปัจจุบันในอิหร่าน ซึ่งถูกโจมตีอย่างต่อเนื่องและความเสียหายต่อโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญนั้น ไม่ยั่งยืน ถ้อยคำที่รุนแรงอาจเป็นไปเพื่อการกำหนดเงื่อนไขมากกว่าการปฏิเสธการทูตโดยสิ้นเชิง

การเมืองภายในของอิหร่านเองก็ทำให้เรื่องซับซ้อนยิ่งขึ้นไปอีก

ประธานาธิบดีมาซูด เปเซชเคียน ของอิหร่าน ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกลุ่มผู้มีแนวคิดสายกลาง ดำเนินการเรื่องนี้อย่างระมัดระวัง ขณะที่กลุ่มหัวรุนแรงต่อต้านการเจรจาอย่างเข้มข้นกว่ามาก

ในขณะเดียวกัน แม้แต่กลุ่มผู้มีแนวคิดสายกลางเองก็ยังพบว่าเป็นการยากที่จะสนับสนุนการเจรจาในสถานการณ์ปัจจุบัน

นอกจากนี้ยังมีแรงกดดันจากภายนอกรัฐบาลด้วย

ฝ่ายตรงข้ามบางกลุ่มปฏิเสธการทำข้อตกลงใด ๆ กับสาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน และสนับสนุนการประท้วงหยุดงาน โดยหวังว่าสงครามจะนำไปสู่การล่มสลายและการเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครองของประเทศ

ขณะเดียวกัน ภาคประชาสังคมและนักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิมนุษยชนกังวลว่าข้อตกลงดังกล่าวอาจทำให้ทางการอิหร่านมีพื้นที่มากขึ้นในการปราบปรามภายในประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อข้อจำกัดต่าง ๆ ถูกยกระดับเข้มข้นขึ้นในช่วงสงคราม

จุดยืนของอิหร่านไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของอุดมการณ์เท่านั้น แต่ยังเป็นเรื่องของยุทธศาสตร์ด้วย

นับตั้งแต่ความขัดแย้งทวีความรุนแรงขึ้น เตหะรานได้แสดงให้เห็นว่าสามารถขัดขวางการไหลเวียนของพลังงานทั่วโลกผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้ การปิดหรือจำกัดเส้นทางนี้ไม่เพียงแต่ส่งผลกระทบต่อตลาดน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทานในวงที่กว้างขึ้นด้วย

สิ่งนี้ทำให้อิหร่านมีอำนาจต่อรอง และท่าทีที่แข็งกร้าวของอิหร่านช่วยรักษาแรงกดดันนั้นไว้

รายงานเกี่ยวกับข้อเสนอของทรัมป์ ซึ่งส่งต่อไปยังอิหร่านโดยปากีสถาน ชี้ให้เห็นว่าเงื่อนไขต่าง ๆ นั้นยากที่อิหร่านจะยอมรับได้ ซึ่งรวมถึงข้อจำกัดที่เข้มงวดหลายประการ ทั้งที่เกี่ยวกับขีดความสามารถด้านนิวเคลียร์ โครงการขีปนาวุธ และการสนับสนุนพันธมิตรในภูมิภาคของอิหร่าน เพื่อแลกกับการผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรและความช่วยเหลือด้านพลังงานนิวเคลียร์สำหรับจุดประสงค์ด้านพลเรือน

กระทั่งสำหรับผู้ที่เปิดรับการทำข้อตกลง ก็ยังมีปัญหาใหญ่ในเรื่องความไว้วางใจ ข้อตกลงที่เคยทำมาในอดีตนั้นไม่เคยอยู่ได้นาน

ข้อตกลงนิวเคลียร์ปี 2015 ระหว่างอิหร่านและเหล่าประเทศมหาอำนาจโลก ซึ่งบรรลุผลหลังจากการเจรจาหลายปี ในที่สุดก็ล่มสลายเมื่อสหรัฐฯ ภายใต้การนำของทรัมป์ถอนตัวออกจากข้อตกลงฝ่ายเดียว หลายคนในเตหะรานสงสัยว่าข้อตกลงใหม่ใด ๆ จะยั่งยืนหรือไม่

ดังนั้นช่องว่างระหว่าง 2 ฝ่ายจึงยังคงขยายห่างต่อไป

สำหรับวอชิงตัน การพูดถึงความคืบหน้าอาจเป็นประโยชน์ต่อเป้าหมายทางการเมืองและการทูต

สำหรับเตหะราน การปฏิเสธว่าไม่มีการเจรจาช่วยปกป้องจุดยืนของตน และสะท้อนให้เห็นถึงความลังเลใจสงสัยที่มีอยู่จริง

ในขณะนี้ ช่องว่างระหว่างการมองโลกในแง่ดีของสหรัฐฯ และการปฏิเสธการเจรจาของอิหร่านน่าจะยังคงอยู่ต่อไป

การปิดช่องว่างนี้จะต้องใช้มากกว่าแค่คำพูด มันจะต้องมีการรับประกันที่แท้จริงว่าการเจรจาจะไม่นำไปสู่ความขัดแย้งมากขึ้นอีกครั้ง ซึ่งเป็นสิ่งที่ทรัมป์อาจต้องแสดงให้เห็นในประเทศของเขาเอง หลังจากที่สัญญาว่าจะยุติสงครามในตะวันออกกลาง ไม่ใช่เริ่มต้นมันใหม่อีกครั้ง