ออง ซาน ซู จี ยังมีชีวิตอยู่ไหม และประเด็นนี้มีผลต่อการเลือกตั้งเมียนมาอย่างไร

นานาชาติได้พบเห็นออง ซาน ซูจี เป็นครั้งสุดท้ายก็เมื่อกว่า 4 ปีก่อน เธอเคยได้รับการยกย่องจากผู้นำและนักเคลื่อนไหวระดับนานาชาติในฐานะผู้นำฝ่ายค้านที่สนับสนุนประชาธิปไตยของเมียนมา รวมถึงเป็นผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ

อย่างไรก็ตาม เธอถูกวิจารณ์จากต่างประเทศหลังจากเข้าร่วมรัฐบาล เนื่องจากปกป้องการโจมตีของกองทัพเมียนมาที่กระทำต่อพลเรือนโรฮิงญา นอกจากนี้ เธอยังเป็นผู้นำในการต่อสู้คดีนี้ที่ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ หรือ ศาลโลก (Court of Justice - ICJ) ณ กรุงเฮก ในปี 2019

ต่อมา ออง ซาน ซูจีถูกโค่นอำนาจในการรัฐประหารเมื่อเดือน ก.พ. 2021 โดยเธอปรากฏตัวในศาลเมียนมาก่อนที่จะถูกตัดสินจำคุก 33 ปี ซึ่งต่อมาลดโทษจำคุกเหลือ 27 ปี

ผลจากเรื่องนี้ทำให้เธอไม่สามารถเข้าร่วมการเลือกตั้งที่กำหนดจัดขึ้นในวันที่ 28 ธ.ค. ได้

ซูจีเคยเป็นผู้นำพรรคสันนิบาตแห่งชาติเพื่อประชาธิปไตยหรือพรรคเอ็นแอลดี (National League for Democracy - NLD) ซึ่งชนะการเลือกตั้งในปี 2015 พรรคนี้ถูกยุบหลังจากปฏิเสธที่จะลงทะเบียนใหม่เพื่อเข้าร่วมการเลือกตั้ง

เธอถูกกล่าวหาว่าละเมิดกฎหมายความลับทางราชการของประเทศ ยุยงปลุกปั่นให้เกิดความไม่สงบ ฝ่าฝืนกฎช่วงการระบาดของโรคโควิด-19 และนำเข้าวิทยุวอล์คกี-ทอล์คกี ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย

ในเดือนนี้ คิม อาริส ลูกชายของเธอ ออกมาพูดว่าตนเองไม่รู้ว่าแม่วัย 80 ปีเสียชีวิตแล้วหรือไม่ จากนั้นในวันถัดมา รัฐบาลทหารเมียนมาส่งแถลงการณ์ถึงบีบีซี ระบุว่าเธอ "มีสุขภาพแข็งแรง"

เธอยังได้รับเสียงสนับสนุนในประเทศอยู่ไหม ?

แม้แรงสนับสนุนจากนานาชาติที่มีต่อออง ซาน ซูจี อาจได้รับผลกระทบอย่างมากจากบทบาทของเธอในช่วงหลัง แต่บีบีซีพบว่ามีประชาชนในนครย่างกุ้ง ยังคงสนับสนุนเธออย่างมาก

"ฉันไม่สนใจการเลือกตั้งครั้งนี้ถ้าไม่มีแม่ซู" ชายขายของริมทางวัย 56 ปีที่เคยลงคะแนนให้พรรคเอ็นแอลดีในปี 2020 กล่าว

"ถ้าเธอไม่อยู่ [รัฐบาลทหาร] จะชนะ"

ตากู อายุ 23 ปี ซึ่งได้รับการปล่อยตัวในปี 2023 หลังถูกจำคุกเพราะประท้วงต่อต้านรัฐประหาร บอกกับบีบีซีว่า "เรายอมรับไม่ได้เลยกับการเลือกตั้งปี 2020 ถ้าไม่มีแม่ของเรา ดอว์ ออง ซาน ซูจี และรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งเข้าร่วม"

เหตุใดเกิดข้อกังวลว่าเธออาจเสียชีวิตไปแล้ว

เมื่อวันที่ 15 ธ.ค. ลูกชายของซูจีให้สัมภาษณ์กับสำนักข่าวรอยเตอร์ว่า "เท่าที่ผมรู้ เธออาจเสียชีวิตไปแล้วก็ได้"

จากนั้นกองทัพเมียนมาได้เผยแพร่แถลงการณ์และบอกกับบีบีซีว่าเธอมีสุขภาพแข็งแรง แต่ไม่ได้ให้หลักฐานใด ๆ พิสูจน์

แถลงการณ์ระบุว่าข้อกล่าวหาดังกล่าวเป็น "ข่าวปลอม" และถูกเผยแพร่ "ในเวลาที่เหมาะสมเพื่อทำลายการเลือกตั้งที่จะมาถึง"

ด้านทีมกฎหมายของเธอกล่าวว่าเจ้าหน้าที่ปฏิเสธคำร้องขอในการพบเธอ

เมื่อบีบีซีสอบถามไปยัง พล.อ.ซอ มิน ตุน โฆษกรัฐบาลทหาร ว่าทำไมกองทัพไม่อนุญาตให้ประชาชนพบเธอเพื่อยืนยันว่าซูจีมีสุขภาพแข็งแรง เขาตอบเมื่อวันที่ 22 ธ.ค. ว่า "ไม่มีความจำเป็นต้องทำเช่นนั้น เธอมีสุขภาพแข็งแรงดี"

ก่อนหน้านี้เขากล่าวว่าทีมแพทย์ทหารตรวจสุขภาพของเธอเป็นประจำ แต่ไม่ได้ให้หลักฐานใด ๆ มายืนยัน

เมียนมากำลังเผชิญด้วยสงครามกลางเมือง และส่งผลให้ประชาชนกว่า 3.6 ล้านคนต้องกลายเป็นผู้พลัดถิ่น

ขณะเดียวกัน กองทัพเมียนมาก็จัดการเลือกตั้งทั่วไปหลังผ่านการรัฐประหารมาได้เกือบ 5 ปี

ผู้สังเกตการณ์นานาชาติบางรายสรุปว่านี่ไม่ใช่การกลับสู่ประชาธิปไตย แต่เป็นวิธีที่กองทัพใช้เพื่อทำให้การยึดอำนาจของตนถูกต้องตามกฎหมาย โดย ทอม เอ็ดเวิร์ดส์ ผู้รายงานพิเศษของสหประชาชาติว่าด้วยสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในเมียนมา เรียกการเลือกตั้งครั้งนี้ว่า "หลอกลวง"

เขากล่าวในการแถลงข่าวเมื่อเดือน ต.ค. ว่า "คุณไม่สามารถมีการเลือกตั้งที่เสรีและเป็นธรรมได้ เมื่อคุณจับกุม คุมขัง ทรมานผู้นำฝ่ายค้านทางการเมือง และเมื่อคุณยุบพรรคการเมือง 40 พรรค รวมถึงพรรคสันนิบาตแห่งชาติเพื่อประชาธิปไตย ซึ่งชนะการเลือกตั้งอย่างถล่มทลายในการเลือกตั้งทั้งสองครั้งที่ผ่านมา"

ซูจีปรากฏในภาพถ่ายครั้งสุดท้ายเมื่อไร ?

กองทัพเมียนมาจับกุมผู้นำระดับสูงของพรรคเอ็นแอลดี รวมถึงออง ซาน ซูจี แม้ว่าจะไม่แน่ชัดว่าเธอถูกควบคุมตัวอยู่ที่ไหน

ไม่มีจดหมายจากเธอที่ถูกเผยแพร่ต่อสาธารณะนับตั้งแต่นั้น

ภาพถ่ายล่าสุดคือเมื่อเดือน พ.ค. 2021 เมื่อหนังสือพิมพ์ของรัฐเผยภาพเธออยู่เคียงข้างประธานาธิบดีวิน มยินต์ และ เมียว ออง ประธานสภาเนปิดอว์ ซึ่งเป็นหน่วยงานที่บริหารเมืองหลวงโดยเฉพาะ

คิม อาริส บอกกับบีบีซีว่า แม่ของเขา "กำลังถูกย้ายไปยังสถานที่ที่ไม่เปิดเผย ประชาชนไม่ควรเชื่อสิ่งที่กองทัพพูด พวกเขาใช้กลวิธีบิดเบือนข้อมูลแบบนี้มาหลายสิบปี และผู้คนก็ตกหลุมพรางทุกครั้ง"

อย่างไรก็ตาม รัฐบาลทหารยังไม่ได้ตอบคำขอของบีบีซีเกี่ยวกับสถานที่ควบคุมตัวซูจี

เบาะแสที่บ่งชี้ว่าซูจียังมีชีวิตอยู่มีอะไรบ้าง ?

ทุกวันจันทร์ จะมีกล่องพัสดุที่บรรจุอาหาร ยา และหนังสือถูกส่งไปยังเรือนจำแห่งกรุงเนปิดอว์เพื่อส่งถึงซูจี แต่ไม่มีใครได้รับอนุญาตให้พบเธอ

แหล่งข่าวใกล้ชิดกับทีมกฎหมายของเธอบอกกับบีบีซีว่า "ก่อนหน้านี้เราเคยได้รับรายการที่เธอเขียนด้วยลายมือเกี่ยวกับสิ่งที่ต้องการ ตอนนี้เราได้รับเพียงรายการสิ่งของซึ่งถูกพิมพ์มา..."

"ทุกวันนี้ หนึ่งในรายการที่ระบุมามีหนังสือรวมบทกวี เรื่อง อเมริกัน ไวลด์ฟลาวเวอร์ส (American Wildflowers) และ เดอะ เพนกวิน บุค ออฟ เฟรนช์ โพเอทรี (The Penguin Book of French Poetry)

แหล่งข่าวกล่าวต่อว่า "สำหรับสุขภาพของเธอ ข้อมูลเดียวที่ฉันมี คือ เจ้าหน้าที่เรือนจำบอกว่าเธอสบายดี"

ดร.เมียว ยุนต์ โฆษกพรรคเอ็นแอลดี บอกกับบีบีซีว่า เป็นเรื่องยากที่จะรู้ว่าซูจียังมีชีวิตอยู่หรือมีสุขภาพแข็งแรงหรือไม่ หลังจากถูกตัดขาดจากโลกภายนอกมานานกว่า 1,700 วัน นับตั้งแต่เธอถูกจับกุม

ส่วนอดีตผู้ช่วยคนหนึ่งของซูจีกล่าวกับบีบีซีว่า "เราไม่เชื่อสิ่งที่กองทัพพูด แต่เรามีความเชื่อทางจิตวิญญาณว่าเธอยังมีชีวิตอยู่"

พรรคของซูจีสามารถเคลื่อนไหวในเมียนมาได้ไหม ?

รัฐบาลทหารเมียนมายุบพรรคสันนิบาตแห่งชาติเพื่อประชาธิปไตยของออง ซาน ซูจี หลังจากพรรคไม่ลงทะเบียนใหม่เป็นพรรคการเมืองในปี 2023

นอกจากนี้ พรรคการเมืองอื่น ๆ อีกบางพรรคก็ถูกยุบเช่นกัน

กองทัพเมียนมาได้แก้ไขกฎหมายเกี่ยวกับการจดทะเบียนพรรคการเมืองบางมาตรา เพื่อกีดกันไม่ให้บางพรรคเข้าร่วมการเลือกตั้งในอนาคตได้

เมื่อวันที่ 16 ธ.ค. ที่ผ่านมา กองทัพระบุว่าได้จับกุมผู้เคลื่อนไหวมากกว่า 120 คน ภายใต้ระเบียบที่เรียกว่า "กฎหมายคุ้มครองการเลือกตั้ง" (Election Protection Law)

ซูจีมีบทบาทอย่างไรในการแก้ต่างข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์?

ในปี 2019 ออง ซาน ซูจี เดินทางไปยังศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ ณ กรุงเฮก ในฐานะหัวหน้ารัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งของเมียนมา

เธอได้ทำหน้าที่แก้ต่างให้กับเมียนมาจากข้อกล่าวหาการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวโรฮิงญา ซึ่งเป็นชนกลุ่มน้อยชาวมุสลิม

ซูจีปฏิเสธว่าไม่มีการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ต่อชาวโรฮิงญา โดยอธิบายว่าความรุนแรงดังกล่าวเป็นเพียงความขัดแย้งภายในประเทศ และกล่าวว่าหากมีอาชญากรรมใด ๆ เกิดขึ้นจะถูกจัดการโดยระบบยุติธรรมของเมียนมาเอง

เธอกล่าวด้วยว่า กำลังดำเนินการเพื่อหาทางออกในระยะยาว

นี่ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่สำหรับผู้นำพรรคสันนิบาตแห่งชาติเพื่อประชาธิปไตย ซึ่งเคยถูกนานาชาติยกย่องว่าเป็นสัญลักษณ์แห่งสันติภาพมานานหลายทศวรรษ

ก่อนเข้าร่วมรัฐบาล ซูจีเคยเรียกร้องให้มีการเลือกตั้งเสรี ขณะที่บางครั้งเธอต้องใช้ชีวิตภายใต้การกักบริเวณในบ้าน หรือถูกควบคุมอย่างเข้มงวด

ชาวโรฮิงญาพูดถึงซูจีอย่างไร ?

ตุน ขิ่น ประธานองค์กรโรฮิงญาแห่งพม่า ซึ่งเป็นกลุ่มที่บันทึกสถานการณ์ความเดือดร้อนของชาวโรฮิงญา บอกกับบีบีซีว่า ซูจี "เคยปกป้องกองทัพเมียนมา [ก่อนที่จะมีคดีในศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ]... เธอปฏิเสธอย่างแข็งขันในสิ่งที่กองทัพเมียนมากำลังทำอยู่"

"ออง ซาน ซูจีได้รับการสนับสนุนจากนานาชาติ เพราะเธอถูกมองว่าเป็นผู้ปกป้องสิทธิมนุษยชนอย่างกล้าหาญ" เขากล่าว

"เมื่อเธอไปที่ศาลโลกและแก้ต่างให้กับกองทัพเมียนมา เธอกลายเป็นที่รู้จักในฐานะบุคคลที่สนับสนุนสิทธิมนุษยชนสำหรับคนบางกลุ่ม แต่กลับปกป้องการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ต่อชาวโรฮิงญา"

มีการพูดถึงความชอบธรรมของการเลือกตั้งอย่างไรบ้าง?

พรรคเอ็นแอลดีบอกว่าหากประชาคมระหว่างประเทศยอมรับการเลือกตั้งครั้งนี้ มันจะเป็นการส่งสัญญาณว่ากองทัพสามารถโค่นล้มรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตย รวมถึงสามารถจับกุมและคุมขังผู้นำทางการเมือง และยุบพรรคที่ชนะการเลือกตั้งได้

อลัน เคลเมนต์ส นักวิเคราะห์เกี่ยวกับเมียนมา บอกกับบีบีซีว่า เขาเชื่อว่าซูจีและผู้นำทางการเมืองคนอื่น ๆ ควรถูกปล่อยตัว

"ประชาชนเมียนมาลงคะแนนเสียงอย่างท่วมท้นให้กับผู้นำที่ [กองทัพ] จับกุมไว้ รวมถึงประธานาธิบดีวิน มยินต์ ดังนั้นควรปล่อยพวกเขาและให้พวกเขากำหนดสิ่งที่เป็นประโยชน์สูงสุดต่อประชาชนที่มอบอำนาจให้พวกเขา" อลัน กล่าว

องค์กรระหว่างประเทศมีความเห็นอย่างไรต่อการเลือกตั้งครั้งนี้ ?

ในเดือน ต.ค. อันโตนิโอ กูเตอร์เรส เลขาธิการสหประชาชาติ กล่าวว่า "ผมไม่คิดว่ามีใครเชื่อว่าการเลือกตั้งครั้งนี้จะเสรีและเป็นธรรม" หรือ "ช่วยแก้ปัญหาของเมียนมาได้"

คาจซา ออลลองเกรน ผู้แทนพิเศษด้านสิทธิมนุษยชนของสหภาพยุโรป เรียกการเลือกตั้งครั้งนี้ว่าเป็น "กระบวนการที่สนับสนุนระบอบ[ทหาร]"

เธอกล่าวว่าการส่งผู้สังเกตการณ์ระหว่างประเทศจะ "ไม่สร้างความแตกต่างใด ๆ"

ทางการฟิลิปปินส์บอกกับบีบีซีว่าตัวแทนจากสถานทูตของตนจะเข้าร่วมสังเกตการณ์การเลือกตั้งครั้งนี้

นักการทูตต่างชาติบอกกับบีบีซีว่าตัวแทนจากลาว กัมพูชา และเวียดนามจะส่งผู้สังเกตการณ์ด้วยเช่นกัน

เนย์ โพน ลัต โฆษกของรัฐบาลพลัดถิ่นที่จัดตั้งโดยนักการเมืองที่ถูกกองทัพเมียนมาโค่นอำนาจ บอกกับบีบีซีว่า "ประชาชนได้แสดงเจตจำนงของตนไปแล้วในการเลือกตั้งปี 2020"

เขากล่าวเสริมว่า "สถานการณ์ปัจจุบันของประธานาธิบดีวิน มยินต์ (ซึ่งถูกปลดจากตำแหน่งในการรัฐประหาร) และที่ปรึกษาแห่งรัฐ ออง ซาน ซูจี นั้นน่ากังวลอย่างยิ่ง"

ในช่วงกลางเดือน ธ.ค. ที่ผ่านมาสถานีโทรทัศน์เอ็นเอชเค (NHK) ของญี่ปุ่น สอบถามเกี่ยวกับข้อครหาที่ระบุว่าการเลือกตั้งไม่เสรีและไม่เป็นธรรม ไปยัง พล.อ.ซอ มิน ตุน โฆษกรัฐบาลทหาร

เขาตอบว่า "สิ่งสำคัญคือการจัดตั้งรัฐบาลในเมียนมาและให้ประชาชนเมียนมาลงคะแนนเสียง ส่วนประชาคมระหว่างประเทศจะพอใจหรือไม่ ไม่ใช่เรื่องของเรา"