Jakie są objawy zapalenia opon mózgowych i jak uchronić się przed tą chorobą?

Bakteria meningokoka typu B (meningitis B) spowodowała serię zakażeń w hrabstwie Kent w południowo‑wschodniej Anglii, w wyniku których zmarły dwie osoby — potwierdziła brytyjska rządowa agencja zdrowia publicznego.

Ofiarami infekcji są 18‑letnia uczennica szkoły w Faversham, Juliette, oraz 21‑letni student Uniwersytetu Kent.

Według brytyjskiej Agencji Bezpieczeństwa Zdrowia (UKHSA) kolejnych 11 osób trafiło do szpitala. Agencja poinformowała, że od piątku do niedzieli odnotowano łącznie 13 przypadków z objawami zapalenia opon mózgowo‑rdzeniowych i sepsy w rejonie Canterbury.

UKHSA apeluje, aby każdy, kto odwiedził klub Chemistry w Canterbury 5, 6 lub 7 marca, zgłosił się po profilaktyczne antybiotyki jako „środek ostrożności".

Agencja kontaktuje się również z ponad 30 tysiącami studentów, pracowników szkół oraz rodzin w rejonie Canterbury.

Czym jest zapalenie opon mózgowych i „inwazyjna" choroba meningokokowa?

Zapalenie opon mózgowo‑rdzeniowych to infekcja błon ochronnych otaczających mózg i rdzeń kręgowy.

Może dotknąć każdego, ale najczęściej występuje u niemowląt, małych dzieci, nastolatków i młodych dorosłych. Nieleczone szybko może być bardzo poważne.

Choroba może być wywołana przez bakterie (takie jak meningokoki czy pneumokoki), które odpowiadają za najcięższe i najszybciej rozwijające się przypadki, a także przez wirusy (np. enterowirusy lub wirus kleszczowego zapalenia mózgu), które zwykle powodują łagodniejszy przebieg — choć niektóre, jak KZM, mogą prowadzić do trwałych powikłań.

Zakażenie najczęściej szerzy się drogą kropelkową, natomiast w przypadku KZM dochodzi do niego przez ukłucie kleszcza.

Przyczynę infekcji można ustalić za pomocą badań.

Bakteryjne zapalenie opon mózgowych jest rzadsze, ale poważniejsze niż wirusowe. Może prowadzić do zakażenia krwi (sepsy) i uszkodzenia mózgu.

Ta ostra, ciężka postać choroby nazywana jest inwazyjnym zapaleniem opon mózgowych – oznacza to, że infekcja przedostała się do krwiobiegu lub do opon mózgowych.

Obie osoby, które zmarły w Kent, miały od 18 do 21 lat.

Konkretny szczep bakterii nie został jeszcze zidentyfikowany.

Większość przypadków choroby meningokokowej w Wielkiej Brytanii jest obecnie wywoływana przez typ B (MenB).

Choroby meningokokowe w Polsce

W Polsce wszystkie przypadki zapalenia opon mózgowo‑rdzeniowych lub mózgu podlegają rutynowemu nadzorowi epidemiologicznemu. Ważnym elementem profilaktyki są szczepienia — zarówno obowiązkowe, jak i zalecane.

Zgodnie z polskim Programem Szczepień Ochronnych preparaty przeciw meningokokom można podawać już od 2. miesiąca życia, a także nastolatkom, osobom po 65. roku życia oraz dzieciom i dorosłym z wrodzonymi niedoborami odporności.

Rocznie notuje się w Polsce kilkaset takich przypadków, choć eksperci zwracają uwagę, że część zgonów może pozostać nierozpoznana.

Jak wynika z analizy Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego, w 2021 roku zarejestrowano 973 zachorowania — 47% z nich miało charakter wirusowy, w tym związany z infekcjami przenoszonymi przez kleszcze.

Liczba przypadków bakteryjnych wzrosła natomiast w porównaniu z rokiem 2020 z 376 do 520, czyli o 38,3%. Autorzy badania podkreślają jednak, że dane te powstały „w czasie pandemii Covid‑19", kiedy obowiązujące restrykcje ograniczały rozprzestrzenianie się wielu infekcji przenoszonych drogą kropelkową. W efekcie, mimo wzrostu względem 2020 r., liczba zachorowań pozostawała niższa niż przed pandemią.

Jak się szczepić?

Dwie szczepionki chronią przed głównymi przyczynami zapalenia opon mózgowo‑rdzeniowych i sepsy.

Szczepionka ACWY zapewnia ochronę przed czterema typami bakterii wywołujących zapalenie opon – meningokokami grup A, C, W i Y – i jest podawana nastolatkom w wieku 14 lat.

Szczepionka MenB pomaga chronić przed meningokokami grupy B i jest zalecana niemowlętom: pierwsza dawka w 8. tygodniu życia, druga w 12. tygodniu oraz dawka przypominająca po ukończeniu roku.

Zapalenie opon może też wystąpić jako powikłanie innych infekcji, dlatego kilka dodatkowych szczepień również zapewnia ochronę.

Szczepionka sześcioskładnikowa (DTaP/IPV/Hib/Hep B) podawana małym dzieciom chroni przed błonicą, tężcem, krztuścem, wirusowym zapaleniem wątroby typu B, polio oraz zakażeniami Haemophilus influenzae typu b (Hib).

Szczepionka przeciw pneumokokom chroni niemowlęta przed ciężkimi zakażeniami wywołanymi przez pneumokoki, w tym przed zapaleniem opon.

Szczepionka MMR, podawana niemowlętom, chroni przed odrą, świnką, różyczką i ospą wietrzną.

Zwykle pełna ochrona po szczepieniu rozwija się w ciągu kilku tygodni, a niektóre szczepionki wymagają dawek przypominających.

Jakie objawy należy obserwować?

Objawy mogą pojawić się nagle i obejmować:

Jak się rozprzestrzenia?

Niektóre osoby są nosicielami bakterii w nosie lub gardle, nie chorując, ale mogą zakażać innych poprzez ślinę – podczas kaszlu, kichania, całowania czy wspólnego używania naczyń.

Zakażenie może być także przenoszone przez osoby chore, choć zdarza się to rzadziej.

Możliwe jest zachorowanie więcej niż raz.

Według BBC ognisko w Kent może być powiązane z wydarzeniem towarzyskim w Canterbury, w którym uczestniczyły osoby, które później zachorowały.

Ogniska choroby meningokokowej są rzadkie, ale mogą występować w miejscach skupisk ludzi, takich jak uczelniane kampusy.

Jak można temu zapobiec?

Najlepszym sposobem ograniczenia rozprzestrzeniania się choroby jest podanie antybiotyków osobom, które mogły mieć kontakt z zakażeniem podczas lokalnego ogniska.

Niektórzy studenci w rejonie Canterbury otrzymują takie leczenie profilaktyczne.

Co zrobić, jeśli podejrzewasz zapalenie opon mózgowych?

Każda osoba z objawami zapalenia opon mózgowych lub sepsy powinna natychmiast zgłosić się po pomoc medyczną – na oddział ratunkowy (SOR) lub dzwoniąc pod numer 999.

Wczesne leczenie może uratować życie.

Studentom w Canterbury zalecono, aby ufali swojej intuicji – nie czekali na pojawienie się wszystkich objawów ani wysypki.

„Studenci są szczególnie narażeni na przeoczenie wczesnych objawów, ponieważ łatwo pomylić je z przeziębieniem, grypą lub nawet kacem," ostrzegają specjaliści.

Warto też regularnie sprawdzać, jak czują się znajomi, oraz niezwłocznie szukać pomocy medycznej u lekarza rodzinnego lub przez usługę 111.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Kamila Koronska