جنگ ایران؛ سوریه چگونه تلاش می‌کند حزب‌الله را مهار کند؟

هم‌ زمان با جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، روابط پرتنش سوریه با حزب‌الله لبنان، گروهی که از حمایت جمهوری اسلامی برخوردار است، بیش از پیش برجسته شده است.

از زمان آغاز این درگیری در ۲۸ فوریه، دمشق تمرکز خود را بر مهار پیامدهای این جنگ گذاشته و از ورود مستقیم به آن پرهیز کرده است.

در دوران ریاست‌جمهوری بشار اسد، سوریه به عنوان مسیر اصلی انتقال تسلیحات ایران به حزب‌الله عمل می‌کرد. تهران و حزب‌الله نیز در سرکوب اعتراض‌های سال ۲۰۱۱ سوریه و جنگ داخلی بعد از آن به بشار اسد کمک کردند.

اما از زمانی که رهبری جدید سوریه در دسامبر ۲۰۲۴ به قدرت رسید، تلاش کرده است این مسیر تامین تسلیحات را مختل کند و حضور نظامی خود را در امتداد مرز لبنان، از جمله در نزدیکی مناطق نفوذ حزب‌الله، تقویت کند.

با این حال، این تلاش‌ها با موانع ریشه‌داری روبه‌رو است.

دمشق چگونه با قاچاق تسلیحات به لبنان مقابله می‌کند؟

سقوط حکومت اسد در دسامبر ۲۰۲۴ نتوانست مانع ادامه استفاده ایران از خاک سوریه به‌عنوان مسیر انتقال و قاچاق تسلیحات به حزب‌الله شود. مقام‌های سوری اعلام کرده‌اند که چندین تلاش برای قاچاق را ناکام گذاشته و مقادیری سلاح را ضبط کرده‌اند.

بر اساس اعلام وزارت کشور سوریه، بیشتر موارد کشف سلاح که بین ژانویه ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶ گزارش شده، در شهرها و روستاهای استان حمص و حومه دمشق رخ داده است؛ دو منطقه‌ای که پیش از فروپاشی، در کنترل نیروهای اسد و شبه‌نظامیان هم‌پیمان او بودند و با لبنان هم‌مرز هستند.

دست‌ کم پنج مورد از این عملیات‌ها در شهر قصیر گزارش شده است؛ شهری در نزدیکی مرز لبنان که حزب‌الله زمانی در آن نفوذ قابل توجهی داشت و تا پیش از برکناری بشار اسد، پایگاه و اردوگاه آموزشی خود را در آن اداره می‌کرد.

موارد دیگری از کشف سلاح نیز در میادین و البوکمال در استان دیرالزور گزارش شده است؛ مناطقی که پیش‌تر محل فعالیت شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران بود و به دلیل نزدیکی به مرز عراق، جایی که گروه‌های مسلح نزدیک به ایران همچنان نفوذ دارند، اهمیت ویژه‌ای داشت.

به گفته وزارت کشور سوریه، سلاح‌های کشف‌شده شامل انواع موشک‌ها مانند سام-۷، راکت‌های آرپی‌جی و پهپاد بوده است.

آیا حزب‌الله همچنان در سوریه نفوذ دارد؟

مقام‌های سوری حزب‌الله را متهم کرده‌اند که به نیروهای وفادار به بشار اسد سلاح می‌رساند و در امور داخلی سوریه دخالت می‌کند. به گفته آنها، این گروه از چهره‌های وفادار به اسد که از داخل لبنان فعالیت می‌کنند حمایت کرده است.

عملیات‌های امنیتی اخیر وزارت کشور سوریه، از جمله یورش به شبکه‌های مظنون به ارتباط با حزب‌الله و بازداشت مقام‌های وابسته به دوران اسد، در مجموع در چارچوب تائید این ادعاها ارزیابی می‌شود.

برخی از این بازداشت‌ها در همان استان‌هایی انجام شده که سلاح‌ها در آنجا کشف شده بود، و همین‌طور در استان‌های لاذقیه و طرطوس در غرب سوریه که پایگاه اصلی اقلیت علوی و تکیه‌گاه اجتماعی بشار اسد محسوب می‌شوند.

در یکی از عملیات‌ها در حومه دمشق در روز اول فوریه، وزارت کشور سوریه اعلام کرد که اعضای یک «هسته تروریستی» را به اتهام حمله به پایگاه هوایی المزه بازداشت کرده است. گفته شد که موشک‌ها و پهپادهای کشف‌شده در این عملیات متعلق به حزب‌الله بوده‌اند.

ضیا قدور، کارشناس امنیتی سوری، به دویچه‌وله عربی گفت برخی از نیروهای وفادار به بشار اسد در «ساختار نظامی» حزب‌الله جذب شده‌اند. او به کشته شدن یکی از این افراد در منطقه سرغایا در حومه دمشق در ۱۰ مارس اشاره کرد؛ همان روزی که ارتش سوریه حزب‌الله را به هدف قرار دادن مواضعش در همان منطقه متهم کرده بود.

موید قبلاوی، روزنامه‌نگار سوری، نیز به شبکه اسکای‌نیوز عربی گفت سوریه خواهان آن است که حزب‌الله حمایت تسلیحاتی از نیروهای وفادار به بشار اسد را متوقف کند.

دمشق برای کنترل مرزها با چه موانعی روبه‌رو است؟

علاوه بر کشف و ضبط سلاح و عملیات‌های بازداشت، مقام‌های سوری با هماهنگی دولت لبنان کنترل مرزی را تشدید کرده‌اند.

اندکی پس از آغاز جنگ ایران، که حزب‌الله هم در روز ۲ مارس وارد آن شد، ارتش سوریه حضور خود را در مرزهای لبنان و عراق تقویت کرد و اعلام کرد که این اقدام در راستای «حفاظت و کنترل مرزها» در شرایط تشدید تنش‌های منطقه‌ای صورت می‌گیرد.

با این حال، به گفته خضر خضور از مرکز خاورمیانه کارنگی، تلاش‌های سوریه برای کنترل مرز با موانعی روبه‌رو است.

او گفت این مرز در طول زمان به فضایی مشترک از نظر امنیتی و اجتماعی تبدیل شده که شبکه‌های قاچاق، گروه‌های مسلح و پیوندهای خانوادگی فرامرزی، به‌ویژه در اطراف قصیر در سوریه و هرمل در لبنان، آن را شکل داده‌اند.

به گفته او، سقوط حکومت بشار اسد در هر دو سوی مرز خلا امنیتی ایجاد کرده است.

آقای خضور افزود هرگونه تلاش مقام‌های جدید سوریه برای تبدیل این مرز از یک گذرگاه لجستیکی به یک خط کنترل مستحکم، به ماهیت دولت در حال شکل‌گیری سوریه بستگی دارد؛ دولتی که هنوز نتوانسته یک دستگاه امنیتی «نهادمند و بی‌طرف» ایجاد کند.

در نتیجه، او استدلال می‌کند که این استقرار نیروها صرفا اقدامات فنی برای مدیریت مرز نیست، بلکه پیامدهای سیاسی، اجتماعی و فرقه‌ای نیز به همراه دارد.

آیا سوریه وارد جنگ خواهد شد؟

احمد شرع، رئیس‌جمهور موقت سوریه، بارها تاکید کرده است که قصد اقدام نظامی علیه حزب‌الله را ندارد و ترجیح داده است «رنج‌های سوریه و تخلفاتی» را که این گروه در جریان جنگ داخلی در حمایت از بشار اسد مرتکب شده، نادیده بگیرد.

او در اظهاراتی در ۲۰ مارس گفت که می‌خواهد سوریه را از این جنگ دور نگه دارد. احمد شرع در جریان سفر خود به بریتانیا در ۳۱ مارس نیز تاکید کرد که سوریه در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران مشارکت نخواهد کرد، مگر آنکه مستقیما هدف قرار گیرد.

او گفت: «تا زمانی که هیچ طرفی سوریه را هدف قرار ندهد، این کشور خارج از درگیری‌ها باقی خواهد ماند.»

گزارشی از خبرگزاری رویترز در ۱۷ مارس، به نقل از مقام‌های ناشناس سوری و منابع غربی، حاکی از آن بود که آمریکا از سوریه خواسته است اعزام نیرو به شرق لبنان را برای کمک به خلع سلاح حزب‌الله بررسی کند.

بر اساس این گزارش، دمشق تمایلی به این اقدام نداشته، زیرا نگران است که چنین حرکتی سوریه را به جنگ منطقه‌ای بکشاند و تنش‌های فرقه‌ای در داخل را تشدید کند.

این گزارش بعدا از سوی تام باراک، فرستاده آمریکا در امور سوریه، تکذیب شد.