استرداد علی زکی حاج جلیل؛ متهم مرگبارترین حمله پاناما و مظنون به عضویت در حزب‌الله لبنان کیست؟

نزدیکی روابط ونزوئلا و ایالات متحده پس از عملیات بی‌سابقه‌ نیروهای آمریکایی در کاراکاس و بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا و همسرش سیلیا فلورس، دیگر تنها به بخش‌های نفت و معدن محدود نمی‌شود، بلکه اکنون به حوزه‌های پلیسی و قضایی نیز گسترش یافته است.

شاهد این ادعا، استرداد علی زکی حاج جلیل به پاناما است؛ فردی که مقام‌های پاناما و آمریکا او را به همکاری در انفجار یک هواپیمای مسافربری در سال ۱۹۹۴ متهم می‌کنند. در آن حادثه، که مرگبارترین حمله تروریستی تاریخ پاناما به شمار می‌رود، ۲۱ نفر از جمله ۱۲ عضو جامعه یهودیان و سه شهروند آمریکایی کشته شدند.

آمریکا و اسرائیل می‌گویند حاج جلیل عضو حزب‌الله لبنان است که ایالات متحده، اتحادیه اروپا و اسرائیل آن را سازمانی تروریستی می‌دانند.

طبق اعلام سازمان پلیس بین‌الملل (اینترپل) و تایید سفارت آمریکا در پاناما، تحویل حاج جلیل روز دوشنبه ۲۰ آوریل، تحت تدابیر شدید امنیتی انجام شد.

کوین مارینو کابررا، سفیر آمریکا، در بیانیه‌ای گفت: «این استرداد پیام روشنی دارد: دولت دونالد ترامپ حافظه‌ای طولانی دارد و دامنه نفوذش از آن هم گسترده است.»

میان سه کشور با دو گذرنامه

فرد مستردشده پنجم نوامبر ۲۰۲۵ در جزیره گردشگری مارگاریتا در شرق ونزوئلا بازداشت شد.

بر اساس اسناد قضایی که بی‌بی‌سی موندو به آن‌ها دست یافته، بازداشت او بدون درگیری انجام شده است.

در گزارشی که ماموران بازداشت‌کننده تنظیم کرده‌اند و بخشی از آن در رای دیوان عالی دادگستری ونزوئلا آمده، نوشته شده است: «(حاج جلیل) پیراهن آبی، شلوارک برمودای مشکی و صندل مشکی پوشیده بود.»

هرچند او شهروندی ونزوئلا را دارد، اما این تابعیت در سال ۲۰۰۵ به او اعطا شده است. بر اساس اطلاعاتی که پلیس پاناما به دستگاه قضایی ونزوئلا ارائه کرده، حاج جلیل در ۲۵ اکتبر ۱۹۶۸ در مائیکائو کلمبیا به دنیا آمده است.

در اواسط دهه ۱۹۷۰، والدین او - زکی محمد حاج احمد و امینه جلیل حاج، که اصالتی لبنانی داشتند - به جزیره مارگاریتا مهاجرت کردند که جامعه بزرگی از لبنانی‌ها و سوری‌ها در آن سکونت دارند.

به گزارش «مرکز جامعه آزاد و امن» آمریکا، اندیشکده فعال در حوزه امنیت و دفاع، علی زکی حاج جلیل بعدها به کاراکاس رفت و در رشته مدیریت بازرگانی تحصیل کرد.

در دهه ۱۹۹۰، او بار دیگر نقل مکان کرد و در منطقه آزاد کولون در پاناما ساکن شد، جایی که در آن مدیریت یک شرکت را برعهده داشت. او تا چند ماه پس از حمله‌ای که متهم به انجام آن است، در پاناما ماند و پس از آن به ونزوئلا بازگشت.

سوءظن‌ها

در ۱۹ ژوئیه ۱۹۹۴، پرواز شماره ۹۰۱ شرکت هواپیمایی «آلاس چیریکاناس» از فرودگاه فرانس فیلد در کولون برای یک پرواز کوتاه داخلی به مقصد پاناماسیتی برخاست. اما دقایقی پس از پرواز، هنگام عبور از فراز تپه سانتا ریتا، هواپیما در آسمان منفجر شد.

از میان ۲۱ قربانی، ۱۲ نفر عضو جامعه یهودیان محلی، سه نفر شهروند آمریکا و چهار نفر اسرائیلی بودند.

جسد یکی از قربانیان که کسی برای تحویل آن مراجعه نکرد و با نام لیا جمال یا علی حوا جمال شناسایی شد، مسیر تحقیقات را به سوی فردی برد که اکنون مسترد شده است؛ کسی که در آن زمان شرکتی در پاناما داشت.

جمال که روی صندلی شماره ۶ هواپیمای سانحه‌دیده نشسته بود، کیف دستی حاوی مواد منفجره همراه داشت که با سیگنال رادیویی فعال شده بود. طبق اعلام مقامات پانامایی و بر اساس آنچه در درخواست استرداد از ونزوئلا آمده است، جمال به همراه حاج جلیل دو خودرو را با هویت‌های جعلی اجاره کرده بودند.

مدرک دیگر علیه این شهروند کلمبیایی-ونزوئلایی آن بود که چند روز پس از حمله، پلیس پاناما او را هنگام رانندگی با خودرویی بازداشت کرد که در آن ده قبضه مسلسل دستی، مهمات و تجهیزات دیگری با کاربرد نظامی وجود داشت.

ساعاتی بعد، در بازرسی دیگری از مکانی در پاناماسیتی که گفته شد با او مرتبط بوده، سلاح‌های بیشتری همراه با پول نقد (دلار آمریکا) پیدا شد.

به گزارش مرکز جامعه آزاد و امن آمریکا «دادستان‌های پاناما می‌گویند حاج جلیل هماهنگی بخش‌های لجستیکی عملیات را بر عهده داشته است».

با این حال و با وجود این نشانه‌ها، مقام‌های پاناما او را تحت پیگرد قانونی قرار ندادند و او توانست به ونزوئلا برگردد.

«هیچ‌کس تصور نمی‌کرد او در چه کاری دست دارد»

حاج جلیل پس از بازگشت به مارگاریتا رستورانی به نام «بیچ بار» در منطقه پامپاتار افتتاح کرد.

یکی از ساکنان جزیره که او را می‌شناخت و به دلایل امنیتی نخواست نامش فاش شود، به بی‌بی‌سی موندو گفت: «این مکان ابتدا به عنوان رستورانی با غذاهای سبک و چندین فضای مختلف شروع به کار کرد، اما بعدها به مکانی صرفا برای تفریح، به سبک دیسکو، تغییر کاربری داد.»

او افزود: «نه غذای خوبی داشت و نه امکانات چشمگیری. جذابیتش بیشتر به موقعیت ممتاز آن برمی‌گشت؛ زیر صخره‌ای روبه‌روی خلیج پامپاتار.»

بازداشت حاج جلیل بسیاری را در این جزیره توریستی غافلگیر کرد.

این منبع گفت: «او از اعتبار تجاری خاصی برخوردار بود. روابط بسیار خوبی داشت و در فضای رستوران‌داری و سرگرمی شناخته‌شده و محبوب بود. هیچ‌کس تصور نمی‌کرد او در چه کاری دست دارد.»

با وجود آن‌که مقام‌های پاناما مدتی او را زیر نظر داشتند، حاج جلیل همچنان به این کشور سفر می‌کرد. آخرین سفر او در سال ۲۰۱۹ و برای شرکت در رویدادی مرتبط با چتربازی بود؛ موضوعی که در پرونده موجود در دیوان عالی ونزوئلا آمده است.

سوءظن‌ها درباره این شهروند کلمبیایی-ونزوئلایی در سال ۲۰۱۷ دوباره شدت گرفت. در آن زمان دستگاه اطلاعاتی اسرائیل اطلاعاتی را به دولت پاناما به ریاست خوان کارلوس وارلا ارائه کرد که بر اساس آن، حزب‌الله پشت حمله به پرواز ۹۰۱ آلاس چیریکاناس بوده و نام فردی که اکنون مسترد شده نیز مطرح شده بود.

این واقعیت که سانحه هواپیما تنها یک روز پس از انفجار انجمن همیاری یهودیان آرژانتین (آمیا) در بوئنوس آیرس رخ داد، که در آن ۸۵ نفر کشته شدند و عاملان آن همچنان مجازات نشده‌اند، سوءظن‌ها در مورد مشارکت این گروه شبه‌نظامی را تقویت کرده است.

در سال ۲۰۲۴، فردی که مظنون را می‌شناخت، به دادستانی پاناما گفت حاج جلیل در سال ۲۰۱۷ به او اعتراف کرده بود که عامل انتحاری را می‌شناخته و «به او به عنوان راهنما و راننده کمک کرده است».

در حکم استرداد دیوان عالی ونزوئلا آمده است که همین شاهد به بازرسان گفته بود که حاج جلیل به او گفته که «آموزش نظامی دیده است».

مرکز جامعه آزاد و امن آمریکا نیز اعلام کرد: «اطلاعات مالی و ترسیم شبکه ارتباطات بر پایه داده‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا، حاج جلیل را درون شبکه‌ای مرتبط با حزب‌الله در ونزوئلا قرار می‌دهد.» این مرکز افزود رستوران او بخشی از همین شبکه تامین مالی بوده است.

فرد مستردشده اکنون باید با اتهام‌هایی از جمله ارتکاب جرم علیه جان افراد، قتل عمد و جرایم مربوط به امنیت عمومی، وسایل حمل‌ونقل و ارتباطات روبه‌رو شود.

اف‌بی‌آی پیش‌تر برای هرگونه اطلاعاتی که به یافتن حاج جلیل کمک کند، تا پنج میلیون دلار جایزه تعیین کرده بود.

روابط نزدیک دولت‌های هوگو چاوز و جانشین او نیکلاس مادورو با ایران - که اصلی‌ترین حامی مالی حزب‌الله دانسته می‌شود - یکی از دلایل اصلی طرح ادعاهای آمریکا درباره حضور احتمالی این گروه در ونزوئلا بوده است.

این سوءظن‌ها با اظهارات مقام‌های پیشین ونزوئلایی مانند میسائل لوپز، مشاور سابق سفارت ونزوئلا در عراق، تقویت شد. او در سال ۲۰۱۷ مدعی شد گذرنامه‌ها و ویزاهای ونزوئلایی بدون هیچ‌گونه نظارتی به شهروندان خاورمیانه فروخته می‌شده است.

با این حال، حکومت ونزوئلا این اتهام‌ها را رد کرده و آن‌ها را «کارزارهای بی‌ثبات‌کننده» خوانده است.

نیکلاس مادورو در سال ۲۰۱۹، در واکنش به اتهامات مطرح‌شده علیه معاون اول وقت خود، با اطمینان گفت: «می‌خواهند او را به حزب‌الله مرتبط کنند؛ من طارق (عیسمی) را خیلی خوب می‌شناسم. او در تمام عمرش هرگز، ابدا، با هیچ‌کس از حزب‌الله تماسی نداشته است.»