آزمون بزرگ جی‌دی ونس؛ معاون ترامپ در مذاکره با ایران چگونه عمل کرد؟

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در حالی روز یکشنبه (۲۳ فروردین/۱۲ آوریل) بدون دستیابی به گشایشی بزرگ در گفت‌وگوهای حساس برای پایان دادن به جنگ از اسلام‌آباد بازگشت که همچنان از اظهارنظر خودداری کرده است.

مشخص نبود در عالی‌ترین سطح از مذاکرات دیپلماتیک بین آمریکا و ایران در دهه‌های اخیر، چه میزان پیشرفت (در صورت وجود) به‌دست آمده است. پس از ۲۱ ساعت گفت‌وگو در پایتخت پاکستان، آمریکا و ایران در مورد نقاط اختلاف کلیدی، از جمله برنامه هسته‌ای ایران، همچنان فاصله زیادی با هم دارند.

یک مقام آمریکایی که جزئیات تازه‌ای از گفت‌وگوها را به شرط ناشناس ماندن ارائه کرد، گفت که دو طرف در مورد این که با اورانیوم غنی‌شده حکومت چه کنند، به توافق نرسیدند.

این مقام آمریکایی همچنین گفت که سایر مسائل حل‌نشده شامل بازگشایی تنگه هرمز بدون دریافت حق عبور (که اولویت نخست دونالد ترامپ است) و گرفتن تعهد از ایران برای توقف حمایت مالی از گروه‌های نیابتی مانند حزب‌الله و حماس، می‌شود.

به گفته این مقام آمریکایی، آقای ونس در گفت‌وگوهای روز شنبه آخرین پیشنهاد را به تهران ارائه داد، اما به جزئیات آن اشاره نکرد. با این حال، ظاهرا این نشست کاملا بی‌فایده نبوده است. طبق گفته این مقام آمریکایی، مذاکرات سخت اما دوستانه بود و دو طرف پیشنهادهای سازنده‌ای را با هم مبادله کردند.

به گفته این مقام آمریکایی، آقای ونس در حالی اسلام‌آباد را ترک کرد که متقاعد شده بود ایران بیش از حد توانش پافشاری می‌کند اما همچنان امیدوار بود که می‌توان به توافق رسید.

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، گفت که اگر «دولت آمریکا دست از تمامیت‌خواهی بردارد و به حقوق ملت ایران احترام بگذارد»، توافق با آمریکا «قطعا به‌دست خواهد آمد.»

دونالد ترامپ روز یکشنبه آشکارا نارضایتی‌اش را از عدم پیشرفت مذاکرات نشان داد. رئیس‌جمهور آمریکا در پست‌هایی در رسانه‌های اجتماعی گفت که آمریکا برای فشار بر ایران جهت دستیابی به توافق، تنگه را «از همین لحظه» محاصره خواهد کرد.

ارتش آمریکا گفته است که از صبح دوشنبه جلوی تمام ترددهای دریایی به مقصد بنادر ایران یا از مبدا آن‌ها را خواهد گرفت.

ایران و آمریکا هفته گذشته بر سر یک آتش‌بس موقت دوهفته‌ای توافق کردند، هرچند ترامپ در آخرین پست‌های خود در تروث سوشال نوشت: «در لحظه مناسب، ما کاملا آماده شلیک هستیم و ارتش ما همان مختصر چیزی را که از ایران باقی مانده، تمام خواهد کرد.»

به نظر می‌رسد که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران که سرپرستی هیئت اعزامی جمهوری اسلامی به اسلام‌آباد را بر عهده داشت، در بیانیه‌ای پس از بازگشت به کشور، نسبت به تهدیدهای آقای ترامپ بی‌تفاوت مانده است.

به گزارش رسانه‌های داخل ایران، آقای قالیباف خطاب به رئیس‌جمهور آمریکا گفت: «اگر بجنگید، می‌جنگیم و اگر با منطق پیش بیایید، با منطق پاسخ می‌دهیم. مقابل هیچ تهدیدی تسلیم نخواهیم شد. اگر آن‌ها یک بار دیگر اراده ما را بیازمایند، درس بزرگ‌تری به آن‌ها خواهیم داد.»

این ادبیات نشان‌دهنده شکاف عظیم میان دو طرف و موانع متعددی است که همچنان بر سر راه دستیابی به توافقی کامل برای پایان دادن به جنگ وجود دارد.

این مذاکرات آزمون بزرگی برای جی‌دی ونس ۴۱ ساله بود؛ کسی که با انتخاب ترامپ رهبری تیم مذاکره‌کننده آمریکایی را بر عهده گرفت. در این هیئت استیو ویتکاف، فرستاده ویژه، و جارد کوشنر، داماد ترامپ، نیز حضور داشتند.

آقای ونس روز جمعه با این ماموریت وارد اسلام‌آباد شد که راهی برای پایان دادن به بحرانی بیابد که اکنون بزرگ‌ترین چالش سیاست خارجی در دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ شده است.

این جنگ که حالا شش هفته از شروعش گذشته است، خاورمیانه را در برگرفته و باعث جهش قیمت جهانی نفت شده است. مذاکره به نمایندگی از رئیس‌جمهوری که از همان ابتدا پیام‌های ضد و نقیضی درباره جنگ مخابره کرده، برای آقای ونس ماموریت دشواری بود.

دونالد ترامپ اوایل آوریل به شوخی گفت که اگر گفت‌وگوها شکست بخورد، معاون رئیس‌جمهور را مقصر می‌داند و اگر دو طرف برای پایان دادن به جنگ به توافق برسند، اعتبارش را به نام خود می‌زند.

هرچند جی‌دی ونس در رسانه‌ها از جنگ حمایت کرده است ولی خبرهایی به گوش می‌رسد که او در جلسات خصوصی با دونالد ترامپ، نسبت به این کارزار نظامی ابراز تردید کرده است. معاون رئیس‌جمهور در گذشته خود را به عنوان مخالف مداخله‌گری معرفی کرده بود؛ دیدگاهی که به طور گسترده میان پایگاه اصلی حامیان جنبش ماگا (عظمت را دوباره به آمریکا بازگردانیم) محبوب است.

این گفت‌وگوها برای یافتن نشانه‌هایی از نحوه مدیریت سیاست خارجی از سوی آقای ونس در رقابت احتمالی ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸، به دقت زیر نظر گرفته شد.

در حالی که جی‌دی ونس رهبری گفت‌وگوها را در اسلام‌آباد بر عهده داشت، ترامپ در میامی فلوریدا، کنار مارکو روبیو، وزیر خارجه، به تماشای مسابقات یو‌اف‌سی نشست؛ آقای روبیو یکی دیگر از گزینه‌های احتمالی برای انتخابات سال ۲۰۲۸ و رقیب احتمالی جی‌دی ونس در حزب جمهوری‌خواه به شمار می‌رود.

این در حالی است که زمان به سرعت می‌گذرد و با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل پایان آتش‌بس دوهفته‌ای در این ماه، دستیابی به گشایشی در مذاکرات بیش از پیش دور از دسترس به نظر می‌رسد.