محاصره دریایی آمریکا علیه ایران؛ چه کسی بیشتر ضرر می‌کند؟

آمریکا چند گزینه برای واکنش به مسدود شدن تنگه هرمز از سوی ایران داشت.

گزینه مسالمت‌آمیز یعنی مذاکره به سرعت کنار رفت، چون گفت‌وگوها شکست خورد.

گزینه سخت‌گیرانه - نابودی زیرساخت‌های نفتی جمهوری اسلامی - به شکلی قابل پیش‌بینی به تشدید تنش‌ها منجر می‌شد، راه هرگونه مصالحه را می‌بست و حتی در صورت روی کار آمدن دولتی هم‌سو با آمریکا در ایران، پیامدهای اقتصادی سنگینی برای کل منطقه به همراه داشت.

گزینه «بازگشت به وضعیت پیش از جنگ» - یعنی تلاش برای بازگشایی تنگه - نیز کار آسانی نبود. برای این کار نه‌تنها باید آبراه از مین پاکسازی می‌شد، بلکه لازم بود امنیت کشتی‌های غیرنظامی در برابر حملات موشکی و یورش قایق‌های کوچک، از جمله شناورهای بدون سرنشین، تضمین شود.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گزینه چهارم را انتخاب کرد.

چرا بازگشت به وضعیت پیش از جنگ ممکن نیست

واشنگتن نتوانست ائتلافی برای انجام عملیات دریایی در تنگه هرمز تشکیل دهد؛ نه در میان متحدان ناتو و نه در میان کشورهای آسیایی که از توقف کشتیرانی تجاری از مسیر هرمز آسیب دیده‌اند. بنابراین آمریکا ناچار شد به تنهایی اقدام کند و از طرفی توانایی‌ها و منابعش آن‌قدر که به نظر می‌رسید، گسترده نبود.

در آغاز عملیات علیه ایران، آمریکا ناوگان نسبتا بزرگی در خاورمیانه گرد آورد. علاوه بر ناوشکن‌ها، کشتی‌های گشتی و سایر شناورهای موجود، دو گروه ناو هواپیمابر با ده‌ها هواپیما و بالگرد نیز به آنها اضافه شد و گروه سوم نیز اکنون در حال رسیدن است.

با این حال، تنها بخش کوچکی از آن‌ها قادر به عملیات در تنگه باریک هرمز هستند.

نیروهای اصلی تهاجمی - ناوهای هواپیمابر، ناوشکن‌های موشکی همراه آنها و زیردریایی‌های هسته‌ای - در فاصله‌ای امن از سواحل ایران مستقر شده‌اند. در حال حاضر دلیلی برای ورود سایر شناورها - از جمله کشتی‌های فرماندهی، آبی-خاکی، شناسایی و پشتیبانی - به داخل تنگه هرمز و در فاصله برد مستقیم آتش ایران وجود ندارد.

همچنین به نظر می‌آید فرماندهی نظامی آمریکا آمادگی اجرای عملیات زمینی در خاک ایران - حتی برای نابودی مواضع پرتاب موشک یا کنترل نوار ساحلی - را ندارد.

در حال حاضر، ایالات متحده برای عملیات در مجاورت ایران دو ناوشکن موشک‌انداز (میسچر و مک‌فال)، سه شناور رزمی ساحلی (کانبرا، تالسا و سانتا باربارا) و همچنین شش شناور گشتی کوچک در نزدیکی سواحل بحرین در اختیار دارد.

آیا این تعداد برای تضمین عبور امن نفتکش‌ها از تنگه هرمز، در حالی که ایران همچنان توانایی مین‌گذاری آب‌ها و انجام حملات موشکی و پهپادی را دارد، کافی است؟ در زمان صلح، روزانه حدود ۱۵۰ کشتی تجاری از این مسیر استفاده می‌کردند.

پاسخ این سوال منفی است.

«بستن تنگه برای ایران آسان‌تر است»

گزینه چهارمی که دونالد ترامپ برگزیده، در نگاه اول منطقی به نظر می‌رسد: اگر ایران عبور و مرور کشتی‌ها از تنگه هرمز را مسدود می‌کند، خود نیز باید هزینه آن را بپردازد. در این رویکرد، ظاهرا راه بازگشت همچنان باقی است و در عین حال، افق پیش رو برای ایران تیره و مبهم ترسیم می‌شود.

از نظر فنی، این گزینه قابل اجراست: رهگیری کشتی‌های مرتبط با «ناوگان سایه» ایران در دریای عمان و دریای عرب - دور از سواحل ایران - خطر را برای کشتی‌های آمریکایی کاهش می‌دهد.

در حال حاضر نیروهای کافی برای این محاصره وجود دارد. ناوگان پنجم آمریکا، که مسئولیت منطقه خاورمیانه را بر عهده دارد، ساختاری انعطاف‌پذیر دارد و ترکیب آن می‌تواند بسته به ماموریت به سرعت تغییر کند. به گفته دونالد ترامپ، نیروهای کمکی نیز در حال اعزام به منطقه هستند.

دیوید گندلمن، کارشناس نظامی اسرائیلی، می‌نویسد: «وقتی خوانندگان می‌پرسیدند آیا آمریکا می‌تواند با ابزار نظامی تنگه هرمز را باز کند، همیشه پاسخ می‌دادم که بستن این تنگه برای ایران بسیار آسان‌تر از باز کردن آن برای دیگران است. آمریکایی‌ها نیز این معادله را درک کرده‌اند.»

اما تصمیم دونالد ترامپ تنها به ایران آسیب نمی‌زند. ایالات متحده نه‌تنها عجله‌ای برای رفع انسداد تنگه هرمز ندارد - تنگه‌ای که از آغاز عملیات نظامی نیز برای کشتیرانی بسیار خطرناک شده - بلکه عملا این محاصره را تشدید می‌کند. عبور از تنگه‌ای که مملو از مین‌های ایرانی است و در تیررس موشک‌ها قرار دارد، خطرناک است؛ اما مواجهه با یک ناوشکن آمریکایی در ورودی یا خروجی تنگه، این خطر را دوچندان می‌کند.

شرکای تجاری کشورهای خلیج فارس متحمل زیان‌های مستقیم شده‌اند، زنجیره‌های تامین مختل شده و قیمت جهانی نفت بار دیگر افزایش یافته است.

هنوز مشخص نیست چین - با نیروی دریایی قابل توجه و پایگاه نظامی‌اش در جیبوتی - چه واکنشی به این محاصره نشان خواهد داد.

در عین حال، متحدان آمریکا نیز دلیلی برای خوش‌بینی ندارند؛ بسیاری از آنها بدون آنکه در جنگ مشارکت داشته باشند، در شمار آسیب‌دیدگان قرار گرفته‌اند.

* دولت روسیه نام ایلیا آبیشف را در فهرست «عوامل خارجی» قرار داده است. بی‌بی‌سی قاطعانه با این تصمیم مخالفت کرده و آن را در دادگاه به چالش کشیده است.