KAI TSAYE, Yaƙin Iran da Amurka da Isra'ila da sauran batutuwan da ke faruwa a duniya 4/4/2026

Rahoto kai-tsaye

Abdullahi Bello Diginza

1. Sa'o'i 2 da suka wuceMun bai wa Iran kwana biyu ta amince da yarjejeniya ko ta sha 'ruwan wuta' - Trump

   Shugaban Amurka, Donald Trump ya ce ya bai wa Iran wa'adin kwana biyu ta amince da ''yarjejeniya'' ta kuma buɗe mashigar Hormuz ko ''mu yi mata ruwan wuta''.

   Cikin wani saƙo da ya wallafa a shafinsa na sada zumunta, Shugaba Trump ya ce: ''Ku tuna lokacin da na bai wa Iran kwana 10 ta amince da yarjejeniya ko ta buɗe mashigar Hormuz. Yanzu lokaci na ci gaba da ƙurewa''.

   "Yanzu saura sa'a 48 kafin su sha ruwan wuta...''

   A ranar 27 ga watan Maris ne dai Shugaba Trump ya bayyana cewa ya dakatar da duk wani hari kan cibiyoyin makamashin Iran na tsawon kwana 10.

2. Sa'o'i 2 da suka wuceƳanmajalisar Kamaru sun amince da ɓullo da muƙamin mataimakin shugaban ƙasa

   Ƴan majalisar dokokin Kamaru sun sake amincewa ƙudirin ɓullo da maƙamin mataimakin shugaban ƙasar, wanda aka rushe fiye da shekara 50 a ƙasar.

   Matakin na zuwa ne a daidai lokacin da ake cikin halin rashin tabbas kan wanda zai gaji Shugaba Paul Biya.

   A lokacin zaman majalisar na yau, mambobin majalisar 200 ne suka amince da ƙudirin, yayin da 18 suka nuna adawa da matakin, sai kuma huɗu da ba su kaɗa ƙuri'a ba.

   Idan ƙudirin ya zama doka bayan sa hannun shugaban ƙasa, za a nada mataimakin shugaban ƙasar.

3. Sa'o'i 4 da suka wuceBidiyon yadda sojojin Iran ke harbin jiragen yaƙin Amurka

   Sashen tantance labarai na BBC ta tabbatar da sahihancin wani bidiyo da ke nuna yadda wasu sojojin Iran uku ke harbin wasu jiragen yaƙin Amurka masu saukar ungulu.

   Mun fahimci an ɗauki bidiyon ne a lardin Kohgiluyeh da Boyer-Ahmad.

   Hotunan jiragen ya yi daidai da jiragen da ke aikin neman matuƙin jirgin yaƙin Amurka da ya ɓace bayan Iran ta harbo jirgin da yake ciki a lardin Khuzestan mai maƙwabtaka.

4. Sa'o'i 4 da suka wuceJami'ar UDUS ta shirya taron nazarin waƙoƙin Ɗan Anace

   ‎Cibiyar Nazarin Harshen Hausa ta Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ta shirya wani babban taro na kwana uku kan nazarin waƙoƙin maza da tarihin shahararren mawakin nan, Muhammadu Bawa Ɗan Anace 'Yartsakuwa. ‎

   Taron ya samu halartar masana kusan 100 a Najeriya da ma jamhuriyar Nijar, waɗanda suka gabatar da muƙaloli daban-daban a kan ɓangarorin da suka shafi harshe da al'ada da kuma adabi. ‎

   A samu halartar sarakunan ciki har da mai alfarma Sarkin Musulmi Alhaji Sa'ad Abubakar III da gwamnan jihar Sokoto, Ahmed Aliyu da makada ciki har da wasu daga iyalan Ɗan Anaci da suka rage da kuma mutum biyu da ya yi wa waƙa wato Umaru Gindumi da Bagobiri Dantcimau da sauran mahalarta da manazarta.

   ‎An haifi Muhammadu Bawa Ɗan Anace Gandi a shekarar 1901 inda ya rasu a 1986 yana da shekara 85, a duniya.

   ‎Ya yi shuhura a waƙoƙinsa da suka fi mayar da hankali kan noma da dambe da kuma kokowa, waɗanda aka fi sani da "waƙoƙin maza".

   Bawa Ɗan'ance ya fara waƙa ne tun yana yaro matashi, saboda tasowarsa a wurin kawunsa Anace.

   Ya yi wa manyan ƴanwasan dambe irin su Dan Dunawa da Shago da Ado Dankore da sauran su waƙa.

   Da farko dai Ɗan'ance ya fara ne da kiɗin dambe, sannan daga baya ya watsar ya koma kiɗan noma.

   A kiɗin noma ne ya yi fice duk da cewa daga baya ya koma kiɗan dambe, inda ya haɗu da su Muhammadu Shago da Ɗandunawa da sauran 'yan dambe da ya yi wa waƙa.

   Wasu daga waƙoƙinsa sun haɗa da waƙar Shago da ta Ado Ɗan Kore da Audu Kai Kaɗai Gayya, da Maigidan Gona da ta Garba na Godi da waƙar Basabce da sauran su.

5. Sa'o'i 5 da suka wuceHotunan ɓarnar harin Iran a Ramat Gan da ke Isra'ila

   Kafofin yaɗa labaran Isra'ila sun ambato sashen kula da motocin ɗaukar marasa lafiya na hukumar bayar da agajin gaggawar Isra'ila na cewa yana aiki a wurare shida da ke tsakiyar Isra'ila bayan hare-haren Iran na yau Asabar.

   Hare-haren na makamai masu linzami sun lalata gine-gine a birnin Ramat Gan, da ke gabashin Tel Aviv, babban birnin Isra'ila, kamar yadda hotunan suka nuna.

   Babu labarin rasa rai a hare-haren.

   Tun da farko, Rundunar sojin Isra'ila (IDF) ta ce ta gano wasu makamai masu linzami da Iran ta harba sun tunkari ƙasar, inda suka buƙaci mutane su shiga wuraren fakewa.

6. Sa'o'i 6 da suka wuceIsra'ila ta ce ta kai hare-hare kan 'muhimman cibiyoyin fararen hula' a Tehran

   Rundunar sojin Isra'ila (IDF) ta ce ta kammala "jerin hare-hare kan cibiyoyin gwamnatin ta'addanci'' a Tehran a ranar Juma'a.

   Sojojin sun ce sun kai hari cibiyoyin tsaro ''inda ake ajiye makamai masu linzami'' da kuma wasu cibiyoyin soji ''da ke kare binciken gwamnati''.

   IDF ta ci gaba da cewa "waɗannan hare-hare na daga cikin yunƙurin da muke yi na ƙara warzaga shirin gwamnatin ta'addanci''.

7. Sa'o'i 6 da suka wuceMun goyi bayan matakin INEC kan ADC - Jama'iyyar APC

   Jam'iyyar APC mai mulkin Najeriya ta ce ta goyi bayan matakin da hukumar zaɓen ƙasar, INEC ta ɗauka kan jam'iyyar hamayya ta ADC.

   INEC ta soke shugabanci ADC tare da janye sunayen shugabannin jam'iyyar, tsagin David Mark daga shafinta saboda wani hukuncin kotu.

   Cikin wata hira da BBC daraktan yaɗa labaran sakatariyar APC, Mallam Bala Ibrahim ya ce hukumar zaɓe, kamar alƙali ne, ba ta goyon bayan kowane ɓangare a harkar zaɓe, aikinta shi ne ta yi adalci ga kowa.

   Dangane da zargin da ADC ke yi wa APC na amfani da hukumar zaɓe domin muzguna mata kuwa, Mallam Bala Ibrahim ya ce sam ba haka ba ne.

   ''Rikicinsu ne na cikin gida, magana tana kotu, kuma yayin da magana ke gaban kotu kamata ya yi a bar kotu ta kammala aikinta'', in ji shi.

   Ya ƙara da cewa matakin da INEC ta ɗauka yana kan doron shari'a, saboda biyayya ne ga hukuncin kotu.

   ''Mu mun yarda da matsayin da hukumar zaɓe ta ɗauka na janye goyon bayan shugabancin kowane ɓangare na David Mark da na Bala Nafi'u'', in ji shi.

8. Sa'o'i 7 da suka wuceHarin Iran ya raunata ma'aikacin lafiyar Isra'ila ɗaya

   Hukumar bayar da agajin gaggawa ta Isra'ila, (MDA) ta ce ɗaya daga cikin ma'aikatanta ya samu rauni bayan da sojojin Isra'ila suka ce sun ƙoƙarin kakkaɓo makaman linzami da Iran da harba cikin ƙasar.

   Mutumin mai shekara 45 ya samu ƙananan raunukan saboda fashewar gilashi a birnin Bnei Brak da ke tsakiyar ƙasar.

   Hukumar ta ce an kai mutumin asibiti.

9. Sa'o'i 7 da suka wuceƳan sama-jannati da suka tafi duniyar wata na ci gaba da luluƙawa

   Ƴan sama-jannatin nan huɗu da ke cikin wani kumbo mai suna Artemis II na ci gaba da luluƙawa zuwa duniyar wata, inda yanzu suka wuce rabin tafiyarsu.

   Ana sa ran kumbon zai isa kusa da wata, ya zagaya shi, sannan ya dawo doron ƙasa cikin mako guda.

   Hukumar kula da sararin samaniyar Amurka, NASA ta fitar da wasu hotuna masu ƙayatarwa da aka ɗauka daga cikin kumbon, ciki har da cikakken hoton doron ƙasa da ke nuna zurfin ruwan tekuna masu shuɗi da kuma gajimare masu yawo.

   Tun da farko, jagoran tafiyar, Reid Wiseman, ya bayyana irin kyawawan abubuwan da suke gani na duniyarmu daga sararin samaniya.

10. Sa'o'i 8 da suka wuceTarko INEC ke son ɗana mana kuma ba za mu kamu ba - ADC

    Jam'iyyar ADC ta haɗakar ƴan adawar Najeriya ta zargi hukumar zaɓen ƙasar INEC ta ɗana mata tarko ta hanyar yunƙurin dakatar da ita daga gudanar tarukanta domin zaɓen shugabanninta.

    ADC - tsagin David Mark - ta jaddada aniyar ci gaba da tsare-tsarenta na gudanar da zaɓukan shugabanninta na jihohi da babban taron jam'iyyar na ƙasa, saɓanin gargaɗiin da hukumar zaɓen ƙasar ta yi, yayin da batun rikicin shugabanci ke ci gaba da munana a jam'iyyar

    A baya-bayan nan ne dai INEC ta gargaɗi jam'iyyar da kada ta gudanar da tarukan jam'iyyar da za su zaɓi shugabanninta don gudan Matsala.

    Cikin wata hira da gidan talbijin na Arise a ranar Juma'a shugaban hukumar Farfesa Joash Amupitan ya ce kotu ta riga ta dakatar da jam'iyyar daga gudanar da komai har zuwa lokacin da za ta yanke hukunci kan rikicin shugabancin jam'iyyar.

    Sai dai Kakakin jam'iyyar, Faisal Kabir ya shaida wa BBC cewa, matakin wata ƙullalliya ce domin kafa wa jam'iyyar tarko a hana ta yin tarukan ta yadda daga baya za a ce ba ta da shugabanci, don haka ba za ta shiga zaɓen 2027 ba.

    ''Tarko aka naɗa mana da wannan, ai su manyan tarukan jam'iyyu, wajibi ne a doka, kuma suna da lokacin yin su, idan wannan lokacin ya ƙure shikenan'', in ji shi.

    Ya ƙara da cewa abin da dokokin Najeriya suka ce shi ne ka sanar da INEC taron jam'iyyarka kwana 21 kafin ranar taron, mu kuma mun riga mun sanar da ita.

11. Sa'o'i 8 da suka wuceAmurka ta umarci babban hafsan sojin ƙasanta ya yi murabus

    Sakataren harkokin wajen Amurka, Pete Hegseth ya umarci babban hafsan sojin ƙasa na ƙasar, Janar Randy George ya sauka daga muƙaminsa, kamar yadda kafar yaɗa labarai ta CBS ƙawar hulɗar BBC a Amurka ta ruwaito.

    Kakakin ma'aikatar tsaron ƙasar ta Pentagon, Sean Parnell ya bayyana cikin wata sanarwa da ya wallafa a shafin sada zumunta cewa Janar George ''zai sauka daga matsayinsa na babban hafsan sojin ƙasan Amurka na 41 ba tare da ɓata lokaci ba''.

    Kawo yanzu babu cikakken bayani kan dalilin da ya sa ake ce ya sauka daga muƙamin nasa.

    Matakin na na zuwa ne bayan da Shugaba Trump ya bayyana a wani jawabin da ya yi wa ƙasar cewa ana sa ran yaƙin Amurka da Isra'ila da kuma Iran a gefe guda ya kusa zuwa ƙarshe ''nan ba da jimawa ba''.

    A ƙa'ida babban hafsan sojin ƙasan Amurka kan yi wa'adin shekara huɗu.

    Tsohon shugaban Amurka, Joe Biden ne ya naɗa George muƙamin a 2023.

    Janar George ya fara ya fara aiki da rundunar sojin Amurka ne bayan kammala karatu a makarantar horon manyan hafsoshin sojin ƙasar da ke West Point.

    Ya halarci yaƙin yankin Gulf na farko a matsayin kwamandan dakarun ƙasa, sannan a baya-bayan nan ya halarci yaƙe-yaƙen Afghanistan da Iraƙi.

    Kafofin yaɗa labaran Amurka sun ce za a maye gurbinsa da mataimakinsa Janar Christopher LaNeve a matsayin riƙo.

12. Sa'o'i 9 da suka wuce'An raunata sojojin Amurka 365 da kisan 13 tun bayan fara yaƙin Iran'

    Ma'aikatar tsaron Amurka ta Pentagon ta ce sojojin ƙasar 365 ne suka samu raunuka tun bayan fara yaƙin Amurka da Isra'ila da kuma Iran a gefe guda.

    Cikin wata sanarwa da ma'aikatar ta fitar ta ce sojojin sun fito ne daga rundunoni daban-daban da suka haɗa da:

    • Sojojin kasa - 247
    • Sojojin ruwa - 63

    • Sojojin sama - 36
    • Dakarun ƙundunbala - 19

    Ma'aikatar ta kuma waɗanda suka mutu sakamakon yaƙin su 13 ne.

13. Sa'o'i 9 da suka wuceMakaman rokar Iran sun faɗa tsakiyar Isra'ila

    Wasu makaman roka da Iran ta harba sun faɗa wasu yankuna masu cikowar jama'a a sassan tsakiyar Isra'ila da safiyar yau Asabar.

    Ma’aikatan agajin gaggawa sun garzaya zuwa wuraren da abin ya shafa a biranen Petah Tikva da Ramat Gan.

    Iran na ci gaba da kai hare-hare kan ƙasashen yankin Gabas ta Tsakiya, inda ma’aikatar harkokin cikin gida ta Bahrain ta buƙaci jama'a su nemi mafaka bayan na'urar gargadi ta yi kuwa a faɗin ƙasar.

    Tun da farko, wani wurin sarrafa iskar gas ya kama da wuta a Haɗaɗɗiyar Daular Larabawa, sakamakon tarkacen abubuwan da suka faɗo.

    Can ma a Kuwait, hare-haren da aka kai sun lalata tashoshin samar da lantarki da tace ruwan sha da kuma matatar mai.

14. 4 Aprilu 2026Amurka na neman mutum na biyu cikin matuƙan jirginta da Iran ta harbo

    Dakarun Amurka na can na ci gaba da neman mutum na biyu, cikin matukan jirgin yakin kasar na da Iran ta harbo jiya Juma'a.

    Shugaban Amurka, Donald Trump, ya ƙi yin ƙarin bayani kan ƙoƙarin ceton, amma ya ce hakan ba zai shafi tattaunawar da ake yi da Iran ba.

    A nasu ɓangaren, hukumomi a Tehran sun buƙaci mazauna yankin da su taimaka wajen gano matuƙin jirgin, har ma suka yi alƙawarin bayar da lada mai tsoka ga duk wanda ya kai rahoton inda yake.

    A wani zama na sirri da ƴan majalisar dokokin Amurka, ma'aikatar tsaron ƙasar Pentagon ta ce an harbo jirgin yaƙin ƙirar F-15 ne a yankin kudu maso yammacin Iran, kuma an ceto ɗaya daga cikin matuƙansa, yayin da har yanzu ake ci gaba da neman ɗayan.

    A wani ƙarin koma-bayan ga Amurka, Iran ta ce ta kakkaɓo mata jirgin yaƙi na biyu duk dai a wannan rana.

    Kafofin watsa labaran ƙasar sun ce Iran ɗin ta kakkaɓo jirgin ƙirar A-10, a kusa da mashigin Hormuz.

15. 4 Aprilu 2026Assalamu alaikum

    Masu bin shafin BBC Hausa kai-tsaye barkanmu da safiyar wannan rana.

    Abdullahi Bello Diginza ke fatan sake kasancewa da ku a daidai wannan lokaci domin kawo muku halin da duniyar ta wayi gari.

    Ku biyu mu a shafukanmu na sada zumunta domin tafka muhawara kan labaran da muke wallafawa.