سال جدید تعلیمی و تحصیلی در افغانستان بدون حضور دختران آغاز شد، اما این پنجمین سال پیاپی است که دختران بالاتر از صنف ششم اجازه بازگشت به مکاتب را ندارند و درهای آموزش همچنان به روی آنان بسته مانده است. پس از آنکه طالبان در آگست ۲۰۲۱ برای بار دوم قدرت را در افغانستان بهدست گرفتند، آموزش رسمی برای دختران بالاتر از صنف ششم، مراکز آموزش عالی و دانشگاهها متوقف شد.
«من دختری از سرزمین أفغانستان که آرزوهایش نیمه تمام ماند»، این جمله را دانشآموزی دیگری میگوید که آرزو داشت در آزمون کانکور اشتراک کند. مرسل میگوید که به نقاشی روی آورده و با آن خودش را سرگرم نگهمیدارد.
دانشآموز دیگری هم میگوید که با آمدن هر سال و نوروز همچنان امیدوار بودیم که در مکاتب باز میشود اما چنین نشد. این دانشآموز که خواهر کوچکترش هم از آموزش باز مانده میگویند که «ما آینده این کشور هستیم» و امید که سال ۱۴۰۵ بتوانیم مکتب برویم.
در افغانستان، دروازههای مکاتب و دانشگاهها پس از تعطیلات زمستانی دوباره باز شدند. صنفها پر از شور و هیجان کودکان بود؛ چشمهایی پر از امید، بکسهای کوچک و رویاهای بزرگ. مراسم آغاز سال تعلیمی با سخنرانی، شعر و ترانه برگزار شد و زنگ مکتبها به صدا درآمد، اما تفاوتی تلخ در این میان وجود دارد: پسران میتوانند تا هر مقطعی که بخواهند درس بخوانند، اما برای دختران، صنف ششم پایان راه است.حکومت طالبان که در آگوست ۲۰۲۱ بازگشت، خیلی زود مکاتب و دانشگاهها را به روی دختران بست و تاکنون درباره بازگشایی مکاتب بالاتر از صنف ششم خبری منتشر نکرده است. محجوبه نوروزی این گزارش را از مکتب خصوصی در کابل فرستاده است.
معلم دیگری میگوید باور بر این داشت که آموزش میتواند آینده یک ملت را بسازد. او که حالا مجبور شده به کشور همسایه پاکستان پناه ببرد اما میگوید درد بسته ماندن مکاتب هنوز با او است.
هانیه تابش، دانشآموز دیگری که تا صنف ششم را در ولسوالی جاغوری، غزنی مکتب رفته بود، به بیبیسی میگوید که «هر روز یک ساعت میرفتم و یک ساعت برمیگشتم تا روزی بتوانم وارد دانشگاه شوم. و در تمام این مسیر ذهنم درگیر خواندن رشته مورد علاقهام بود.»
صوفی، ۱۲ ساله، در افغانستان آرزو دارد فضانورد شود. آیا میتواند به این رویا برسد؟میلیونها دختر در افغانستان با محدودیتهای جدی در مسیر تحصیل مواجهاند.بسیاری از مکتبها پس از صنف ششم بستهاند، دانشگاهها در دسترس نیستند و شرایط اقتصادی خانوادهها و وضعیت کلی کشور، دسترسی به آموزش را برای دختران سختتر میکند.با این حال، امید و انگیزه برای یادگیری همچنان در دل دختران جوان زنده است.
آرتمیس، دانشجوی سال چهارم دانشکده اقتصاد، با بسته شدن دانشگاهها به روی دختران، از گرفتن مدرک فارغالتحصیلی محروم ماند و با دشواریهای روحی و روانی فراوان روبهرو شد.
او که پیشتر یک هنرمند نقاش بود، برای یک سال هم از قلم و بوم فاصله گرفت؛ اما انزوا، دوری از دوستان و محدودیتهای اجتماعی برای زنان، او را دوباره به آغوش نقاشی کشاند تا به گفته خودش، درد خود و هزاران زن دیگر را بر تابلوها نقش کند.
آرتمیس هشدار میدهد که اگر محدودیتهای آموزشی و شغلی زنان در افغانستان ادامه یابد، اقتصاد کشور نیز در معرض فروپاشی قرار خواهد گرفت.
محجوبه نوروزی، خبرنگار اعزامی بیبیسی در کابل، با او گفتوگو کرده است.
با آغاز سال تعلیمی ۱۴۰۵، صنفها در سراسر کشور بار دیگر پر از شاگردان شد.
در کابل و شماری از ولایتها، مقامهای حکومت طالبان در مراسمی رسمی از شروع سال جدید آموزشی خبر دادند و از «آمادهگی» برای آن سخن گفتند. با این حال، در این تصویر، غیاب یک گروه بزرگ بهوضوح دیده میشود: دختران نوجوانی که بیش از چهار سال است از ادامه آموزش محروم ماندهاند.بیشتر بخوانید.
منبع تصویر، UGC
عکسهای زنان و دختران افغانستان که در سالهای گذشته به صورت گسترده به اشتراک گذاشته شدند کم نبود. از میان آنها این عکس در سال ۲۰۲۳ بعد از ختم صنف ششم و از خداحافظی دو هم صنفی در کابل در شبکههای اجتماعی منتشر شد و «تلخترین وداع دختران بعد از اتمام صنف شش» نام گرفت.
منبع تصویر، Getty Images
این تصویر هم در ۴ جدی ۱۴۰۱ گرفته شده که یک دختر دانشجو را در مقابل سربازان طالبان نشان میدهد.
این تصویر در زمانی گرفته شده که ماموران طالبان در آن روزها هرگونه تجمع اعتراضی را سرکوب و معترضان را بازداشت کرده بودند. یک محصل افغان به شکل فردی در برابر درب ورودی دانشگاه کابل مخالفت خود را با تصمیم طالبان مبنی بر تعلیق تحصیل دختران نشان داد.
او در مقابل سربازان طالبان که در دروازه دانشگاه حاضر بودند پلاکاردی را حمل کرد که روی آن نوشته شده بود «اقرا»، یا بخوان. اعتراض نمادینی که او خواست استدلال شرعی طالبان را در مخالفت با آموزش و تحصیل زیر سوال ببرد.
این دانشجو گفت با آنکه سربازان طالبان به من حرفهای «بد و بیراه» گفتند اما «من آرام بودم. میخواستم قدرت یک دختر تنهای افغان را نشان دهم و اینکه حتی یک نفر میتواند در مقابل ظلم بایستد.»
او در ادامه افزود از این که یکتنه در مقابل سربازان طالبان ایستاده و به تصمیم سران آنها مخالفت و اعتراض کرده احساس «غرور و قدرتمندی» میکند.
در سالهای اول ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم، اعتراضات در داخل و خارج افغانستان بیشتر بود ولی در سالهای اخیر این اعتراضات خیابانی در داخل افغانستان کمتر شده است.
با بسته شدن مکاتب بالای صنف ششم، گروه دیگری که متضرر شدند، معلمان زن بود که بیکار شدند. یکی از آنها به بیبیسی میگوید که « به ما معلمین بیحرمتی و بیاحترامی شد». کسر معاش و یا هم پرداخت آن با تاخیر ضربه بزرگی به ما زدهاست.
متعلم دیگری از درد مهاجرت میگوید که چگونه با بسته شدن مکاتب، خانوادهها آواره شدند و راه مهاجرت پیش گرفتند. او میگوید: «وقتی راه دانش بسته شد، خانوادهها ناچار شدند راه مهاجرت را پیش بگیرند.»
با آغاز سال جدید تعلیمی در افغانستان، مکاتب متوسطه و لیسه دخترانه برای پنجمین سال پیاپی همچنان بسته ماندهاند و هیچ نشانهای از تغییر در سیاست طالبان دیده نمیشود.
طالبان پس از بازگشت به قدرت در آگست ۲۰۲۱، در ماه سپتامبر همان سال مکاتب را تنها برای پسران بازگشایی کردند و دختران بالاتر از صنف ششم از ادامه آموزش محروم شدند.
محجوبه نورزی، خبرنگار بیبیسی در آغاز سال تعلیمی به یکی از مکاتب شهر کابل رفته و این گزارش را فرستاده است:
فاطمه مجاهد، زنی که روایت میکند چگونه در طول مهاجرت بارها از آموزش بازمانده و حالا دخترش نیز با همان سرنوشت روبرو شده است.
خانم مجاهد به ایران و پاکستان مهاجرت کرده تا دخترش بتواند درس بخواند، اما او میگوید که دخترش حتی در پاکستان هم با مشکلات و محدودیتهای آموزشی مواجه بوده است.
منبع تصویر، Getty Images
سال جدید تعلیمی در افغانستان امروز عملاً آغاز شد؛ میلیونها دانشآموز پسر به مکتب بازگشتند، اما دختران بالاتر از صنف ششم برای پنجمین سال متوالی همچنان از آموزش محروم ماندند.
با وجود درخواستهای مکرر داخلی و بینالمللی برای از سرگیری آموزش دختران در مکاتب متوسطه و لیسه، حکومت طالبان تاکنون در این زمینه پاسخی نداده است.
ملل متحد اعلام کرده است که افغانستان تنها کشوری در جهان است که در آن دختران بالاتر از صنف ششم از حق آموزش محروم هستند.
بر اساس آمار نهادهای ملل متحد، ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم تاکنون بر زندگی حدود ۲/۲ میلیون دختر در افغانستان تأثیر گذاشته است. در صورت ادامه این محدودیت تا سال ۲۰۳۰، این رقم به بیش از چهار میلیون دختر خواهد رسید.
پس از تسلط دوباره طالبان بر افغانستان در آگست ۲۰۲۱، دختران بالاتر از صنف ششم از رفتن به مکتب منع شدهاند و این محدودیت همچنان پابرجاست.
پدر یک دانشآموز به بیبیسی میگوید که بهعنوان یک پدر، تمام آرزوهایی که برای آینده دخترش داشته، از بین رفته است. او میافزاید دیدن دخترش با روحیهای ضعیف در خانه، تأثیر ناگواری بر فضای خانواده گذاشته است.
منبع تصویر، EPA
سازمان عفو بینالملل نسبت به ادامه محرومیت دختران از آموزش در افغانستان ابراز نگرانی کرده و از طالبان خواسته است به آنچه «سیاستهای تبعیضآمیز» توصیف کرده، پایان دهد.
در تازهترین گزارش خود، این سازمان اعلام کرده است که طی چهار سال گذشته، دختران بالاتر از صنف ششم و دانشجویان زن از دسترسی به آموزش محروم بودهاند و این وضعیت اکنون وارد پنجمین سال خود شده است.
در این گزارش آمده است که افغانستان در این دوره به کانون گسترده نقض حقوق بشر تبدیل شده و به مواردی مانند آزار مبتنی بر جنسیت، شکنجه، بازداشتهای خودسرانه و سانسور بدون پاسخگویی هم اشاره شده است.
عفو بینالملل همچنین بازگشت مجازاتهای بدنی و نبود یک نظام قضایی مستقل را بهعنوان عواملی دانسته که بحران را تشدید کردهاند و افزوده است که این شرایط موانع جدی برای دسترسی قربانیان به عدالت ایجاد کرده است.
ترینا ودود، فعال حقوق بشر، گفته است که انتظار جامعه جهانی از طالبان برای رعایت حقوق بشر «شگفتآور» است.
عفو بینالملل از واکنش جامعه جهانی نیز انتقاد کرده و تأکید کرده است که اقدامات انجامشده تاکنون کافی نبوده و خواستار اتخاذ تدابیر مشخص و قاطع شده است.
این سازمان همچنین از جامعه جهانی خواسته است سازوکارهای مؤثر پاسخگویی ایجاد کند تا طالبان را در قبال نقض حقوق بشر تحت فشار قرار داده و از حقوق زنان و دختران در افغانستان حمایت کند.
دانشآموز دیگر میگوید: «وقتی در مکاتب بسته شد، تنها یک در آهنی بسته نشد، دروازه آرزوهایمان بسته شد.»
او میگوید ما دختران کوچک شمرده شدیم، رویاهایمان کوچک شمرده شد.
سال جدید تعلیمی و تحصیلی در افغانستان آغاز شد، اما این پنجمین سال پیاپی است که دختران بالاتر از صنف ششم اجازه بازگشت به مکاتب را ندارند و درهای آموزش همچنان به روی آنان بسته مانده است.
پس از آنکه طالبان در آگست ۲۰۲۱ برای بار دوم قدرت را در افغانستان بهدست گرفتند، آموزش رسمی برای دختران یازده ساله و بالاتر متوقف شد. همزمان، هزاران مدرسهٔ دینی برای دختران و پسران فعالیت خود را آغاز کرده و گستردهتر شدهاند.
در آستانهٔ آغاز سال تعلیمی جدید، بیبیسی با شماری از دانشآموزان، معلمان مکاتب دخترانه و خانوادهها گفتگو کرده است؛ روایتهایی که از محرومیت، دورشدن از آموزش، فروپاشی امیدها و حتا مهاجرت حکایت میکنند.
مژده میرزایی دانشآموز که توانست تا صنف نهم مکتب برود میگوید: «آروزی ژورنالیست شدنم، آرزوی که با عشق پرورده بودم را هنوز در قلبم زنده نگهداشتم.»
او به بیبیسی میگوید تسلیم نشده و راههای دیگری را برای زنده امیدوار نگهداشتن پیشگرفته، اما هیچیک جای صنف درسی را گرفته نتوانست.
هدیه امانی که توانست دوره لیسه را تمام کند ولی به دانشگاه نتوانست برود میگوید به عنوان خواهر بزرگ در این مدت تلاش کرده که زمینه آموزش انلاین را برای خواهر کوچکترش فراهم کند. ولی بازهم آموزش آنلاین جای صنف درسی و حضوری را گرفته نمیتواند.
