جغرافیای فقر و فساد

دادگاه غلامحسین کرباسچی سرآغاز کشمکش‌های سیاسی بر سر اتهامات فساد مالی شهرداران تهران بود. آقای کرباسچی از جمله برای برداشت غیرقانونی ۲۶۰ میلیون تومان از دارایی‌های شهرداری برای ستاد کارگزاران سازندگی مجرم شناخته شد.

این محاکمه جنجالی حاشیه‌های زیادی به همراه داشت و افراد کلیدی در آن به چهره‌های مطرح در سطح ملی تبدیل شدند.

محمدرضا نقدی، فرمانده وقت حفاظت اطلاعات نیروی انتظامی به جرم شکنجه شهرداران به حبس محکوم و بعدتر تبرئه شد. آقای نقدی سال‌ها بعد به ریاست بسیج و معاونت سپاه پاسداران رسید.

غلامحسین محسنی اژه‌ای، قاضی دادگاه هم سال‌ها بعد رئیس قوه قضاییه ایران شد.

پس از به زندان افتادن کرباسچی اولین دوره شوراهای اسلامی شهر و روستا تشکیل شد و در تهران مرتضی الویری به شهرداری رسید. شورای شهر اول صحنه درگیری‌های داخلی اصلاحطلبان بود و آقای الویری هم به اختلاس متهم شد. شورای شهر او را استیضاح کرد، اما او با رای لازم در مقامش باقی ماند. سرانجام مرتضی الویری برای پایان دادن به کشمکش‎‌های داخلی از شهرداری استعفا کرد.

به گفته خود آقای الویری او استعفانامه را به سعید حجاریان داده و گفته بود تا برآورده شدن شرایطی آن را مطرح نکند، اما ساعاتی بعد خبر استعفای خود را در رسانه‌ها دید. او نقل کرده که محمد عطریانفر در حالی که آقای حجاریان خواب بوده استعفانامه را از جیب او در آورد.

این استعفای عجیب پایان جنجال‌های شورای شهر اصلاحطلبان نبود و محمدحسن ملک مدنی هم که پس از مرتضی الویری به شهرداری رسید با انتقادها و اتهامات فراوان روبرو شد و کار او هم با اتهام فساد مالی به دادگاه کشید و حتی حکم زندان گرفت، هرچند بعدتر تبرئه شد.

در پی آشفتگی‌های شورای اول و در یکی از معدود انتخابات نسبتا آزاد ایران، گروهی ناشناخته به نام "آبادگران" سر بر آوردند و محمود احمدی‌نژاد را به شهرداری تهران رساندند.

دو سال شهرداری آقای احمدی‌نژاد حکم دوران آمادگی برای مقام اجرایی بالاتر را داشت. او در حالی به کاخ ریاست جمهوری رفت که یکی از میراثش برای شهرداری تهران سرنوشت نامشخص ۳۲۰ میلیارد تومان از دارایی‌ها بود.

اگر تا پیش از آقای احمدی‌نژاد پرونده‌های فساد مالی چند صد میلیون تومانی بودند و در دوران شهرداری او تا چند صد میلیارد تومان رفتند، در دوران ریاست جمهوری او واحد سنجش پرونده‌های فساد مالی افسارگسیخته در ایران به چند میلیارد دلار و چند هزار میلیارد تومان رسید.
محمدباقر قالیباف شهردار دیرپای تهران در همین دوران بود.  
آقای قالیباف تلاش کرد تا در شهرداری تهران از یک فرمانده سپاهی به چهره‌ای سیاسی و "مدیر جهادی" تبدیل شود. البته او پس از کندن لباس نظامی از یاد نبرد تا پروژه‌های بزرگی چون پل صدر را به سپاهی که از آن آمده بود بسپارد. در دوران شهرداری او مال‌های عظیمی در تهران ساخته شد که برخی از آنها مانند ایران مال با تخلفات چند صد میلیاردی از مقررات شهری گره خورده‌اند.
نام شخص محمدباقر قالیباف در چندین پرونده فساد مالی مطرح بوده است. اما نه پرونده واگذاری ارزان "املاک نجومی" تهران به متحدان، و نه حتی موارد فسادی که همسر و فرزندان او درگیرش بوده‌اند از اتهامات رسانه‌ای فرا نرفته و آقای قالیباف در دادگاهی عمومی پاسخگوی آنها نبوده است.

هرچند معاون او، عیسی شریفی، به همراه دو چهره کلیدی دیگر سپاه در فعالیت‌های اقتصادی، یعنی مهرداد مسعودی و محمود سیف، در رابطه با فساد مالی شهرداری تهران به زندان افتادند.
محمدباقر قالیباف با ناکامی چند باره در انتخابات ریاست جمهوری به ریاست مجلس رسید و میراث فساد مالی در دوران او بر شهرداران بعدی سایه انداخت. محمدعلی نجفی افشاگری‌هایی در این باره کرد، اما خود دچار دردسرهای قضایی برای رقص چند دختربچه در یک مراسم شهرداری و فشارهای رسانه‌ای محافظه‌کاران شد. آقای نجفی به بهانه "سلامتی" استعفا داد، اما نزدیکانش می‌گفتند دلیل اصلی استعفا فشارهای امنیتی بوده است.

پس از او هم پیروز حناچی اظهارنظرهای جسته گریخته‌ای درباره پرونده‌های فساد مالی گذشته کرد، اما از طرف رئیس وقت شورای شهر مورد انتقاد بود که پیگیری لازم را در این باره نکرده و "جسارت" ندارد.

پس از دولت مستعجل اصلاحطلبان در شهرداری تهران علیرضا زاکانی به بهشت رفت، محل ساختمان شهرداری تهران در مرکز شهر.

کار آقای زاکانی هم از همان آغاز با جنجال بر سر اعطای مقام مشاوره شهرداری به دامادش شروع شد.

همین است که ساختن خانه‌های بیشتر در طرح‌هایی مانند مسکن مهر یا اقدام ملی مسکن پاسخگوی مشکل در ایران نبوده است.

مهرداد وهابی می‌گوید: "خانه‌هایی را ساختند اما ملت نمی‌گرفتند. این نشانه یک دولت ضعیف است. خانه‌ و خیابان بود اما خدمات شهری نبود، آب نبود، برق نبود، حتی به قول خودشان مسجد هم نبود. این یعنی دولت ظرفیت و قدرت فراهم کردن خدمات زیربنایی را ندارد. دولتی که در این زمینه قدرتی ندارد در کجا قدرت دارد؟ در زمین‌خواری."

افراد یا نهادهایی که به قدرت سیاسی دسترسی دارند در کنار بهره‌مندی از وام‌های بزرگ بانکی که برای دیگران ناممکن است، از نفوذشان برای تصاحب زمین‌ها استفاده می‌کنند و به ارزانترین قیمت کاربری اراضی را تغییر می‌دهند.

یکی از رویدادهایی که تقابل زمین‌خواران زورمند و حاشیه‌نشینان مستمند را به نمادین‌ترین وجه نشان می‌دهد توسل "بنیاد مستضعفان" به نیروهای امنیتی برای بیرون راندن ساکنان روستای ابوالفضل در حاشیه اهواز است.

بنیاد مستضعفان با ادعای مالکیت بر روستای ابوالفضل به دنبال بیرون کردن ۳۰۰ خانوار ساکن آن و تخریب خانه‌هایشان بود.

_{(عکس‌ها از درگیری در حاشیه اهواز در سال ۱۳۹۳)}

قرار بوده که بنیاد مستضعفان دارایی‌های خاندان شاه سابق و وابستگان حکومت او را مصادره کند "تا به نفع مستمندان صرف گردد". این نهاد به تشکیلات اقتصادی عظیمی با میلیاردها دلار تبدیل شده که به گواه ترازهای مالی‌اش بیشترین کمک بلاعوض را به دفتر رهبر کرده است.

پرویز فتاح، رئیس این نهاد، در سال ۱۳۹۹ سپاه، نیروهای مسلح، مجمع تشخیص مصلحت نظام، روسای جمهور و چند شخص حقیقی و حقوقی دیگر را متهم کرد که میلیاردها تومان از املاک این بنیاد را تصرف کرده‌اند.

پیش از آن هم ویلایی ۱۰ هزار متری که سرلشکر فیروزآبادی از یک غول اقتصادی دیگر وابسته به رهبر ایران، یعنی ستاد اجرایی فرمان امام گرفته بود جنجال برانگیخت.

رئیس بنیاد مستضعفان اتهاماتش به سپاه و رئیسان جمهور را پس گرفت و سرلشکر فیروزآبادی ویلای لواسان را پس داد.

چند مقام قضایی، مانند اکبر طبری هم بابت ویلاهای باستی هیلز لواسان دادگاهی شدند.

اما چرخه‌های معیوب ساختاری زمین و مسکن همچنان در ایران ادامه دارند و زندگی حاشیه‌نشینان زیرشان له می‌شود.

زندگی آسیه پناهی که برای دفاع از خانه‌اش در شهرک سجادیه کرمانشاه جان داد برنمی‌گردد، مثل رضا که ماموران شهرداری در یافت‌آباد خانه‌اش را بر سرش خراب کردند و گفتند او کارتن‌خواب و معتاد بوده است. و ما حتی نام زنی را که در بندرعباس برای حفظ آلونکش خود را به آتش کشید نمی‌دانیم.

تصاویر: گتی ایمیجز، ایسنا، ایرنا، تهران اطلس، آوانت تی وی