گسترش اختلافات میان پاپ لئون و دولت آمریکا بر سر سیاست خارجی و جنگ ایران

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و پاپ لئون چهاردهم در پی نام بردن مستقیم پاپ از آقای ترامپ برای نخستین بار، وارد اختلافی علنی و کم‌سابقه بر سر جنگ ایران شده‌اند.

لئون چهاردهم که در ماه مه ۲۰۲۵ به عنوان نخستین پاپ زاده آمریکا انتخاب شد و پیش‌تر با نام کاردینال رابرت پرووست شناخته می‌شد، در ابتدا نسبت به سلف خود، پاپ فرانسیس که منتقد صریح دولت دونالد ترامپ بود، رویکردی محتاطانه‌تر در عرصه عمومی در پیش گرفته بود.

با این حال، تنش‌ها میان واتیکان و کاخ سفید طی ماه‌های گذشته در حال افزایش بوده و تازه‌ترین اظهارات دو رهبر، این اختلاف‌ها را به طور علنی آشکار کرده است.

سیاست خارجی

این شکاف روز یکشنبه پس از آن تشدید شد که آقای ترامپ در پستی طولانی در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، به پاپ حمله کرد و او را «در برابر جرم ضعیف و در سیاست خارجی بسیار بد» توصیف کرد.

آقای ترامپ نوشت: «من پاپی نمی‌خواهم که فکر می‌کند اشکالی ندارد اگر ایران سلاح هسته‌ای داشته باشد.»

او افزود: «من پاپی نمی‌خواهم که فکر می‌کند حمله آمریکا به ونزوئلا فاجعه‌بار بوده، کشوری که مقادیر عظیمی مواد مخدر به ایالات متحده می‌فرستاد و بدتر از آن، زندان‌هایش را خالی می‌کرد و از جمله قاتلان، قاچاقچیان مواد مخدر و جنایتکاران را به کشور ما می‌فرستاد.»

رئیس‌جمهور آمریکا سپس تصویری منتشر کرد که عمدتا به عنوان یک اثر ساخته‌شده با هوش مصنوعی شناخته شد. این تصویر او را در هیبتی شبیه عیسی مسیح نشان می‌داد که گویی مردی را «شفا» می‌دهد. این اقدام با انتقاد رهبران و مفسران مذهبی روبه‌رو شد و تصویر منتشرشده، بعدا حذف شد.

این اظهارات پس از آن مطرح شد که پاپ لئون، تهدید دونالد ترامپ علیه ایران را محکوم کرده بود. آقای ترامپ تهدید کرده بود که در صورت عدم تمکین تهران در مذاکرات هسته‌ای و موضوع تنگه هرمز، آمریکا ممکن است «تمدن ایران را نابود کند».

پاپ این تهدید را «کاملا غیرقابل قبول» خواند و از کاتولیک‌ها خواست تا رهبران سیاسی را به «تلاش برای صلح» ترغیب کنند.

پاپ لئون چند روز پیش‌تر نیز مستقیما نام دونالد ترامپ را برده بود.

او در ۳۱ مارس به خبرنگاران گفت: «به من گفته‌اند که رئیس‌جمهور ترامپ اخیرا گفته مایل است جنگ را پایان دهد. امیدوارم او به دنبال یک راه خروج باشد.»

پاپ ۷۰ ساله روز یکشنبه بار دیگر از رهبران کشورها خواست به خونریزی‌های جاری پایان دهند و آنچه را «توهم قدرت مطلق» در دامن زدن به جنگ خواند، محکوم کرد.

موضع پاپ لئون درباره ایران، در امتداد دیدگاه‌های او درباره دیگر بحران‌های جهان است.

او تنها چند روز پس از انتخابش در سال گذشته، خواهان آتش‌بسی فوری در غزه، آزادی گروگان‌ها و دسترسی بدون محدودیت به کمک‌های بشردوستانه شده بود.

در اوت ۲۰۲۵، پاپ لئون با محکوم کردن آنچه «مجازات جمعی» و کوچ اجباری فلسطینیان خواند، شرایط غزه را «غیرقابل قبول» توصیف کرد.

او در مراسم کریسمس نیز از «چادرهای غزه که در معرض باران، باد و سرما هستند» سخن گفت.

اگرچه در آن زمان دونالد ترامپ و پاپ لئون به طور علنی بر سر غزه وارد تقابل نشدند، اما دیپلمات‌های واتیکان در محافل خصوصی درباره چارچوب صریح اخلاقی و حقوقی پاپ ابراز نگرانی کردند؛ چارچوبی که از نظر بسیاری به عنوان به چالش کشیدن عملکرد آمریکا و اسرائیل تعبیر می‌شد.

در ژانویه امسال نیز، پاپ پس از آنکه نیروهای آمریکایی نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور وقت ونزوئلا، را در کاراکاس بازداشت و برای محاکمه به نیویورک منتقل کردند، ابراز نگرانی کرد.

او گفت: «مصلحت مردم عزیز ونزوئلا باید بر هر ملاحظه دیگری مقدم باشد و ما را به سوی عبور از خشونت و حرکت در مسیر عدالت و صلح هدایت کند.»

پاپ همچنین بر لزوم احترام به حاکمیت ملی ونزوئلا، حفظ حاکمیت قانون بر اساس قانون اساسی و رعایت کامل حقوق انسانی و مدنی تاکید کرد.

مهاجرت

موضوع مهاجرت نیز یکی دیگر از دلایل اصلی اختلاف بوده است.

پاپ لئون بارها سیاست‌های محدودکننده مهاجرتی آقای ترامپ را مورد انتقاد قرار داده و این موضوع را به عنوان یک تعهد اخلاقی مبتنی بر آموزه‌های انجیل درباره شفقت و کرامت انسانی مطرح کرده است.

در نوامبر ۲۰۲۵، او گفت با خارجی‌ها در آمریکا «به شکلی بسیار توهین‌آمیز» رفتار می‌شود و در این زمینه با بیانیه اسقف‌های کاتولیک آمریکا هم‌صدا شد؛ بیانیه‌ای که ضمن انتقاد از اخراج‌های دسته‌جمعی، درباره ترس و اضطراب ناشی از یورش‌های مهاجرتی هشدار می‌داد.

پاپ لئون ضمن پذیرش این موضوع که «هر کشوری حق دارد درباره زمان، چگونگی و هویت افرادی که وارد آن کشور می‌شوند» تصمیم‌گیری کند، گفت: «به نظرم باید به دنبال راه‌هایی برای برخورد انسانی با مردم باشیم.»

او در سخنرانی اکتبر گذشته در میدان سن پیتر از کاتولیک‌ها خواست با مهاجران با «بی‌تفاوتی یا انگ تبعیض» رفتار نکنند. او مدتی بعد نیز هم‌خوانی سیاست‌های دونالد ترامپ با آموزه‌های کلیسا در دفاع از حرمت حیات را زیر سوال برد. این اظهارات واکنش تند چهره‌های کاتولیک محافظه‌کار را برانگیخت.

دین و قدرت سیاسی

پست روز یکشنبه دونالد ترامپ در شبکه‌های اجتماعی تنها به سیاست خارجی محدود نشد و او پاپ لئون را متهم کرد که از حدود نقش خود فراتر رفته است: «من پاپی نمی‌خواهم که رئیس‌جمهور ایالات متحده را نقد کند، در حالی که من دقیقا همان کاری را انجام می‌دهم که با رای قاطع برای انجام آن انتخاب شده‌ام.»

آقای ترامپ مدعی شد که پاپ تنها به این دلیل انتخاب شده که آمریکایی است و گفت: «اگر من در کاخ سفید نبودم، لئون هم در واتیکان نبود.»

او در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره این پست گفت: «فکر نمی‌کنم کارش را خیلی خوب انجام دهد. به نظر می‌رسد از جرم و جنایت خوشش می‌آید.»

آقای ترامپ پس از بازگشت از فلوریدا به واشنگتن نیز گفت: «من طرفدار پاپ لئون نیستم.»

با این حال، پاپ روز دوشنبه در صحبت‌های خود در داخل هواپیما در آغاز سفر ۱۱ روزه خود به آفریقا، از رویارویی شخصی با دونالد ترامپ خودداری کرد.

او گفت: «من سیاستمدار نیستم و نمی‌خواهم وارد بحث با او شوم.»

پاپ افزود: «من به مخالفت قاطع با جنگ ادامه خواهم داد و برای ترویج صلح، گفت‌وگو و چندجانبه‌گرایی تلاش خواهم کرد.»

او همچنین تاکید کرد که «هیچ هراسی از دولت ترامپ ندارد» و همچنان «با صدای بلند» در دفاع از آموزه‌های انجیل سخن خواهد گفت.

بر اساس نظرسنجی خبرگزاری آسوشیتدپرس، دونالد ترامپ در انتخابات ۲۰۲۴ موفق شد ۵۵ درصد رای کاتولیک‌ها را به دست آورد. طبق داده‌های سرشماری آمریکا، کاتولیک‌ها حدود یک‌پنجم جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند، از جمله جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور.

دولت آقای ترامپ همچنین روابط نزدیکی با رهبران محافظه‌کار پروتستان‌های انجیلی دارد و جنگ ایران را در قالبی مذهبی صورت‌بندی کرده است.

نظر کارشناسان چیست؟

کارشناسان می‌گویند تغییر لحن و رویکرد پاپ نشان می‌دهد او می‌خواهد در صحنه جهانی به عنوان وزنه‌ای اخلاقی در برابر دونالد ترامپ و اهداف سیاست خارجی‌اش عمل کند.

ماسیمو فاجولی، پژوهشگر ایتالیایی و از ناظران نزدیک واتیکان، به خبرگزاری رویترز گفت: «فکر نمی‌کنم او بخواهد واتیکان به نرمش در برابر ترامپیسم متهم شود، فقط به این دلیل که خودش آمریکایی است.»

آقای فاجولی که استاد کالج ترینیتی دوبلین است، افزود: «وقتی لئون صحبت می‌کند، همیشه با دقت عمل می‌کند. فکر نمی‌کنم این اظهارات اتفاقی باشد.»

کاردینال بلیز کوپیچ از شیکاگو و از متحدان نزدیک پاپ لئون نیز به رویترز گفت او در حال ادامه سنت طولانی پاپ‌هاست که رهبران جهان را به دوری از جنگ فراخوانده‌اند.

او افزود: «آنچه متفاوت است… صدای پیام‌رسان است؛ اکنون آمریکایی‌ها و کل جهان انگلیسی‌زبان این پیام را در قالبی آشنا برای خود می‌شنوند.»

ماری دنیس، از رهبران پیشین جنبش بین‌المللی صلح کاتولیکی «پاکس کریستی»، گفت اظهارات اخیر پاپ و خطاب مستقیم او به ترامپ «بازتاب قلبی شکسته از خشونت بی‌وقفه» است.

خانم دنیس افزود: «او به سوی همه کسانی دست دراز می‌کند که از این خشونت بی‌پایان خسته شده‌اند و تشنه رهبری شجاعانه هستند.»