«دخترم زیر آوار است»؛ روایتهایی از داخل تهران همزمان با افزایش تلفات غیرنظامیان در حملات
- نویسنده, نوال المغافی
- شغل, خبرنگار ارشد تحقیقی بینالمللی
- نویسنده, روزگار آکگون، ایشان ژاوری و امیلی کوستار
- شغل, تیم اطلاعات منبعباز بیبیسیآی
- زمان مطالعه: ۷ دقیقه
مادری در کنار آوار ایستاده و با فریاد دخترش را صدا میزند. او از چندین روز منتظر است تا کارگران امدادی، بقایای فروریخته اپارتمانی را که زمانی محل زندگی دخترش در محله مسکونی رسالت، در شرق تهران بود، جستجو کنند.
این زن میگوید: «آنها نیروی کافی برای بیرون آوردن او ندارند.»
او با اندوه میگوید که دخترش «از تاریکی میترسد.»
حدود یک ماه است که ایران با امریکا و اسرائیل در جنگ است.
این دو کشور حملاتی را در سراسر ایران به اهداف مرتبط با نهادهای دولتی انجام دادهاند.
اما این حملات تأثیر ویرانگری بر غیرنظامیان که در اطراف این اهداف زندگی میکنند نیز داشته است.
آنها اکنون میان بمباران هوایی و یک رژیم سرکوبگر که در ماه جنوری با سرکوب به اعتراضات ضد حکومتی پاسخ داد، گرفتار شدهاند.
از آغاز جنگ، بیبیسیآی، فلمهای اختصاصی از خبرنگاران مستقل در داخل تهران جمعآوری کرده است.
بیبیسی به ندرت اجازه ورود به ایران را دارد و از آغاز جنگ نیز اجازه دسترسی به ما داده نشده است.
ما روایت شاهدان عینی را جمعآوری کردهایم، پیامدهای حملات را ثبت کرده و تصاویر شبکههای اجتماعی و ماهوارهای را تحلیل کردهایم.
تجزیه و تحلیل ما نشان میدهد که مجموعهای از حملات علیه اهداف مرتبط به دولت که در میان محلات مسکونی تهران قرار دارند، انجام شده و پیامدهای مرگباری برای ساکنان اطراف آنها داشته است.
دهها خانواده قبل از تخریب ساختمان چندطبقه مسکونی در منطقه رسالت در حمله هوایی اسرائیل در نهم مارچ، درآن زندگی میکردند.
دختری که زیر آوار گیرمانده بود، همراه با همسر و دختر خردسالش در این مجتمع زندگی میکرد. چند روز پس از حمله، اجساد او و دخترش پیدا شدند و تنها شوهرش زنده مانده بود.
یک ساختمان دیگر در آن سوی جاده نیز در این حمله تخریب شد.
مردی ۵۵ ساله که در یکی از اپارتمانهای آن زندگی می کرد گفت که حمله «بسیار ناگهانی» بود و «به آن سوی اتاق پرتاب شد.»
او میگوید همه داراییهایش زیر آوار مدفون شده است. «دیگر هیچ چیزی ندارم...تمام اسناد و هرچه داشتم ازبین رفته است.»
مقامهای محلی و باشندگان میگویند که تنها در این حمله بین ۴۰ تا ۵۰ نفر کشته شدهاند.
افرادی که بیخانه شدهاند، در حال حاضر در یک هتل نزدیک اسکان داده شدهاند.
این مرد گفت: «این زندگی ما بود.»
ارتش اسرائیل به بخش جهانی بیبیسی گفت که هدف این حمله یک ساختمان نظامی متعلق به بسیج؛ نیروی شبهنظامی مرتبط به سپاه پاسداران ایران بوده است.
تصاویر ماهوارهای که در روزهای پس از حمله گرفته شده، نشان میدهد دستکم چهار ساختمان در فاصلهای نزدیک به هم تخریب شدهاند.
در حالی که یکی از آنها بهعنوان مرکز مرتبط به بسیج شناخته میشود، به نظر میرسد ساختمانهای اطراف مسکونی بودهاند.
ویدیوهای محل که توسط بیبیسی آی راستیآزمایی شده، ویرانی گسترده را در سراسر این محله نشان میدهد. تحلیل ما نشان میدهد که ساختمانهایی تا فاصله ۶۵ متری بر اثر انفجار بهشدت آسیب دیدهاند.
باشندگان همچنین از وقوع چندین انفجار در فاصله چند ثانیه خبر دادند.
یکی از بازماندگان گفت: «سه بار زدند.»
«شاید سه تا پنج ثانیه بین حملات فاصله بود… تلاش کردم بلند شوم، اما آوار بر سرم فروریخت.»
کارشناسان نظامی به بیبیسی آی گفتهاند که نیروی هوایی اسرائیل احتمالا در تهران از بمبهای بزرگ سری مارک ۸۰ استفاده میکند که اغلب به سامانههای هدایت دقیق مجهز هستند.
آنها افزودند که ابعاد و میزان تخریب مشاهده شده درمحله رسالت با استفاده از بمب مارک ۸۴، بزرگترین نوع این سری با وزن ۹۰۷ کیلوگرم، مطابقت دارد.
تصاویری از بمبهای منفجر نشدهای که با این نوع مطابقت دارند نیز در شهر ثبت شدهاند.
ملل متحد پیشتر از کشورها و گروههای درگیر در جنگ خواسته است که از استفاده از بمبهای قدرتمند در مناطق پرجمعیت خودداری کنند، زیرا این امر جان غیرنظامیان را به خطر میاندازد.
بیبیسی آی با دو کارشناس حقوق بشر بینالمللی گفتوگو کرده است که معتقدند استفاده از چنین بمبهای سنگینی در یک منطقه پرجمعیت، با توجه به آسیب احتمالی به غیرنظامیان، ممکن است نامتناسب و احتمالا غیرقانونی باشد.
رسالت تنها مورد نیست.
از آغاز درگیری، ارتش اسرائیل میگوید بیش از ۱۲ هزار بمب در سراسر ایران و ۳۶۰۰ بمب تنها بر تهران پرتاب کرده است.
فرماندهی مرکزی امریکانیز اعلام کرده که بیش از ۹ هزار هدف را در ایران مورد حمله قرار داده است.
بسیاری از این حملات، مراکز پولیس، ساختمانهای بسیج، مقرهای انتظامی، دانشگاههای نظامی و پولیس، خانههای امن، منازل مرتبط با سپاه پاسداران، و همچنین انبارهای احتمالی مهمات و ایستهای بازرسی را هدف قرار دادهاند.
این اهداف عمدتا در میان محلات پرجمعیت مسکونی قرار دارند.
در اول مارچ، زمانی که خانوادهها بعد از افطار ماه رمضان گردهم آمدهبودند، اسرائیل پاسگاه پولیس عباسآباد را در نزدیکی میدان نیلوفر هدف قرار داد.
شاهدان عینی از کشته شدن دستکم ۲۰ نفر خبر دادهاند، هرچند بیبیسی نتوانسته است این رقم را تایید کند.
آنان توضیح دادند که ابتدا یک «نور وحشتناک» را دیدند و سپس صدای چندین انفجار را شنیدند.
یک مرد گفت: «ما در سرک دویدیم. یک مرد و یک زن تازه از دکان بیرون آمده بودند… بلافاصله هدف قرار گرفتند.»
باشندگان محل گزارش دادند که چندین حمله در فاصله نزدیک همان هدف را مورد اصابت قرار داد.
یک شاهد عینی دیگر گفت: «حتی دو دقیقه هم نگذشته بود وقتی که ما برگشتیم، آنها دوباره حمله کردند.»
ارتش اسرائیل مسئولیت این حمله را پذیرفت و گفت که «یک هدف نظامی را مورد حمله قرار داده است.»
تحلیل بیبیسی نشان میدهد که مانند محله رسالت، میزان خسارت در این منطقه نیز بسیار فراتر از هدف اعلام شده از سوی ارتش اسرائیل بوده است.
بر اساس حقوق بشردوستانه بینالمللی، تمام طرفهای درگیر باید میان اهداف نظامی و غیرنظامی تمایز قائل شوند.
میزان آسیب به غیرنظامیان یا ساختمانهای غیرنظامی نیز باید متناسب با منفعت نظامی مورد انتظار باشد.
همچنین ایجاب میکند که طرفها تا حد امکان از استقرار اهداف نظامی در داخل یا نزدیکی مناطق پرجمعیت خودداری کنند.
هرانا، خبرگزاری فعالان حقوق بشر مستقر در امریکا گفته است که یک هزار و ۴۶۴ غیرنظامی به شمول ۲۱۷ کودک در ماه نخست این درگیری در ایران کشته شدهاند.
باشندگان به بیبیسیآی گفتند که حملات بر محلات مسکونی، حتی در میان کسانی که پیشتر از منتقدان نظام ایران بودند، باعث افزایش خشم در میان آنها شده است.
بیبیسی در مورد حملاتی که در این گزارش اشاره شد از ارتش اسرائیل پرسید. این نهاد حملات را تایید کرد اما توضیح بیشتر ارائه نکرد. وزارت دفاع امریکا از ارائه پاسخ خودداری کرد.
ایران نیز در جریان جنگ، زیرساختهای غیرنظامی و ساختمانهای مسکونی در کشورهای همسایه مانند میدانهای هوایی و هوتلها به ویژه در کشورهای حوزه خلیج که با واشنگتن متحد هستند را هدف قرار داده است.
در تهران، پایتختنشینان از نحوه واکنش مقامهای ایرانی به جنگ انتقاد کردهاند.
آنها به بیبیسی گفتهاند که تدابیر اساسی ایمنی، از جمله پناهگاههای عمومی، حمایت برای تخلیه و یا اسکان موقت برای بیجاشدگان، بهطور محسوس فراهم نشده است.
چندین تن از افرادی که با آنان صحبت کردیم گفتند که هیچگونه راهنمایی درباره اینکه کجا بروند یا چگونه در جریان حملات از خود محافظت کنند، دریافت نکردهاند.
یکی از باشندگان گفت: «هیچ آژیر و هیچ هشداری وجود ندارد، فقط صدای انفجار را میشنوید.»
در نبود ارتباطات روشن و در میان قطع دوامدار انترنت، بسیاری از مردم احساس آسیبپذیری و عدم اطمینان کرده و نمیدانند حمله بعدی چه زمانی و در کجا رخ خواهد داد.
دولت ایران تا کنون هیچگونه جزئیات علنی دربار برنامههای سراسری دفاع غیرنظامی در پاسخ به این حملات ارائه نکرده است.
امریکا و اسرائیل میگویند که زیرساختهای دولت ایران را هدف قرار میدهند.
اما در شهری که این زیرساختها در کنار خانهها، دکانها و مکاتب قرار دارند، پیامدهای این حملات بسیار فراتر از اهداف اعلامشده احساس میشود.
برای کسانی که این وضعیت را تجربه میکنند، این فشار در قالب از دست دادن خانهها، فروپاشی خانوادهها و افزایش این احساس که هیچجایی واقعاً امن نیست، سنجیده میشود.
