موترم دزدیده شد؛ شش نکته مهمی که از این تجربه آموختم

کلید موتر در دستم کنار دروازه باغچه ایستاده‌ام٬ ولی سردرگمی از چهره‌ام پیدا است. موترم سر جایش نیست.

برای چند ثانیه سعی می‌کنم خودم را قانع کنم که حتما اشتباهی رخ داده است. آیا دیشب سرک شلوغ بود؟ آیا موتر را کمی آن‌طرف‌تر پارک کرده‌ام؟ اما خیلی زود می‌فهمم که هیچ‌کدام از این‌ها نیست، موترم دزدیده شده است.

دو افسر پولیس که به خانه‌ام آمدند٬ خیلی زود متوجه شدند که کمی پس از نیمه‌شب، یک دوربین تشخیص نمبر پلیت موترم را در جایی در شهر گلاسگو حدود ۲۰ مایل دورتر ثبت کرده است. بعد از آن، دیگر هیچ رد و نشانی از موترم پیدا نشد.

در روزها و هفته‌های بعد، تجربه‌ای را از سر می‌گذرانم که هر سال حدود ۱۳۰ هزار راننده در بریتانیا با آن روبه‌رو می‌شوند: ثبت گزارش پولیس، پیگیری بیمه و دردسر پیدا کردن موتر جدید.

در این میان، با چند نکته غافلگیرکننده درباره شیوه‌های تازه و به‌سرعت در حال تغییر سرقت موتر آشنا شدم.

دزدها برای سرقت موتر نیازی به کلید ندارند

از دهه ۱۹۹۰ به این‌سو، بیشتر موترها به کلیدهای رمزگذاری‌شده‌ای مجهز شده‌اند که در داخل آن‌ها یک مایکروچیپ الکترونیکی قرار دارد و با سیستم قفل‌کننده موتور هماهنگ است. هدف از این کار، دشوار کردن سرقت موتر بدون کلید بود اما این اقدام هم نتوانست دزدها را متوقف کند. آن‌ها چگونه این کار را انجام می‌دهند؟

پولیس‌هایی که به خانه‌ام آمدند، از روشی به نام «حمله رله‌ای» برایم گفتند.

این روش چنین عمل می‌کند: یکی از دزدها نزدیک خانه می‌ایستد٬ جایی که معمولا صاحب موتر کلیدهایش را نگه می‌دارد، مثل آشپزخانه یا دهلیز. او دستگاهی دارد که سیگنال رادیوییِ ارسال‌شده از ریموت کلید را دریافت می‌کند و سپس این سیگنال را به دستگاه دیگری منتقل می‌کند که همدستش در کنار موتر در دست دارد.

اگر موتر به سیستم استارت بدون کلید مجهز باشد، دزدها به‌سادگی دکمهٔ استارت را فشار می‌دهند، موتر را روشن کرده و فرار می‌کنند٬ یعنی واقعا در کمتر از ۶۰ ثانیه کار تمام می‌شود.

روش دیگر حمله «کن باس» است. در این روش، دستگاهی به شبکهٔ سیم‌کشی موتر وصل می‌شود و با فرستادن پیام‌های جعلی، سیستم کنترل الکترونیکی موتر را گمراه کرده و ایموبلایزر را دور می‌زند.

در ماه نوامبر، بازرسان فرانسوی و ایتالیایی پنج نفر را به ظن ساخت چنین دستگاه‌هایی بازداشت کردند. دستگاه‌هایی که در سراسر جهان فروخته می‌شدند و در ظاهر شبیه اسپیکرهای قابل‌حمل بلوتوث بودند.

این ابزارها که از طریق دارک‌وب یا پیام‌رسان‌های رمزگذاری‌شده خریدوفروش می‌شوند، می‌توانند تا هزاران دالر قیمت داشته باشند. اما برای باندهای خلافکار «حرفه‌ای» در حوزه سرقت موتر، این وسایل نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت تجاری به شمار می‌روند.

یخچال می‌تواند از کلید موتر محافظت کند اما راه بهتری هم وجود دارد

وقتی داستان سرقت موتر بدون کلیدم را با همکارانم در میان گذاشتم، بیشترشان تعجب کردند اما یکی از آن‌ها درباره این نوع جرایم شنیده بود و توصیه‌ای داشت: «بهتر است کلیدهایت را در یخچال یا مایکروویو نگه داری.»

این توصیه بر یک اصل ساده علمی استوار است: وقتی کلید را با فلز احاطه می‌کنید، سیگنال آن مسدود می‌شود و دیگر قابل کاپی‌برداری نیست.

برای چند هفته، کلیدهای موتر جدیدم در یخچال، کنار ماست و غذای مانده جا خوش کرد٬ تا این‌که در نهایت به سراغ یک راه‌حل مطمئن‌تر و صحی‌تر رفتم: یک خریطه فارادی.

این وسیله یک خریطه یا جعبه کوچک است که داخل آن با تور یا ورق فلزی پوشانده شده و سیگنال‌های الکترومغناطیسی را مسدود می‌کند. قیمت آن هم بالا نیست و می‌توان آن را با کمتر از پنج پوند تهیه کرد.

کنجکاوی من درباره سرقت موتر باعث شد به مرکز ملی آموزش پولیس اسکاتلند در تولیالن، در منطقه فایف دعوت شوم٬ جایی که ضابط اَلی مک‌کی طرز کار این محفظه‌های مسدودکننده سیگنال را نشان داد و چند توصیه هم ارائه کرد.

او گفت: «روی یک خریطه فارادی سرمایه‌گذاری کنید، اما هر چند سال یک‌بار آن را تعویض کنید، چون با گذشت زمان کارایی آن کمتر می‌شود.»

حتی یک فورد فیستای فرسوده هم ارزشمند است

موتر من نه مدل بالا بود و نه درجه‌یک. یک موتر ساده، قابل‌اعتماد و کارراه‌انداز بود. یک فورد فیستای ۱۲ ساله با صد هزار مایل کارکرد. پس چرا باید کسی زحمت دزدیدن چنین موتری را به خودش بدهد؟

اولین چیزی که به ذهنم رسید این بود: «نوجوان‌ها». احتمالا سوارش شده‌اند، با سرعتی بسیار بالاتر از حد مجاز دوری زده‌اند و بعد از آسیب دین موترآن را رها کرده‌اند، اما شاید هنوز قابل ترمیم باشد.

اما دوست یکی از همسایه‌ها که در صنعت موتر کار می‌کند، توضیح دیگری داد. او گفت که به احتمال زیاد موتر بخاطر استفاده از موتور آن دزدیده شده است.

در جریان بازدید از مرکز آموزشی پولیس اسکاتلند، با وینس وایز٬ افسر پیشین پولیس لندن که در زمینه شناسایی موترهای به سرقت رفته تخصص دارد آشنا شدم. او اکنون تازه‌ترین روش‌های شناسایی موترهای مسروقه را آموزش می‌دهد.

وایز هم تأیید کرد که موتر من به احتمال زیاد بخاطر قطعاتش دزدیده شده است.

او گفت: «در دهه‌های ۸۰ یا ۹۰ میلادی، سوار شدن به یک موتر، دزدیدن و بردن آن کار بسیار ساده‌ای بود. آن زمان احتمالا هزینه‌اش از کرایه کردن تکسی هم کمتر بود. اما امروز، با بالا رفتن ارزش موترها و افزایش تقاضا برای قطعات، جابه‌جایی این موترها آسان‌تر شده و سودهای کلانی به همراه دارد.»

موترهای کم‌ارزش‌تری مثل موتر من، اغلب سر از کارگاه‌های غیرقانونی اوراق موتر درمی‌آورند؛ جاهایی که موترها تکه‌تکه می‌شوند و قطعات دست‌دوم آن‌ها با قیمتی بسیار پایین‌تر از قطعات اصلی کارخانه‌ فروخته می‌شود.

آماری که از پولیس اسکاتلند درخواست شده، نشان می‌دهد فورد فیستا در واقع رایج‌ترین هدف دزدان موتر در این کشور است. در یک دوره ۱۸ ماهه ۵۳۴ دستگاه از این موتر دزدیده شده است. پس از آن، یک «سوپرمینی» دیگر، یعنی واکسهال کورسا با ۱۶۷ مورد سرقت در جایگاه دوم قرار دارد.

این موضوع تا حدی بازتاب محبوبیت و فراوانی این موترهاست و همین مسئله باعث شده بازار بزرگی برای قطعات دست‌دوم آن‌ها وجود داشته باشد.

هزینه بالای قطعات اصلی کارخانه‌، ناخواسته انگیزه‌ای برای سرقت موتر ایجاد کرده است.

این وضعیت همچنین شرکت‌های بیمه را وادار کرده موترهای آسیب‌دیده بیشتری را «از رده خارج» اعلام کنند، چون تعمیر آن‌ها هزینه زیادی دارد. موضوعی که خود فرصت تازه‌ای برای مجرمان فراهم می‌کند.

این موترهای از رده خارج یا فرسوده ممکن است در حراجی‌های اسقاط فروخته شوند، با قطعات دزدیده‌شده از موترهای دیگر تعمیر گردند و سپس دوباره به فروش برسند. این کار، در مقایسه با فروش دوباره یک موتر سالم دزدیده‌شده ریسک کمتری دارد.

به گفته وینس وایز، افرادی هستند که به‌طور تخصصی موترهایی با قیمت زیر پنج هزار پوند را می‌فروشند٬ جایی که خریداران معمولا حساسیت کمتری نسبت به پیشینه و سابقه موتر نشان می‌دهند.

موترهای مسروقه لوکس ممکن است از افریقا سر دربیاورند

در حالی که موترهای قدیمی و کم‌ارزشی مثل موتر من معمولا راه دوری نمی‌روند، موترهای گران‌قیمت اگر برای قطعات تکه‌تکه نشوند، اغلب به خارج از کشور فرستاده می‌شوند.

گسترش صنعت کانتینرهای باربری، روند انتقال و صادرات وسایل نقلیه کامل را بسیار ساده‌تر کرده است.

وینس وایز می‌گوید در دوران کاری‌اش به‌عنوان افسر پولیس، بارها موترهای دزدیده‌شده را در بندرهای بزرگ کانتینری بریتانیا متوقف کرده است. اما چیزی که او را متعجب می‌کرد، مقصد برخی از این موترها بود.

او به من گفت: «ما با موترهای زیادی روبه‌رو شدیم که قرار بود به کشورهایی مثل تانزانیا، کنیا و حتی تا افریقای جنوبی فرستاده شوند.»

یعنی موترها در بریتانیا با فرمان راست ساخته می‌شوند، چون رانندگی در این کشور از سمت چپ جاده انجام می‌شود و در بسیاری از کشورهای افریقایی مستعمره سابق بریتانیا هم رایج است. همین موضوع این کشورها را به بازاری مناسب برای چنین موترهایی تبدیل می‌کند.

تحقیقات دیگر نیز نشان می‌دهد اروپای شرقی، روسیه و خاورمیانه از مقاصد رایج صادرات این موترها هستند٬ جاهایی که باندهای تبهکار چندان اهمیتی نمی‌دهند موتر فرمان راست باشد یا نه.

ساده‌ترین تدابیر امنیتی اغلب بهترین و مؤثرترین راهکارها هستند

از کارشناسان سرقت موتر می‌پرسم چه توصیه‌هایی برای مقابله با این نوع جرایم دارند. آن‌ها می‌گویند نصب ردیاب، احتمال پیدا شدن موتر دزدیده‌شده را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.

پولیس بریتانیا فقط استفاده از دستگاه‌هایی را توصیه می‌کند که دارای اعتبارنامه «طراحی ایمن» هستند، هرچند گزارش‌هایی هم وجود دارد که نشان می‌دهد ردیاب‌های ارزان‌قیمت مثل «ایرتگ» که در داخل موتر پنهان می‌شوند، گاهی اطلاعات مهمی درباره محل انتقال موتر ارائه داده‌اند.

با این حال، برخلاف انتظارم تمرکز اصلی آن‌ها روی راهکارهای ساده و کم‌هزینه است. ضابط اَلی مک‌کی، پارک‌کردن محتاطانه را به عنوان مهم‌ترین نکته توصیه می‌کند.

او می‌گوید: «آیا موتر در داخل حویلی یا جایی پارک شده که بتوانید آن را ببینید؟ آیا محل پارک نور کافی دارد؟ آیا می‌توانید جایی را برای پارک کردن انتخاب کنید که زیر پوشش کمره مداربسته باشد؟ آیا هم شما و هم همسایه‌ها دید مستقیم به آن دارید؟ همه این‌ها عوامل بازدارنده هستند.»

در گام بعد، او توصیه می‌کند که طرز کار کلید موترتان را بشناسید و در صورت لزوم از کیسه فارادی برای محافظت از آن استفاده کنید. برخی ریموت‌های هوشمند جدید این امکان را دارند که سیگنال‌شان در شب غیرفعال شود.

یکی دیگر از توصیه‌ها این است که به‌صورت دستی چک کنید که موتر قفل شده باشد٬ چون دزدها می‌توانند با مسدودکننده سیگنال یا ترفندهای دیگر، شما را فریب دهند و طوری وانمود کنند که موتر قفل است، در حالی که نیست.

در نهایت، نوبت به ابزارهای قدیمی اما فیزیکی می‌رسد٬ مثل قفل اشترینگ یا حتی قفل تایر. این ابزارها بی‌نقص نیستند، اما دردسر کار را برای مجرمان بیشتر می‌کنند.

به گفته مک‌کی: «وقتی مجرمان ببینند برای افزایش امنیت موترتان زحمت کشیده‌اید، احتمالا در تصمیم‌شان تجدید نظر می‌کنند.»

سرقت موتر پیچیده‌تر شده است

سال گذشته، اندیشکده امنیتی «موسسه خدمات متحد سلطنتی» یک بررسی گسترده‌ از روند سرقت موتر در بریتانیا انجام داد.

این بررسی نشان داد که سرقت موتر به مرور حرفه‌ای‌تر، پیچیده‌تر و جهانی‌تر شده و به طور فزاینده‌ای با جرایم سازمان‌یافته گره خورده و منجر به «مسابقه تسلیحاتی پرهزینه بین مجرمان و شرکت‌های موترسازی» شده است.

بر اساس این گزارش، در انگلستان و ویلز سرقت موتر طی یک دهه حدود ۷۵ درصد افزایش یافته و به بیش از ۱۲۰ هزار مورد در سال رسیده است. افزایشی که روند کاهشی دهه ۱۹۹۰ را معکوس کرده، دورانی که با گسترش فناوری‌های نوین امنیتی، سرقت موتر کاهش یافته بود.

در ایرلند شمالی اما خبرهای بهتری به گوش می‌رسد و آمار سرقت موتر به‌طور پیوسته کاهش یافته است. در اسکاتلند نیز رقم سالانه نسبتا ثابت مانده و حدود پنج هزار مورد در سال است.

با این حال، پژوهشگران می‌گویند این وضعیت شاید فقط به‌دلیل یک تاخیر زمانی باشد چون روش‌های جدید سرقت گاهی تا ۱۰ سال طول می‌کشد تا در سراسر بریتانیا رایج شوند.

چند ماه از سرقت موتر من گذشته و پس از آخرین ثبت گذرای آن توسط یک کمره در گلاسگو، دیگر هیچ خبر تازه‌ای در دست نیست.

بیمه خسارتم را پرداخت کرد و موتر جدید خریدم، اما پولیس می‌گوید سرقت موتر جرم بدون قربانی نیست٬ چون هزینه‌های آن در نهایت با بالا رفتن قیمت بیمه‌ به همه رانندگان تحمیل می‌شود.