Kan argaa jirtan oduu barreeffamaan qofa marsaritii keenya daataa xiqqaan hojjetudha. Fuula isa guutuu suuraaleefi viidiyoowwan qabate banadhaa.
Gara fuula marsariitii guutuutti na geessi
Filannoo daataa qusatu fayyadamu kanarratti hubannoo dabalataaf
Mariin USfi Iraan waraana dhaabuuf taasisan itti fufuu Tiraamp beeksise; haleellaa wiirtuwwan anniisaa Iraanirratti gaggeessuuf karoorses guyyoota 10 achi butuu ibse.
Sababa waraana Iraanitti adeemaa jiruun hanqini boba'aa akka isaan mudate konkolaachiftoonni BBC'n dubbise himan.
Keessumaa gama Kibba Itoophiyaa magaalaa Hawaasaafi kaanitti hiriirri konkolaataa dheeraa mul'achuu BBC'n taajjabeera.
Oppireeshinii Iraan ji’oota osoo hin taane torbaanotatu hafe Maarkoo Ruubiyoo
Ministirri dhimma alaa US Maarkoo Ruubiyoo marii ministiroota dhimma alaa Gamtaa Awurooppaa booda miidiyaaleef ibsa kennan
Maarkoo Ruubiyoon, Ameerikaan maaliif loltoota lafoo gara Baha Jiddu-galeessaa bobbaasaa jirti kan jedhameef Iraan dadhabsiisuuf jedhan. Taaktikaa waraanaarratti ibsa kennuu hin fedhu jedhan.
Ameerikaan "loltoota lafoo osoo hin hirmaachisin" waraana kanaan galma yaadde ni milkeessiti jedhan.
US galma ifa ta’e qabdi, “galma yaadne milkeessuu immoo jala bira gahaa jirra dhihootti milkeessina” jedhan.
US hanga yoomii lola kana itti fufti kan jedhameef, “waraanni Iraan ji’oota osoo hin taane, torbanootaaf tura” jedhan.
Ministirri dhimma alaa UK Yvette Cooper, immoo Iraan diinagdee addunyaa wanti hiituf hin jiru jedhan.
Marii ministirootaa G-7 irratti kan hirmaatan Yvette Cooper,”furmaatni hatattamaa” walitti bu’iinsa Baha Jiddugaleessaa akka dhufu waamicha godhan.
“Iraan diinagdee addunyaa hidhuu hin qabdu” jedhan Ulaa Hormuuz cufuudhaan
“Biyyoota 30 caalantu walitti dhufee” akkaataa Ulaa Hormuz banuu fi haala imala dooniiwwan addunyaa tiksuun danda’amurratti mariyachaa jira jedhan.
Iraan ulaa murteessaaa daldala addunyaa kan boba’aan ittiin geejjibsiifamu akkuma cuftetti jirti.
Ulaa kanaan boba’aa addunyaa 20% ta’utu geejjibsiifama. Ulaa kana ugguruu Iraan hordofee gatiin boba’aa addunyaarratti akka malee qaalayeera.
Ministirri dhimma alaa Faransaay gamtaan biyyoota G-7 dhiibbaa waraana Iraan salphisuuf "addatti murannoo qabaachuu" himan.
Gareen biyyoota badhaadhanii G-7 "dhukaasni namoota nagaa fi dhaabbilee uummataa irratti raawwatamu saffisaan akkaa dhaabbatu waamicha godhuusaas" ministirri dhimma alaa Faransaayi Jean-Noël Barrot himan.
Gitawwan isaanii biyyoota G-7 waliin kaaba Faransaay, Vaux-de-Cernay, keessatti mari'achuu kan ibsan qondaalli kun, "haleellaa namoota nagaarratti godhamu "eenyullee hin heeyyamu" namoota nagaaf eegumsi godhamuu qaba jedhan.
Yaada isaaniin, gamtaan G-7 ulaa Hormuz keessa "sochii bilisaa fi naga-qabeessa dooniiwwanii" mirkaneessuuf carraaqqii ni godha jedhan.
Ministirri dhimma alaa US Maarkoo Ruubiyoo haala geejjiba Ulaa Hormuz ilaalchisee mana maree ministiroota dhimma alaa Gamtaa Awuroopaatiif ibsa kennuuf akka jiran dubbatan Barrot.
Maddeen mootummaa Ameerika waraana US-Israa'eliifi Iraan gidduutti adeemaa jiruun hanga ammaa misaayela dabalatee meeshaan waraanaa Iraan mancaafame tokko sadaffaa kan ta'u qofa US mirkaneessuu dandeessi jedhan.
US wanti afaan guuttee himuu dandeessu tokko sadaffaa meeshaa waraanaa Iraan manca'usaa qofa dha jedhan maddeen tika mootummaa US shan Rooyitarsiif yaada kennanin.
Kan hafe haala akkamii keessa akka jiru quba akka hin abne garuummoo haleelamaniiru ykn lafa jalatti dhokatanii argamu ta'a jedhan.
Maddeen Rooyitarsi afur odeeffannoon kun iccitii sababa ta'eef eenyummaasaanii dhoksanii dubbatan.
Biyyootni Galoo Galaanaa Iraan ammallee haleellaa raawwachuu akka itti fufte beeksisan.
Ministirri Ittisaa Sawdii Arabiyaa misaayeloota Baalistikii jaha gaa magaalaa guddoo Riyaaditti dhukaafamuu beeksise. Isaan keessaa lama qilleensarratti qolachuufi afur ammoo lafa onaatti kufii ibse.
Kuweetis ganama har'aa gidduugala daldalaashee Shuwaikh jedhamutti haleellaan raawwatamuu beeksifte. Abbaan Taayitaa buufataalee galaanaa biyyattii haleellaa kanaan qabeenyarra miidhaan gahus namni miidhame hin jiru jedheera.
Ministeerri Ittisaa Yunaayitiid Arab Emireets ammoo sirni ittisa misaayeliisaa misaayeloota baalistikii jahaafi dirooniiwwan sagal har'a Iraanirraa itti dhukaafame qolachuu gabaase.
Baahireenis erga waraanni kun eegalee hanga ammaatti dirooniiwwan 362 qolachuufi misaayeloota 154 ofirraa rukutuu karaa humna ittisaasaa beeksiseera. Erga kaleessaa dirooniiwwan 12 itti ergamuun gabaafameera.
Haleellaa Iraan, ISfahaan keessatt gaggeeffame hordofee mancaatiin mudate waan fakkaatu
Haleellaa Iraan Israa'el keessatti gaggeessiteen miidhaan qaqqabaniiru. Kun viidiyoo yeroo konkolaataan tokko misaa'elaan haleelamee galagalu agarsiisa.
Dhaabbata Biyyoota Gamtoomaniitti Komishinarri Mirgoota Namoomaa Vaalker Tark haleellaa boombii mana barnootaa dubartootaa Iraanitti raawwatee lubbuu namoota 168 galaafaterratti qorannoon walabaa atattamaan akka gaggeeffamu gaafatan.
Miidiyaan US qorattootni waraanaa biyyattii haleellaan kun humnoota Ameerikaan raawwatamuu hin oolu garuumoo ta'e jedhanii miti ta'a jechuusaanii gabaaseera. Ammoo qorannoon kun yaada dimshaashaa miti jedhameera.
Komishinarri UN qorannoon kun atattamaan akka xumuramu bu'aan isaas uummataf ifa akka ta'u gaafatan. Haleellaan mana barnootaa shamarranii Kibba biyyattiitti argamu Minaab jedhamutti ''cigaasisaadha'' jechuun ibsaniiru.
''Qondaalli olaanaa US haleellaan sun qoratamaa jira'' jehcuun natti himeera jedhe Tark. Dabaluunis ''waldhibdeen biyyoota gidduu jiru kamuu barattoota mana barnootaatti ajjeesuun akka hin hiikamne hundi keenyayyuu waliigalla'' jedhan.
US fi UN kophaa kophaatti haleellaa kana qorachaa akka jiran ibsaniiru. Haleellaa kanaan idaa'imman 110 ta'an ajjeefamuu maddeen Iraan ibsaniiru.
Humni Warraaqsa Islaamummaa Iraan(IRGC) dhiyeenya humnoonni US buufatan uummatni jiraatu naannicha gadhiisee akka bahu akeekkachiifte.
Maddi oduu IRGC waliin hidhata qabu Fars News gubbaatti ibsa baheen US fi Israa'el iddoowwan namni nagaa jiraatu qubachuufi namoota nagaa akka dahootti fayyadamuun himateera.
IRGC US lammiilee nagaa fi aanga'oota olaanoo ajjeesuunis himateera.
IRGC amma dura iddoowwan xiyyeffatmuu malan eeree akeekkachiisa baasee ture. Akeekkachisasaa ammaa kana keessatti garuu bakka kamii akka bahuu qaban hin ibsine.
Waraana kanaan IRGC ajajootasaa olaanoo hedduu dhabe.
Akka dhaabbatni mirga lammiilee Iraaniif falmuufi teessoonsaa US ta'e hrana jedhamu gabaasetti waraana kanaan namoota 1,492 waraana kanaan Iraanitti ajjeefaman keessaa 1,167 miseensita waraana Iraani.
Akeekkachiisa: Qabiyyeen kuni waa'ee of ajjeesuufi haleellaa saalaa dubbata
Dubartiin lammii Ispeen mirga fedhiin du'uu abbaanshee seeraan dhorkisisee falmaa turte Kamisa kaleessa gargaarsa hakiimiin(euthanasia ) lubbuunshee darbe.
Jiraattuun magaalaa Baarseloonaa Nooyeliyaa Kaastiloo nama ganna 25 turte. Dubartiin kuni qaamnishee miidhaa irra gaheen naafatte jennaan,bara 2022 lubbuu ofii baasuuf yaaltee turte.
Mootummaan Kaataalaan gargaarsa hakiimaan akka duutu bara 2024tti eeyyamus adeemsi kuni abbaasheen akka dhorkamu taasifame. Dhimma kana gareen ogeeyyii seeraa duudhaa ganamaan bulan deeggaraa turan.
Abbaanshee dhibee fayyaa sammuu murtoosheerra dhiibbaa godhu qabdi jechuun falmaa ture.
Kana malees ''mootummaan lubbuu namootaa keeesuma kan warra akkaan saaxilamoo tahanii, kan dhibee sammuu qabanii tkisuu qaba,'' jechuun falmaa ture.
Falmiin seeraa ji'oota 18f adeemaa tureen booda Dhaddachi Mirga Namoomaa Awurooppaa Nooyeliyaa Kaatiiloof murtoo dabarse.
Gulaalaan hajaa alaa BBC Jeremii Boowen ''wayiin tokko tahaa akka jiru ifa galaadha,'' jedhe.
Yaadota wal dhiitan gama Ameerikaafi Iraan irraa dhagahamaniin marii haa tahu, hariirooma qaraa haa tahuu falmiin jechootaa jira. Garuu wayiin tokko tahaa jira jedha Jeremiin.
Warri Iraan waliigaltee barbaadu garuu waliigalteen kan isaan jaalatan tahuu qaba.
Dhimmi karoorri waliigaltee abbaa qabxii 15 Tiraamp- inni maddeen Israa'el argame sanada harka laachuu fakkaata.
Waan Ameerikaafi Israa'el yeroo hundayyuu Iraan irraa barbaadan gaafatanii jiru.
Iraanis gamasheen fedhii qaamni kaan fiixaan baasuu hin dandeenye gaafatteetti.
Bu'uura kanaan biyyooti lamaan kunneen kennanii fudhachuuf walirra fagoo jiru.
Iraan keessa humnoota waraanaa hidhatan gosa meeqatu jiru? Dhimmooti ijoon waa'ee waraana addaa Baasij jedhamanii maali?
Gareen kun Eegdoonni warraaqsa Islaamummaa Iraanis ta'ee Raayyaa Ittisaa Iraan irraa adda.
Baasij humna addaati. Maqaan "Baasij" jedhu yaada '' Sochii diddaa ummataa'' jedhurraa mogga'eef. Lammiilee Iraan kaayyoo waloo tokkoof gurmaa'an ibsuuf kan moggaafame.
Baasij gama tokkoon milishaadha, gama biraan eegdota duudhaa hawaasummaati, akkasumas akka jaarmiyaa siyaasaati.
Qaama mootummaa Iraan aangorra jiru mormu kamuu akka tuuta kannisa itti duuduun hidda.
Itti gaafatummaan isaanii garee humna waraanaa Iraan keessatti humna guddaa fi hidhannoo cimaa qaban Eegdoota warraaqsa Islaamummaa Iraaniif ta'us, Baasiij garee tola ooltummaadhaan Iraan tiksuuf ijaarameedha.
Miseensonni Baasij masjiidota keessa, yunivarsiitiiwwan keessa, daandii magaalota keessaa fi bakka sochiin uummataa jirutti humni kun jiru.
Keessumaa bakka jeequmsi fi hokkorri ummataa jirutti dursee qaqqabuun nageenya biyyatti tiksuu fi aangoo mootummaa tiksuuf humna mootummaaf amanama ta'edha.
Tiraamp buufataalee aannisaa Iraan haleeluu guyyaa kudhaniif dheeressuu himuun mariin Teehraan waliin taasifamu 'adeemaa jira' jedhe.
Kaabinee isaa waliin erga waraanni jalqabee yeroo jalqabaaf gaafa Kamisaa marii'achuun booda ture Tiraamp kana kan dubbate. Gudunfaan dubbisaa kunooti:
Pireezidantiin Beelaaruus Aleeksaandar Lukaasheenkoo hogganaa Kooriyaa Kaabaa Kiim Joong Uuniif waliigaltee michoomaa yeroo mallatteessan qawwee kenneefi.
Hogganooti lamaan waraana Raashiyaan Yukireen irratti taasiftu ni deeggaru. Dhiibbaa biyyoota Lixaa didduun walitti dhiyeenyaan hojjechuuf waliigalaniiru.
Lukaasheenkoon qawwee otoomaatikii akka isaa fide dubbachuun kolfaa ture. ''Yoo diinni sitti dhufe hin beekan jedheeni,'' jedha viidiyoon miidiyaa hawaasaa irratti qoodamaa jiru.
Kiim ammoo Lukaasheenkoodhaaf gooraadee fi qodaa abaaboo keessa kaa'an kan suuraa hogganichaa qabu kenneef.
''Akka hiriyyaa addunyaa kanarratti waan baayyee argetti, ''uummata biyya kee jabaatee hojjetuufi naamusa qabuun egereen biyya keetii ifaa dha,'' jechuun Lukaasheenkoon hogganaa Beelaaruus kanatti hime.
Miidiyaan The Wall Street Journal jedhamu Pireezidantiin Ameerikaa Donaaldi Tiraamp loltuu dabalataa 10,000 Baha Gidduugalaatti erguufi jedhe.
Loltuun dabalataa bobbaafama jedhame kuni ''Tiraampiif humna loltuu kan jabeessuufi yoo tahu, kanas Teehraan waliin otoo marii nagaa gochuuf yaaduu raawwataa jira.
Humni ergama jedhame kuni loltoota lafoofi konkolaataawwan meeshaalee waraanaa hidhatani dha.
Akka miidiyaan kuni jedhutti loltoota humna galaanaa Ameerikaa 5,000 kana dura bobbaafaman dabalataani.
Loltoonni iddoon sirriin itti ramadamuuf jiran hin baramne.
Dhimma kana mirkaneessuuf BBC'n Waayit Haawus dubbisuuf yaalus hin milkoofne.
Tamsaasa kallattii guyyaa har'aa eegalleera.
Doonaald Tiraamp Iraan waliin mariin taasifamu itti fufuu ibseera; buufataalee anniisaa Iraan akka haleelamu karoorsee tures guyyaa 10 achi butuus beeksise.
Waraana Iraan dabalatee odeessawwan biyya keessaafi idiladdunyaa faana dhoofnee isin biraan geenya.
Karaa toora marsariitii, facebook, YouTube, fi WhatsApp BBC Afaan Oromoo irraa odeeeessawwan haaraa hordofuu dandeessu.
Dhiyaadhaa!